«Meniń bul isimdi baǵalap, qoldap-qolpashtap jatqan qazaqstandyqtardyń barshasyna aıtar alǵysym zor. Otandastarymnyń basyna is túskende úıde tynysh jata almaı, bir kúnniń ishinde jınalyp, Arysqa attanyp ketkenim ras. Álbette, muny júrek qalaýymen erikti túrde istedim. Degenmen, bul týrasynda aıtylyp, jazylyp jatqan dúnıeler meniń kóńilimdi marqaıtady, men úshin ol úlken mártebe», dep bastady áńgimesin dál qazirgi ýaqytta esimi el aýzynda júrgen qaraǵandylyq Evgenıı Hısmetov.
– Evgenıı, el esimińiz ben erlik isińizdi estip bilgenimen, ózińiz týraly tolyqqandy aqparatpen áli tanysa qoıǵan joq...
– Men Saran qalasyndaǵy balalar men jasóspirimder sport mektebinde jattyqtyrýshy bolyp jumys isteımin. Kezinde bokspen aınalysqanmyn, sport sheberimin. Bastyǵymyz Raıymbek Syzdyqov qudaı bere salǵan jaqsy adam, únemi qoldap, kómektesip júredi. Arysqa baram dep sheshim qabyldaǵanda da ol kisiniń qoldaýy maǵan erekshe áser etti. Aıtpaqshy, ol kisi Rıo-2016 olımpıadasynyń júldegeri, balýan qyzymyz Elmıra Syzdyqovanyń nemere aǵasy.
Jalpy, men kúndelikti ómirde qoǵamdyq istermen aınalysamyn. Mysaly, ishimdik pen nashaqorlyqqa táýeldi jandarǵa dertten arylý úshin qoldan kelgen kómegimdi kórsetemin. Temir tordyń ar jaǵynan kelgen jandarǵa da qolushyn berip, búgingi ómirge beıimdelýine kómektesemin.
– О́zińizdiń otbasyńyz týraly aıtyp berseńiz. Oqyrman qaýym sizdeı beıbit kúnniń batyry jaıynda keńirek bilgisi keledi.
– Otbasym óte qarapaıym: kelinshegim men úsh balam bar. Zaıybym Ekaterına Aqtas kentindegi «Arman» aýla klýbynda áleýmettik pedagog jáne pedagog-uıymdastyrýshy bolyp jumys isteıdi. Balalarymnyń úlkeni – qyzym Angelına 15 jasta, jeńil atletıkadan Qazaqstan chempıonatynyń júldegeri. Ekinshi qyzym Alısa bıyl jeti jasqa toldy, ol da ápkesiniń izin basyp, jeńil atletıkamen aınalysam dep júr. Al kenjemiz Leonıd alty aıdan keıin eki jasqa keledi.
Osy jerde mynany aıta ketkim keledi: otbasynda kóp nárse áıel zatyna baılanysty. Mysaly, zaıybym meni árbir iste únemi qoldap júredi. Arysqa aıaqastynan ketem degende ol kisiniń shoshyp ketkeni ras. Degenmen, meniń alǵan betimnen qaıtpaıtynymdy biletindikten, kelisimin berip, vokzalǵa deıin shyǵaryp saldy.
– Arys qalasyndaǵy erlik isińizden búkil el qulaǵdar. Degenmen, este qalǵan qyzyqty oqıǵalaryńyz bolsa, yqylaspen tyńdaýǵa ázirmiz...
– Arysta Shymkentten kelgen jumysshylarmen til tabysyp kettim. Biz negizinen apatty jaǵdaılardaǵy úılerdi buzyp, onyń ornyna jańasyn salýmen aınalystyq. Kóp uzamaı jańa joldastarym maǵan úlken senim artyp, qurylys materıaldary saqtalatyn qoımanyń kiltin tapsyrdy.
Arystaǵy jumysshylarǵa kún-tún demeı eńbek etýge týra keldi. Meniń ózim jumysty tańǵy saǵat 8-den bastap, túngi 11-ge deıin qurylys basynda júrdim. Budan bólek, tún ishinde kelgen kólikterden júk túsirý de bizdiń moınymyzda boldy.
Este qalar oqıǵa degende, mynany aıtýǵa bolady: elimizdiń Premer-Mınıstri Asqar Mamın Arys qalasyna kelgende meniń qaraýymdaǵy qoımaǵa bas suqqany bar. Qolymdy qysyp, isime sáttilik tiledi.
Odan keıin mynadaı da oqıǵa boldy: bir kúni aıaqastynan snarıad jarylsyn. Jurttyń bári jan-jaqqa bezip ketkende men jumysymdy isteı berdim. Biraz ýaqyttan keıin bári qaıtyp keldi. О́mir degen osy ǵoı, bárine sabyrmen, shydammen qaraý kerek.
Tuńǵysh Prezıdentimizdiń «Rýhanı jańǵyrý» taqyrybyna arnalǵan maqalasyn oqyǵanym bar edi. Ol kisi «Týǵan jerge degen súıispenshilik Týǵan elge – Qazaqstanǵa degen patrıottyq sezimge ulasady», dep jazdy ǵoı. Men Arys qalasynda bar bolǵany ózimniń patrıottyq boryshymdy ótedim.
– Arystyń qarǵa mıyn qaınatqan ystyǵyna qalaı shydadyńyz?
– Ras, Arystyń ystyǵy alapat boldy. Birneshe apta boıy aýa temperatýrasy 60 gradýs ystyqtan túspeı turyp aldy. Basynan kún ótip, qulaǵan adamdardy da kórdim. Meniń ózimniń de basym aınalyp, esimdi áreń jıǵan kezderim boldy. Jergilikti turǵyndardyń muzdatqyshyna sýdy qatyryp, sol muzben jan saqtadyq.
– Arysta atap ótken týǵan kún merekeńiz týraly aıtyp berseńiz...
– Iá, taǵdyrdyń jazýymen ózimniń 41-shi týǵan kúnimdi Arystaǵy jumysshy aǵaıynnyń arasynda atap óttim. Negizi, týǵan kún degenge buryn onsha mán bermeıtinmin. Al Arysta jekemenshik merekemdi qıyn jaǵdaıda basymyz toqaılasqan joldastar arasynda «toılaǵym» keldi. Ortaǵa eki qarbyz, konservilengen et jáne qant pen shaıdy qoıyp, týǵan kúnimdi atap óttik. Este qalatyndaı-aq kún boldy.
– Siz kezinde kóshe kezip júrgen talaı balany qanatyńyzdyń astyna alyp, olardy sportqa baýlyǵan ekensiz. Áli de bul isti jalǵastyryp kelesiz. Mundaı iske sizdi ne nárse ıtermeleıdi?
– Qaraǵandydaǵy Álııa Moldaǵulova atyndaǵy sporttyq mektep-ınternatty bitirgennen keıin jekpe-jek túrlerimen aınalystym, dostarymdy jattyqtyryp júrdim. Birde kóshede kele jatqanymda kıimi jupyny, kir-qojalaq eki balany kórdim. Sóılese kelsem, ekeýiniń de áke-sheshesi ishkilikke salynǵan eken. Álgi balalardy úıge ákelip, jýyndyryp, tamaqtandyryp, uıqyǵa jatqyzdym. Sodan bastap kóshede qańǵyp júrgen bala kórsem boldy, olarǵa qolushyn berýge tyrysamyn. Bala shirkin teginnen-tegin kóshe kezip ketpeıdi ǵoı, bereketi ketken uıasynan bezedi de.
О́tken ǵasyrdyń 90-jyldary áleýmettik-turaqsyz otbasylar úshin erekshe qıyn boldy. Maǵan jattyǵýǵa kelgen balalar toıyp tamaq ishpegendikten áli quryp qulap jatatyn. Sol kezderde qytaı kespesiniń 10 býdaǵyn legenge salyp, ústine eki sháınek qaınaǵan sý quıyp, balalarǵa tamaq ázirlep beretinmin...
– Sizdiń kezinde «Arystan» jekemenshik qaıyrymdylyq qoryn qurǵanyńyzdy bilemiz. Osy uıym týraly maǵlumat bere ketseńiz.
– Men jattyqtyrǵan balalardyń sany kún ótken saıyn kóbeıe tústi. Olardyń kóbiniń áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylardan ekenin esepke alsaq, sporttyq kıim-keshekke, jarystarǵa barýǵa edeýir kólemde qarajat kerek boldy. Bir sózben aıtqanda, basqa tartsań aıaqqa, aıaqqa tartsań basqa jetpeıtin kúı keshtik. Mine, osy tyǵyryqtan shyǵý úshin, 2010 jyly «Arystan» qaıyrymdylyq qoryn qurýǵa týra keldi. Qor az ǵana ýaqyttyń ishinde áleýmettik-turaqsyz otbasylarmen jumys isteıtin úkimettik emes uıymdardyń materıaldyq jáne ıdeologııalyq qoldaýyna ıe boldy. Al arada eki jyldaı ýaqyt ótkende «Arystan» oblystaǵy úzdik qaıyrymdylyq qor retinde tanyldy.
– Uzaq jyldardan beri bala tárbıesimen aınalysyp kelesiz. Olardyń ishinde «qıyn» jetkinshekter de az emes kórinedi. Tárbıe máselesinde siz qandaı ustanymdy qup kóresiz?
– Balalarmen jumys istegende ońdy-soldy aqyl aıta bergennen góri ispen úlgi kórsetken jón. Eń bastysy, bala tárbıelegen adam shydamdy bolýy kerek. Ýaqyt óte kele olar ózderine «Men jaqsy adammyn ba? Jaqsylyq jasaǵym kele me, jasaýǵa qabiletim jete me?», degen suraqtardy qoıa bastaıdy. Munyń ózi úlken jetistik.
Búginde meniń qaramaǵymda jattyǵatyn balalar jalǵyzbasty zeınetkerlerdi qamqorlyqqa alyp, olarǵa qoldan kelgen kómektiń bárin jasaıdy. Úıiniń aýlasyn jınap beredi, kóktem shyǵa tal egedi. Balany qaıyrymdylyqpen tárbıeleý – «Arystan» qorynyń negizgi ustanymynyń biri.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
