Qazaqstan • 06 Qyrkúıek, 2019

Amar Mıtra: Uly dalany kórgenime qýanyshtymyn

30 retkórsetildi

Elordada Azııa qalamgerleriniń I forýmy ótip jatqanyn, 37 elden jazýshylar kelgenin gazeti­mizdiń buǵan deıingi sanynda jazǵan bolatynbyz. Osy jıyn barysynda Ońtústik Azııa halyqaralyq syılyǵynyń laýreaty, Úndistannyń kórnekti jazýshysy Amar Mıtramen tildesýdiń sáti tústi.

– Mıtra myrza, Nur-Sultan qala­synda Azııa elderi qalam­ger­leriniń forýmy alǵash ret uıym­das­tyryldy. Jal­py, is-sharanyń ba­ǵyty, mańyzy tý­raly aıta ketseńiz?

– Eń áýeli osyndaı keremet forým uıymdastyryp jatqan Qazaqstan tarapyna zor alǵysymdy bildirgim keledi. Alqaly jıynǵa Azııanyń bedeldi jazýshylary jınaldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Osy turǵysynan alǵanda búgingi sharanyń mańyzy zor.

Menińshe, mundaı forýmnyń mańyzy mynada. Buǵan deıin sary qurlyqtyń jazýshylary jeke-dara júrse, endi bir shańyraqtyń astyna jınaldy desek artyq aıtqanymyz emes. Munda biz ózara pikir almasyp, kózqarastarymyzben bólisip, jańa ıdeıalar alyp, shabyttanamyz. Bálkim, ortaq jobalar jasap, jazylǵan shyǵarmalardy Azııa elderiniń tilderine aýdarý máselesin de sheship qalarmyz. Eger osylardy júzege asyra alsaq, búgingi forýmnyń maqsaty oryndaldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar.

Men úshin de búgingi sharanyń máni erekshe. El kórip, áriptesterimmen til­desip, bilim kókjıegimdi keńeıte túse­min. Plenarlyq sessııada sóılegen só­zim­de 2000 jyl burynǵy kóne dáýirge negizdelip jazylǵan shyǵarmam týraly aıt­qanmyn. Ondaǵy oqıǵa osy Uly Jibek joly boıynda órbip, qazaq dalasyn qamtıdy. Alaıda men shyǵarmamdy oqy­ǵan-toqyǵanymdy elestete otyryp jaz­ǵan bolatynmyn. Búgin, mine, Uly da­­lany kózben kórip otyrmyn. Buǵan, ál­bette, óte qýanyshtymyn.

– Endeshe, aldaǵy shyǵar­ma­la­­­r­yńyz­­­­ǵa azyq bolar biraz dúnıe jınap úl­ger­gen shyǵarsyz?

– Ázirge qorjynym aýzy-murny shyǵa toldy dep aıta almaımyn. Biraq qazirdiń ózinde kóptegen maǵlumattarǵa qanyq bolyp, tyń ıdeıalar taptym. Forým jumysy úsh kúnge sozylady ǵoı. Osy ýaqyt aralyǵynda uzaqqa jetetin dúnıe jınap qaıtamyn dep oılaımyn. Elge oralǵan soń, osynda kórgen-túıgenderimdi oı eleginen qaıta ótkizip, shyǵarmalaryma qunar bolatyn tyń taqyryptardy tabatynyma senimdimin. Qazaqstan jáne onyń ótken tarıhy sol týyndylardyń bir bóliginen oıyp turyp oryn alatynyna sóz beremin.

– Bilýimshe, sizdiń shyǵar­ma­la­ry­­ńyz negizinen ańyzǵa, mıfterge ne­gizdelgen eken. Bul turǵydan al­ǵan­da, qazaq ádebıeti ańyz-áńgi­me­ler­ge óte baı. So­lar­men tany­sý­dyń sáti tústi me?

– О́tken ǵasyrda Kalkýttanyń bir­qatar jazýshylary Keńes ókimeti qura­myna kiretin elderdiń ańyz-áńgi­me­le­rin bengal tiline aýdarǵan bolatyn. Solardy izdep júrip oqyǵanbyz. Sol kezde qazaq ádebıetinen azdap maǵlumat alǵan edim. Onyń ústine, ǵaryshqa ushqan alǵashqy spýtnık qazaq dalasynan kókke kóterilgenin bala kezden estip óstik. Buryn atyn ǵana estigen eldi kózben kórip otyrmyn. Qazaq ańyzdaryna tereńirek qanyqqan saıyn tezirek jazý ústelime otyryp, qalamymdy qolǵa alýǵa asyǵa túsemin.
Kezinde qazaq eli men úndilerdiń baılanysy bolǵany tarıhtan belgili. Babyr hannyń tusynda, Altyn orda­nyń kezinde qarym-qatynasymyz tyǵyz bolǵan. Keleshekte osy baǵytty qamtıtyn roman jazý oıymda bar. Buǵan deıin qazaq halqyn kózben kór­megendikten, shynaıy túsinik qalyp­tas­paǵan edi. Osy sapardan keıin kóp jaıǵa qanyqtym dep esepteımin.

– Qarap otyrsaq, Nobel syı­ly­­ǵyn alǵan Azııa jazýshylary sı­rek eken. Munyń basty sebebi ne? Jalpy, Azııa qurlyǵynyń jazýshylaryna tán ortaq qandaı másele bar?

– Negizi ár jazýshyǵa baılanys­ty olardyń kemshilikteri, artyq­shylyqtary bolady ǵoı. Áıtse de, siz aıtyp otyr­ǵan máseleniń basty sebebi sapaly aýdar­manyń joqtyǵy dep esepteımin. Mysa­ly, Azııa elderiniń jazýshylary jazǵan shyǵarmalar halyqaralyq tilderge jıi tárjimalana bermeıdi. Jasalǵan aýdar­ma­lardyń báriniń sapasy keremet deý qıyn.

Sondaı-aq bárimizge ortaq bir másele – shyǵarmalardyń ózara aýdarylmaýy. Máselen, qazaq jazýshylarynyń týyn­dylary bengal tiline aýdaryldy ma? Jalpy, aýdaryla ma? Nemese malaı tilindegi shyǵarma ózbekshe basy­lyp shyq­ty ma? Bálkim, birli-ekili tárjima ja­sal­ǵan shyǵar. Biraq aýdarma máselesin júıelemeı, bir-birimizdi tanymaımyz da, álem moıyndaıtyn shyǵarma da jaza almaı­myz.

Menińshe, ózara aýdarmany jolǵa qoıý úshin arnaıy komıtet qurý kerek. Onda ár elden bir-bir ókilden saılansa. Solar Azııadaǵy eń úzdik týyndylardy tańdap, aýdaryp otyrsa, bir-birimizdi keńinen tanı túsetin edik. Tanym kókjıegimiz de keńeıetin edi.

– Forým barysynda Qazaq­s­tan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Azııa jazýshylaryna arnalǵan áde­­bı syılyq taǵaıyndaý qajettigin aıt­ty. Bul usynysqa kózqarasyńyz qandaı?

– Prezıdent Toqaevtyń sózine bá­ri­miz súısindik. Azııa jazýshylaryna arnalǵan syılyq taǵaıyndaý qajet dep esepteımin. Kez kelgen jazýshy atalǵan marapat ıesi atanýǵa tyrysatyny sózsiz. Sondyqtan bul usynysty búkil jazýshylar bir aýyzdan qoldaıtyny anyq.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taǵylymdy tulǵa

Rýhanııat • Búgin, 09:36

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

«Eńbek» eleýsiz qaldy

Qoǵam • Búgin, 08:43

Robot-tehnıka úıirmeleri qajet pe?

Qazaqstan • Búgin, 08:26

Qurylysshylar nege ereýilge shyqty?

Qazaqstan • Búgin, 08:24

«Januıa» ortalyǵy jumysyn bastady

Qoǵam • Búgin, 08:22

Kedergisiz ómir syılaıdy

Qoǵam • Búgin, 08:22

Reformalar oza shabýdy kótermeıdi

Qoǵam • Búgin, 08:19

Azamattyq jaýapkershilik qajet

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ashyq qoǵam aıshyqtary

Búgin, 08:14

Tazalyqtan aldyna jan salmaıtyn jurt

Qoǵam • Búgin, 08:08

Jaldamaly jumysshylar jalaqysy artty

Ekonomıka • Búgin, 08:05

Sheteldik taýarlar qymbattady

Ekonomıka • Búgin, 08:03

Ekonomıkalyq ósimniń kóleńke tusy

Ekonomıka • Búgin, 08:00

Baspana baǵasy nege kóterildi?

Qoǵam • Búgin, 07:58

Yntymaqtastyqtyń jańa kezeńi

Qazaqstan • Búgin, 07:52

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Uqsas jańalyqtar