Álem • 09 Qyrkúıek, 2019

Borıs Djonson Brıtan Parlamentin taratpaq

47 retkórsetildi

Ulybrıtanııanyń Premer-mınıstri Borıs Djonson taıaýda II Elızaveta patshaıymnan el Parlamentiniń jumysyn toqtatýdy ótindi. Breksıttiń aıaqtalýyna az qalǵanda B.Djon­son myrzanyń mundaı qadamǵa barýy Tumandy Al­bıon­­dy tyǵyryqqa tiredi.

Oqyrmanǵa túsinikti bolý úshin myna máseleni aıta ketken jón. Ulybrıtanııa 2016 jy­ly referendým ótkizip, daýys bergenderdiń 52 paıyzy Eýro­palyq Odaqtan shyǵýdy qoldap shyqty. Sodan beri Birik­ken Koroldiktiń «Kári qur­lyqpen» qoshtasýy álige deıin sozylyp keledi. Onyń óz sebebi bar. Qyryq jyldan astam ýaqyt ishinde Ulybrıtanııa men Eýropalyq Odaq elderi etene aralasyp ketkeni belgili. Saýda, qaýipsizdik, mıgrasııa, ekonomıka salalarynda kóptegen ke­lisim jasalǵan. Birikken Korol­dik uıym quramynan shy­ǵa­tyndyqtan, burynǵy qujat­tardyń bárin qaıta qarastyrý qajet.

Ázirge EO men Ulybrıtanııa tarapy ortaq kelisimge kele almaı otyr. Máseleni ońtaıly she­shý úshin Breksıttiń merzi­min birneshe ret sozǵan bolatyn. Sońǵy ret Eýropalyq Odaq sheneýnikteri Tumandy Albıon­ǵa 31 qazanǵa deıin mursat berdi.

Taıaýda ǵana Premer-mı­nıstr laýazymyna taǵaıyn­dal­ǵan Borıs Djonson Brek­sıt ­má­selesinde aıla­kerlik jasap ketti desek, qatelespeımiz. Zań boıynsha, jańa úkimet bekit­ilgen soń olar ózderiniń baǵ­darlamasyn jarııalaýy kerek. Ázir bolǵan qujatty patshaıym halyqqa tanystyrady. Al osy merzim aralyǵynda Parlament óz jumysyn ýaqytsha toqtatýy tıis. Breksıtti qaıtken kúnde de aıaqtaýdy kózdeıtin Borıs myrza osy nıýansty utymdy qol­danyp, patshaıymnan Parla­ment jumysyn toqtatýdy surap, óz baǵdarlamasyn usynaty­nyn málimdedi.

Patshaıym II Elızaveta kóp uzamaı-aq B.Djonsonnyń usy­­­nysyn qanaǵattandyrdy. Soǵan sáıkes, Parlament jumy­syn toqtatý (prorogasııa) 9-12 qyrkúıek aralyǵynda kúshine enip, 14 qazanǵa deıin sozylady. B.Djonsonnyń jospary boıynsha, 14 qazanda Elızaveta II joldaý jasamaq. Onda jańa úkimettiń jospary tanystyrylady.

Ádette Brıtanııa Parlamen­tiniń jumysy jyl saıyn ýa­qytsha toqtatyla turady. Osy merzim aralyǵynda zań shyǵarý jumystarynyń bári keıinge she­geriledi. Al qabyldanyp úl­­germegen zań jobalary kú­shin joıady. Negizi Parlament mú­sheleri men mınıstrler óz ornynan túspeıdi. Iаǵnı, bul – Parlametti taratý ádisi emes. Alaı­da depýtattardyń osy mer­­­zimde zańdyq qujatty qa­byl­daýǵa quzyreti joq. Onyń bári patshaıymǵa júkteledi. Uly­­­brıtanııa Parlamentiniń de­pý­­tattary jazǵy demalys­tan 3 qyrkúıek kúni keldi. Olar Premerdiń usynysyna qar­­sy áre­ket jasaýy úshin 9 qyr­kúıekke deıin ýaqyty bar. So­dan keıin depýtattardyń qu­zy­reti 14 qazan­ǵa deıin shek­teledi.

Premer-mınıstrdiń mun­­­­­daı
qadamy Parlament mú­she­le­rine unaǵan joq. Qaýym­dastar pa­latasynyń (House of Commons) músheleri úki­met bas­­shysynyń áreketi zań­ǵa qaı­­­shy dep esepteıtinin jet­kiz­­­di. Máselen, Leıborıster par­­­tııasynyń jetek­shisi Tom Ýotson týıtterdegi pa­raq­sha­syna «Bul qadam bizdiń demokratııamyzdy qorlaý» dep jazdy. Al Shotlandııanyń Birin­shi mınıstri Nıkola Sterd­jen bul kúndi Brı­tanııa demo­kra­tııasyndaǵy qaraly kún ekenin málimdedi.

Degenmen Borıs myrza ózi­ne taǵylǵan aıyppen kelis­peıdi. Ol óz josparyn tanys­tyrý úshin Breksıtti kútý­ge qulyqty emes. Son­daı-aq Eýropalyq Odaqtan shy­ǵý máselesin talqylaýǵa Parla­ment­­tiń ýaqyty jetedi dep esept­eıtinin málimdegen-tuǵyn. Onyń ústine, B.Djonson EO-dan shyǵý merzimin uzartýdy suramaıtynyn, qandaı jaǵdaı bolsyn, Ulybrıtanııa Odaqpen qoshtasatynyn jetkizdi.

Premer-mınıstrdiń Par­­­lament jumysyn toqtata turý týraly málimdemesinen keıin Uly­brıtanııa kóshelerinde jap­paı sherý bastaldy. Máse­len, London, Manchester, Lıds sekil­di Anglııanyń iri qala­laryn­da myń­daǵan adam óz nara­zylyqtaryn bildirdi. El astanasy Londonǵa jı­nal­ǵan sherýshiler premer-mı­nıstr­diń rezıdensııasyna kelip, túrli lozýngtaryn aıtyp, qar­sylyqtaryn kórsetti. Son­daı-aq Parlament jumysyn ýaqytsha toqtatýǵa qarsy petı­sııaǵa qol qoıǵandar sany mıllıonnan asyp jyǵylady.

Ýaqyttyń tyǵyzdyǵyna qa­ra­mastan, Parlamenttiń áli de tarazy basyn óz tarapyna aýda­rýǵa múmkindigi bar. Buǵan deıin «Breksıtti» kelisimsiz aıaqtaýǵa qar­sylar ózara til tabysa almaı kelgen. Borıs Djonsonnyń Parlament jumysyn toqtatý týraly usynysy olardyń basyn biriktirýi ábden múmkin. Mundaı jaǵdaıda Premer-mınıstrge ońaıǵa soqpaıdy.

Sondaı-aq Parlamentte Premer-mınıstrge senimsizdik bil­dirý máselesi talqylanýy múmkin. Leıborıster partııasy­nyń jetekshisi Djeremı Korbın óz sózinde Djonson úkimetine senim­sizdik bildirýdi kóteretinin aıtqan bolatyn. Alda-jalda depýtattar onyń usynysyn qoldasa, 14 kún merzim bekitiledi. Osy ýaqyt aralyǵynda ne Borıs Djonson, ne basqa partııanyń kóshbasshysy depýtattardyń ba­sym bóliginiń qoldaýyna ıe ekenin dáleldeýi tıis. Eger 14 kún ishinde úkimet quramy beki­tilmese, jalpy saılaý ótedi.

Alda-jalda senimsizdik bil­dirý máselesi kóterile qal­ǵan jaǵdaıda, qazirgi tańda depý­tat­tardyń ýaqyty az. Oppo­zı­sııa tarapy jedel túrde ja­­­ńa úkimet quramyn bekitip úl­ger­­mese, 9 qyrkúıekten bas­tap­ Par­lament jumysy toq­ta­ty­lady. Osylaısha, mursatqa be­ril­gen 14 kún óte shyǵady. Mun­daı jaǵ­daıda Tumandy Al­bıon jal­py saılaýǵa ázir­likti bastap ketpek.

Budan bólek, Parlament depý­tattary Eýropalyq Odaq­tan kelisimmen ǵana shyǵýǵa min­detteıtin zańdy qujat qabyl­daýy múmkin. Ondaı jaǵdaıda, úkimet Eýroodaqtan Breksıtti aıaq­taý úshin taǵy mursat berýin suraıdy.

Qysqasha aıtqanda, Borıs Djonsonnyń kútpegen qadamy Brıtanııany áýre-sarsańǵa salyp qoıdy. Osylaısha, Parlamenttiń taǵdyry, jalpy saılaý jáne Breksıt máselesiniń túıini odan saıyn kúrdelene tústi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar