Aımaqtar • 11 Qyrkúıek, 2019

Aýyl áıeli is bastaýǵa qulshynsa...

35 retkórsetildi

Bıyl elimizdiń óńirlerinde aýyl áıelderiniń ekinshi forýmy ótip jatyr. Forýmdy uıymdastyrýshylar – Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa, Qostanaı oblystyq ákimdigi, «G-Global» halyqaralyq hatshylyǵy, «Jasyl ekonomıka» jáne «G-Global-dy» damytý koalısııasy», «Qazaqstan áıelderiniń agrarlyq odaǵy» zańdy tulǵalar birlestikteri ókilderi búgingi aýyl áıelderi shaǵyn kásipkerlikpen aınalysýy úshin memleket tarapynan jasalyp jatqan qoldaý-kómek, baǵdarlamalar týraly aqparattardy túsinikti tilmen jetkizýdi, óz isin ashýdyń naqty joldaryn túsindirýdi maqsat tutypty.

Bul isti ýaqyt talap etip otyr. Aýyl týraly málimetter búginde esh­kimniń kóńilin kóterip tastaı almaıdy. «Gúldense aýyl, gúldenemiz bárimiz!» degen Bı-aǵanyń ultqa uran bolǵan sóziniń máni burynǵydan da ózekti bola túskendeı. Biraq ázirge gúldenip kete qoıǵan aýyl joq. Hal­qymyz ósip-óngen aýylda turý qazir qa­zaqqa jurtta qalǵanmen birdeı boldy, qalaǵa kóterile kóshý toqtaǵan joq. Mundaıda aýyl áıeliniń ıyǵyna túser júk jeńildemesi anyq.

– Jyl saıyn oblys kartasynan bir­neshe aýyl syzylyp qalady, sońǵy bes jyldyń ózinde óńirdegi bolashaǵy joq degen 50 aýyldyń jurty ǵana qaldy. Aýyl ulttyq qundylyqtardyń besigi, ulttyq sananyń ýyzyn emgen ur­paqtyń uıasyndaı edi. Aýyl balalary ana tilin jaqsy bilýimen, ulttyq tárbıe men salt-dástúrlerdi boıyna sińirýimen erekshelenip turatyn. Jyl basynan beri oblysta tirkelgen 14 sýısıd oqıǵasynyń teń jartysy aýylda bolǵan. Eldi mekenderdiń sýy tartylǵan kóldeı qýsyrylýy tek ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵynan ǵana emes, ulttyq qundylyqtardyń, hal­qymyzdyń salt-dástúriniń jutań­da­nýyna da aparady. Solaı bola tu­ra, Qostanaı oblysynda halyqtyń demografııalyq ósimi áli de aýylda jo­ǵary. Aýyldy kórkeıtýdiń mańyzy úlken ári onda aýyl áıelderiniń roli de orasan, – dedi oblystaǵy saıasatker áıelder klýbynyń tóraıymy Rımma Bekturǵanova.

Forým maqsaty aýyl áıelderiniń memleket tarapynan aı saıyn bergen az-muz kómegine telmirmeı, óz isi ar­qyly otbasynyń turmysyn tú­zeýine kómek qolyn berý bolatyn. Bul tek áıelderdi jınap alyp, aıta ber­genmen júzege aspaıdy, anyq jol­daryn kórsetý kerek. Bul oraıda «Jasyl ekonomıka» jáne «G-Global-dy» damytý koalısııasy» zańdy tulǵalar basqarmasy, Prezıdent janyndaǵy jasyl ekonomıkaǵa kóshý jónindegi keńes atqaryp otyrǵan jumystardyń nátıjesi bar. Coca-Cola halyqaralyq qorynan búginge deıin 61 áıelge qaıtarymsyz 250 myń dol­lar qarjy berilgen. Qaraǵandy oblysynda esiginiń aldyna kishkentaı kókónis egip bastaǵan áıel osyndaı kómekti qaıtalap alý arqyly jylyjaıyn eki ese keńeıtip, qazir ekken ónimin de tonnalap ala bastady.

Rasynda, qazir aýyl áıeli qolynan túk kelmeı, alaqan jaıyp qana otyra­dy ma? Joq. Áıel yshqynsa, taý qo­parady. Onyń búgingi aýyldarda jar­qyn mysaly da joq emes. Forýmda KAS Konsaltıng dırektory Irına Sýlı­menko, Beıimbet Maılın aýdany «Sarybaı» AQ negizin qalaýshy jáne quryltaıshysy Svetlana Mı­haı­lıchenko, Áýlıekól aýyl sharýa­shylyǵy kolledjiniń dırektory Al­mıra Jansúgirova, Meńdiǵara aýdany Aleshın aýyldyq okrýginiń ákimi Janat Baıbolatova, Sarykól aýdanyndaǵy «Veselyı Podol» qo­ǵam­dyq qorynyń tóraıymy Aısulý Kúzenbaeva, Jitiqara aýdandyq jas­­tar resýrstyq ortalyǵynyń basshysy Dildá Haırat, Qostanaı aýdany «Besta» JShS dırektory Galına Shnaıder óziniń tabysty ju­mysy men onyń tarıhy týraly áńgimeledi. Biraq olardyń ta­by­sy aýyl áıelderi turmysynyń jal­py sıpatyn bere almaıdy. Son­dyqtan «JitiqaraAstyqTreıd» jaýapkershiligi shekteýli seriktes­tiginiń dırektory, byltyrǵy «Me­niń tabysymnyń tarıhy» at­ty­ baı­qaýdyń jeńimpazy Gúl­sara Ja­manqulovanyń forýmda tusaý­ke­se­rin ótkizgen «Múkarama ana» aýyl áıelderin damytý jáne qoldaý qory endigi jerde jumysty basqasha júr­gizýge bel baılady. Ol báz-baıa­ǵy tolyp jatqan qorlar sekildi qaıyrym­dylyq aksııasyn ótkizip, un-sháı ta­ratpaıdy, aýyl áıelderin bıznes­ke baǵyttaýdy, olarǵa túsindirý jumys­taryn júrgizýdi, Gúlsara Myrza­bek­qyzynyń óz sózimen aıtqanda, oıatýdy oılastyryp otyr.

– Aýyl áıelderine endi balyq be­rý­ge bolmaıdy, olardyń qolyna qar­­maq ustatý kerek. Áıelder is bas­ta­maıyn demeıdi, ony bilmeıdi, aq­parattardan tym shetkeri qal­ǵan. Osy qordy qurar aldynda ob­lystyń 4 aýdanyn araladyq, aýyl­daǵy áıeldermen áńgimelestik. Mem­lekettik baǵdarlamalardan, berilip jatqan túrli kómekterden habarsyz. Bıznesti qalaı bastaý kerektigin, eń bastysy zatyn qalaı ótkizýdi bil­megen soń olardyń saly sýǵa kete beredi. Mysaly, Beıimbet Maılın aýda­nynda sómke tigetin bir áıelge buıymdaryn áleýmettik jelige shy­ǵarýdy sol jerde túsindirip edik, keıin ónimi tez ótip ketkenin habarlady. Biz olarǵa osy turǵydan kómek qolyn sozyp, oqytamyz, zańdyq ke­ńes­ter beremiz, memlekettik nemese qorlar usynyp jatatyn túrli jobalardy aýyl áıelderine jetkizemiz, kórmeler uıymdastyramyz, – deıdi Gúlsara Myrzabekqyzy.

«Jasyl ekonomıka» jáne «G-Global­-dy» damytý koalısııasy»­ zań­dy tulǵalar basqarmasynyń tó­raıymy, Prezıdent janyndaǵy jasyl ekonomıkaǵa kóshý jónindegi ke­ńes múshesi Saltanat Rahymbekova bız­neske umtylǵan aýyl áıelderi sıfr­landyrýdyń, «jasyl ekono­mıkanyń» jańalyqtaryn qoldana bilýge, órkenıet usynǵan barlyq múm­kindikterdi paıdalanýǵa umty­lý, ol úshin eń bastysy olardy aq­parat­tandyrý, túsindirý jumystary barynsha júrgizilýi qajettigin aıtty.

Oblystaǵy saıasatker áıelder klý­by­nyń tóraıymy Rımma Bektur­ǵanova aýyl áıelderin kásipkerlikke tartýda burynǵysha taptaýryn jolmen júrýdi qoıyp, olardyń múmkindigimen sanasý, zertteý kerektigine mańyz berdi.

– Aýyl áıelderine qomaqty qarjy usy­nyp, nesıe berý eshqandaı da nátı­je bermeıdi. Al grant utyp alý olar­ǵa ońaı emes. Grantty al­ǵan­ soń, oblys ortalyǵyna kelip, onyń ál­deneshe ret esebin beredi, tusaýke­se­rin jasaıdy. Munyń barlyǵyna bala-shaǵaǵa, qorasyndaǵy malyna qa­rap otyrǵan áıelderdiń qaıdan ýaqyty bola beredi? Olar esep berýge de júreksinedi. Aýyl áıelderi kásip­kerligin shaǵyn jumystardan bas­taǵan durys. Ol úshin shaǵyn ári qaıtarymsyz granttardyń sanyn kóbeıtý kerek. Mysaly, 200 myń teńgege tigin mashınasyn alyp, onymen aýyldastarynyń suranysyn oryn­­dasyn. 500 myń teńgege birneshe qap un, pesh alsyn da, nan jaýyp satsyn. Osynyń barlyǵy qaıtarymsyz bolýy jáne ony alý joldary jeńil­detilýi tıis, – deıdi Rımma Shyńǵys­qyzy.

Munymen qosa, aýyl áıelderiniń kásipker­ligin damytý keshendi sheshi­min tabýdy talap etedi. Mysaly, Qos­tanaı oblysy jaǵdaıynda úıdiń irge­sinen bastalǵan egin kásipkerlik túgil, sútin saýyp ishetin bir-eki qara mal ustaýdy qıyndatyp jibergeli qashan? Jaıylym men shóp shaýyp alatyn shabyndyq alysta, tıimdi paıdalanylmaıdy. Sonyń saldarynan aýylda mal ustaıtyndar, sıyr saýatyn áıelder azaıdy. Al aýyl áıelderiniń barlyǵy birdeı tiginshi nemese naý­baıshy bola almasy taǵy anyq. Al maldyń eti men sútine bazarda qashan da suranys bar. Bul aýyl áıelderi kórip otyrǵan qıyndyqtyń bir jaǵy ǵana. Onyń syrtynda kógildir otyn, aýyz sý kútken aýyldar qanshama? Mundaı máselelerdiń sheshimi tabylsa, aýyl áıeli de iske qulshynar edi.

 

QOSTANAI

Sońǵy jańalyqtar

Shymkent: 20 myńnan astam turǵyn egov.kz arqyly tirkeldi

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 16:01

Shymkentte Alǵys aıtý kúni atalyp ótti

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 15:44

Stýdent qyzdy zorlaǵan kúdikti ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 15:38

Oralda koronavırýs bar ma?

Qoǵam • Búgin, 15:36

Oralda taǵy da káriz qubyry jaryldy

Aımaqtar • Búgin, 15:23

«Aıa» sóziniń maǵynasy qandaı?

Vıdeo • Búgin, 15:21

Prezıdent Asqar Jumaǵalıevti qabyldady

Prezıdent • Búgin, 13:38

Kóshpeli kórmemen tanysty

Abaı • Búgin, 12:57

Abaı – ulttyń ustazy

Abaı • Búgin, 12:44

Aýyr synaq, qıyn suraq

Aımaqtar • Búgin, 12:15

Beıbit jıyn qandaı bolýy kerek?

Aımaqtar • Búgin, 11:28

Túrkistan oblysynda sý tasqyny qaýpi joq

Ońtústik Qazaqstan • Búgin, 11:20

Konsýldyq kitaphanaǵa syı jasady

Rýhanııat • Búgin, 10:43

Týǵan til – tatýlyq tiregi

Qazaqstan • Búgin, 10:32

Bilim jolynda kedergi bolmaýy kerek

Aımaqtar • Búgin, 10:27

Alǵys – adamdar mereıin ósiredi

Aqtóbe • Búgin, 09:26

Qala ákimi qoǵamdyq qabyldaý ótkizdi

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Fınaldyq básekeden tys qaldy

Sport • Búgin, 08:00

Chernyshev dıvızıonynda top jardy

Hokkeı • Búgin, 07:57

Zákı Ýálıdı Toǵan. «Estelikter»

Rýhanııat • Búgin, 07:47

Halqyma alǵysym sheksiz

Rýhanııat • Búgin, 07:42

Basqosýlardy toqtatý kerek

Medısına • Búgin, 07:36

Saqtyqqa salǵyrt qaramańyz

Qoǵam • Búgin, 07:34

Indet táýekeli joǵary

Qoǵam • Búgin, 07:32

Koronavırýs qalaı taraıdy?

Medısına • Búgin, 07:31

Ádildikti tý etken azamat

Tanym • Búgin, 07:30

Boqty kóterilisi

Tarıh • Búgin, 07:28

Etnosaıasattyń ózekti tustary

Saıasat • Búgin, 07:24

Elordalyq oqýshylar tegin júredi

Qoǵam • Búgin, 07:21

Azamattyq qoǵamnyń aıtary bar

Saıasat • Búgin, 07:14

О́zara qurmet pen syılastyq meıramy

Rýhanııat • Búgin, 07:12

Uqsas jańalyqtar