Qoǵam • 10 Qyrkúıek, 2019

Sapaly bilim – sanaly urpaq azyǵy

56 retkórsetildi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» atty Joldaýy jarııalanysymen E.Bóketov atyndaǵy QarMÝ-diń rektory, UǴA korrespondent-múshesi, hımııa ǵylymdarynyń doktory, professor Azamat Edrısovten halyqqa arnalǵan jańa qujat jaıyndaǵy oı-pikirin suraǵan bolatynbyz. «Joldaýda Memleket basshysy negizinen eldi tolǵandyryp júrgen máseleler tóńireginde sóz qozǵady», dep bastady áńgimesin rektor.

– Prezıdent óziniń alǵashqy Joldaýynda azamattyq qoǵamǵa qoldaý kórsete otyryp, syndarly qoǵamdyq dıalog quratyn Ult­tyq qoǵamdyq senim keńesin qu­rý aýadaı qajettigin alǵa tart­­ty. Halyqty alaýyzdyqqa emes, aýyzbirshilikke, qaýesetke emes, shynaıy aqparatqa sený­ge úndedi. Keleli máseleler kó­she­­de emes, Parlamentte she­shil­­ýi tıis dedi. Bul qoǵam men bılikti jaqyndastyryp, ózekti máselelerdiń oń sheshim tabýy­na sep bolmaq. О́z sózinde Prezı­dent kóptiń kóńilin kúpti qylyp júrgen jer máselesi týrasynda «Memleket basshysy retinde taǵy da málimdeımin: jerimiz sheteldikterge satylmaıdy. Oǵan jol berilmeıdi», dep jerdi tıim­di paıdalanýdy qamtamasyz etý basty nazarda bolatynyn ashyp aıtty.

Ekonomıkany damytýmen qatar áleýmettik máselelerdiń oń­taıly sheshim tabýy ár qazaq­stan­dyq úshin asa mańyzdy. Bul týrasynda Memleket basshysy áleýmettik salada bilim berý sapasyn jaqsartýǵa, otbasy men bala ınstıtýtyn, ınklıýzıvti qoǵam qurýdy qoldaýǵa, medısınalyq qyz­metterdiń sapasy men qol­je­timdiligin qamtamasyz etýge, mádenıet qyzmetkerlerin qol­daýǵa, áleýmettik qoldaý júıe­sin odan ári damytýǵa jáne eleý­li problemalar jınaqtalǵan otan­dyq zeınetaqy júıesiniń damýy­na basa nazar aýdarylatynyn má­lim etti.

– О́ziniń alǵashqy Jol­da­ýyn­da Memleket basshy­sy jo­ǵa­ry bilimniń sapasyna, so­nymen qatar jas býyn­dy tolǵandyryp júrgen máse­le­ler­ge erekshe toqtaldy. Munyń ózi Jastar jylynda óskeleń urpaqtyń ómirine eleýli ózge­ris­ter engizer betburysqa áse­rin qanshalyqty tıgizedi?

– Tereń bilim men ǵylym kenin qazǵan ǵalymdardyń eńbegi – damý­dyń dańǵyl joly. Bilim-ǵylym memlekettiń damýyna áleý­mettik deńgeıde yqpal ete­tin qundylyqtar. О́rkenıetti elder­diń qatarynan kóriný úshin damyǵan ekonomıkamyzben qa­tar bilimimiz ben mádenıetimiz de aldyńǵy shepten kórinýi tıis. Osy oraıda Prezıdent Úki­metke ulaǵatty urpaq tárbıe­leý jolynda, mádenıet pen óner aıdynynda aıanbaı eńbek etip júrgen muǵalimder men máde­nıet qyzmetkerleriniń aıly­ǵyn kóterýdi tapsyrdy. Alda­ǵy ýaqytta bilim berý jáne den­saý­lyq saqtaý salalaryndaǵy mindetti áleýmettik jeńildikter mádenıet salasynyń ókilderine de beriletin boldy. Qalyń kóp­shi­lik bul jańalyqty qýana qa­byl­­dady. Ustaz, mádenıet qyz­metkerleri eńbeginiń baǵa­lan­ýy – abyroıynyń artqanyn, qoǵam aldynda mártebesiniń jo­ǵa­rylaǵanyn dáleldeıdi. Al bilim men ónerdi joǵary qundylyq retinde tanyp, ustazdar men má­de­nıet qyzmetkerleriniń márte­besin joǵary qoıatyn eldiń rýha­nı turǵydan baııtyny haq.

Qoǵamda jumyssyz jastar­dyń qatary nege kóp? Nege ju­mys­­syzdyq máselesi áli de oń sheshim tappaı tur? Qylmystyq jáne ekstremıstik aǵymdardyń yqpa­lynan jastardy qalaı aman alyp qala alamyz? Joldaýda osy túıtkildi máselelerdi sheshý jol­dary usynyldy. Prezıdent bilim berý sapasyn jaqsartý úshin elimiz eńbek resýrstarynyń balansyn esepke alýdyń tıimdi ádis­temesin ázirlep, ustazdar qa­ýymy mektep qabyrǵasynan oqý­shylardyń qarym-qabiletin aı­qyndap, kásibı turǵydan baǵyt-baǵdar berýi kerek dedi. Al joǵary oqý oryndary óz kezeginde eńbek naryǵynda su­ra­nysqa ıe mamandar daıarlaýy qajet. Ekonomıkamyzda teh­nıka salasynyń mamanda­ry­na suranys óte joǵary bol­ǵa­nymen, múmkindikter az. Máse­len, kásiporyndar tıisti maman­dar­dy ­shetelden shaqyrady. Mem­leket basshysy osyndaı ol­qy­lyqtarmen kúresýdi alǵa tart­ty. Bilimniń negizi mektepte qala­nyp, odan ári joǵary oqý ornyn­da ushtalýy tıis. Mektep pen jo­ǵary oqý orny arasyndaǵy úndes­tik osylaı úılesim tabýy qajet. Bul oraıda Qaraǵandy memlekettik ýnıversıteti jalpy bilim beretin orta mekteptermen birlese aýqymdy jumystar atqarýda. Mektep pen joǵary oqý oryndary sabaqtastyǵy negizinde ýnıversıtetimizdiń professorlyq-oqytýshylar qu­ra­­my oqýshylardyń tanym­dyq qyzyǵýshylyqtaryn qalyp­tas­ty­rýǵa yqpal etip keledi.

– Prezıdent Joldaýda «Dıp­lommen – aýylǵa!» baǵ­dar­la­­masynyń aıasyn keńeıtip, ju­mysty jańa deńgeıde jal­ǵas­tyrý kerektigin aıtty. Siz­diń oıyńyzsha, bul baǵytta eń birinshi kezekte qandaı sharýa­lar­dy qolǵa alý kerek dep sanaısyz?

– Búginge deıin aýyldyq jer­lerdegi bilim sapasy kóńil qýant­paı­dy. Keı jerlerde bilik­ti pedagog kadrlar áli de tapshy. Osyny eskere kele, Prezıdent Úkimetke kelesi jyldan bas­tap «Dıplommen – aýylǵa!» baǵ­dar­lamasynyń aıasyn odan ári keńeıtip, jandandyrý úshin qar­jy­landyrýdy 20 mlrd teńgege jet­kizýdi tapsyrdy. Endi talantty aýyl balasy tasada qa­lyp qoımaıdy. Dala balasyna da sapaly bilim alatyndaı múmkindikter týǵyzylady. Bul oraıda da ýnıversıtetimiz aýyl halqyna qoldaý tanytyp keledi. Jyl saıyn dástúrli túrde bilim ordamyzda «Mansap kúnderi» uıymdastyrylyp, túlekterimiz aýyldyq jerlerden kelgen jumys berýshilermen júzbe-júz kezdesip, shalǵaıdaǵy eldi mekenderge shaqyrtý alady.

Sannan sapaǵa qyzmet etý – búgingi talap. Qazir elimizdegi joǵary oqý oryndarynyń jar­tysy ǵana túlekterin 60 paıyz­dyq deńgeıde jumyspen qamtyp otyr. Bul joǵary kórsetkish emes. Osyny eskergen Memleket basshysy sany bar, sapasy mardymsyz oqý oryndary qysqartylyp, básekege qabiletti kadrlar daıarlaı alatyn irgeli oqý oryndaryna ǵana múmkindikter beriletinin qadap aıtty Bul – sózden iske kóshýdiń aıqyn dáleli. Ǵylymdy damyt­paı, ulttyń damýyn qam­tamasyz ete almaımyz. Úkimet bul máseleni ǵylymı-zert­teý­lerdiń deńgeıin arttyrý jáne ony is júzinde qoldaný tur­ǵy­synan qarastyrýy kerek dedi. Sonymen qatar aldaǵy ýaqyt­ta az qamtylǵan jáne kóp balaly otbasylardy qoldaý maq­sa­­tynda «Daryndy balanyń qabiletin da­mytýdyń» jol kartasy ázir­le­nip, azamattardyń, ásirese jastardyń, stýdentterdiń volon­ter­lyq qyzmeti odan ári jandana túsetin bolady. Prezıdent Qasym-Jomart Kemelulynyń qo­ǵamdyq ómirge beı-jaı qa­ra­maı, taǵdyry tálkekke túsken qamkóńil, kómekke muqtaj, múm­kindigi shekteýli jandarǵa jas­tardyń nazaryn aýdartyp, qaıy­rym­dylyq, qamqorlyq jasaýǵa shaqyrýy – mektep pen joǵary oqý oryndaryna zor mindet júktep otyr.

Áńgimelesken
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»

QARAǴANDY

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar