Tehnologııa • 09 Qyrkúıek, 2019

Jańa salyq IT-alyptarǵa tusaý bola ma?

50 ret kórsetildi

Tehnologııanyń qaryshtap damýy jahannyń túkpir-túkpirin meken etken jan balasyn jumyr jerdeı jumyl­dyryp jibergendeı. Aıshylyq alys jerlerge áý degeniń áp-sátte jetedi. Internette shekara joq. Osynyń ıgiligin kórip otyrǵan, tabysyn álemniń ár tarabynan terip otyrǵan alpaýyt IT-kompanııalar bar. Endi solardyń tynysyn taryltatyn, «kóp asqanǵa bir tosqan» bolatyn sıfrly salyqtar paıda bolyp jatyr.

Qazirgi tańda jahanda keń óris jaıǵan iri IT-kompanııa­lardyń deni AQSh-qa tıe­sili. Sondyqtan jalǵandy jalp­aǵy­nan bas­qan bul elge álem elderiniń sıfrly sa­lyq­qa birtindep bet bura bastaýy jaǵa qoı­maıdy. Jaqyn­da Fransııanyń Bıarrıs qala­synda ótken G7 sammıtin­de AQSh tara­pynyń qyryn qa­baq tanytýynyń bir ushy osy máselege tireledi. О́ıtke­ni sol úlken je­ti­liktiń jıyny­nyń aldynda fransýzdar ame­­rıka­lyqtardyń aıtýly Google, Amazon, Facebook, jáne Apple kompanııalaryna (GAFA) sa­lyq salatynyn málimdegen. Bul bas­tama basqalardyń da «bas kóterýine» túrt­ki boldy. Fran­sııamen birge G7-niń qal­ǵan elderiniń de Qarjy mınıstr­leri jáne ulttyq ortalyq bank­terdiń basshylary ın­ter­net al­paýyt­tarynyń basqa memleketterde keńseleri bolmasa da, tabys kirgizip otyr­ǵan elderge salyq tóleýi tıis degen sheshim qa­byldady.

Bıyl 11 shildede Franııanyń Parlamenti sıfrly qyz­met­terdi usynatyn iri kom­panııa­­lar­ǵa salyq salý týraly zań­ joba­syn túpkilikti qa­byl­­dady. Bul salyq 2019 jyl­­dyń 1 qańtarynan bas­tap ınternet alpaýyt­tarynyń tap­qan paıdasyna yq­pal etedi jáne Fransııanyń jalpy aına­lymy­nyń 3%-yn quraıdy.

Bul shetin jaǵdaı shalt qımyl­daıtyn AQSh prezıdenti Donald Tramptyń shamyna tımeı qoı­mady. Ol Fransııa prezıdenti Em­manıýel Makron­nyń atalǵan sheshimin sandyraq dep sanaıtynyn, Aq úıdiń buǵan tıisti is-áreketpen jaýap beretinin aıtyp ses kórsetti. «Fransııa bizdiń tamasha tehno­lo­­gııalyq kompanııalarǵa qa­tysty sıfr­ly salyq engizdi. Eger olarǵa bireý salyq salatyn bolsa, onda bul tek olar­dyń týǵan eli AQSh bolýy kerek. Biz jaqynda Makronnyń aqymaqtyǵyna qarsy mańyzdy jaýabymyzdy jarııalaımyz. Men qashanda amerıkalyq sharaptar fransýzdyń sharaptarynan kúshti dep aıtyp kelemin» dep D.Tramp óziniń Twitter-degi paraqshasynda málimdedi. Iаǵnı, AQSh Fransııanyń sharaptaryna jáne taǵy basqa taýarlaryna salyqty kúsheıtýge nıet tanytyp otyr.

Al Reseı sheteldik ınternet kom­pa­nııa­larǵa salyq salýdy 2017 jyldan bastap qol­ǵa aldy. Zańǵa sáıkes, Reseı aýmaǵynda ın­ternet arqyly elektrondy kontent satatyn kompanııalar 18% qosymsha qun salyǵyn tó­leıdi. Mysaly, 2019 jyldyń birinshi toq­sanynda Google salyǵynan Reseıge 12 mlrd rýbl túsken. Byltyr barlyq IT-kom­pa­nııalardan túsken salyq dál osyndaı kólemdi qurapty. Olardyń ishinde Google, Apple, Facebook, Booking.com jáne bas­qalary bar.

Internet arqyly shekarasyz qyzmet kór­setip júrgen mundaı kompanııalarǵa sa­lynǵan salyq taǵy birqatar memlekette áre­ket etedi. Endi bul qatarǵa bizdiń qudaıy kórshimiz О́zbekstan da qosylýǵa talaptanyp jatyr. Baýyrlas eldiń normatıvtik-qu­qyq­tyq aktilerdi talqylaý por­talynda ja­rııalanǵan Sa­lyq kodeksiniń jobasynda jeke tulǵalarǵa jarnama orna­lastyrý, iz­deý júıelerine ruqsat berý, statıstıka júrgizý, bultty servıster, onlaın-saýda alańdary, strımıngtik servıster boıynsha qyz­metter kórsetetin kompanııalarǵa salyq qarastyrylǵan. О́zbekstanda osyndaı qyzmet túrlerin Google, Iаndeks, Alibaba, Netflix sııaq­ty kompanııalar usynady. Atalǵan zań jobasy boıynsha 2020 jyldyń 1 qańtarynan bas­tap IT-kompanııalarǵa salyq tóleý min­det­telmek. Salyqtyń mólsheri 20%-dy quraıdy.

Sonymen qatar mundaı sa­lyq­ty engizýge Qyrǵyzstan, Tájikstan jáne bizdiń Qazaq­stan nıetti ekenin bildirdi. Qa­zaq­stannyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Mádı Tákıev Forbes.kz portalyna bergen suhbatynda «Búkil álem «Google salyǵy» dep atalatyn úrdis­ke kóship jatyr. Budan biz de qalys qalmaýymyz kerek. Biz elektrondy túrde qyzmet kór­setetin sheteldik uıymdarǵa QQS bel­gilegimiz keledi. Áńgime bul jerde Google, Alibaba jáne taǵy basqa halyqaralyq kompanııa­lar týraly bo­lyp otyr. Olar ózderin tártipti salyq tóleý­­shiler retinde kórsetedi. Biraq shetelde bolǵandyqtan, bizge aqy tóleıtindeı tetikter joq. Sondyqtan olardyń bizge esepke turyp, salyq tóleýi úshin jaǵdaı jasaımyz» dep aıtty. Osy jáne ózge de Salyq ko­dek­sine en­giziletin ózgerister ja­qynda Parlamenttiń qaraýyna usynylmaq.

 

Sońǵy jańalyqtar

Uıysa bilsek, urlyq tyıylady

Aımaqtar • Keshe

Eýro taǵy qymbattady

Ekonomıka • Keshe

Báıterekte órt shyqty

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar