Suhbat • 11 Qyrkúıek, 2019

«Otandastar qory» úlken maqsat jolynda qyzmet etedi

161 retkórsetildi

Elimiz táýelsizdik alǵannan bastap atajurtqa álemniń ár tarapynan mıllıonnan astam aǵaıyn oraldy. Uly dala eline bet túzegen kóshtiń tizginin ustaǵan azamattardyń qatarynda qarapaıym qazaqtar, bilimdi jastarmen qatar bilikti mamandar da kóp. Olardyń biri kásipte, endi biri bilim men ǵylym salasynda eńbek etip júr. Qandastarymyzdyń áli de tarıhı Otanyna kóptep oralary zańdylyq. Osy oraıda sheteldegi otan­dastardy qoldaý týraly memlekettiń búgingi atqaryp jatqan jumysy jaıynda «Otandastar qory» KEAQ prezıdenti, memleket qaıratkeri Nurtaı Ábiqaevpen júrgizgen suhbatty usynyp otyrmyz.

– Nurtaı Ábiqaıuly,  Elbasymyz shettegi jáne elge kóship kelgen qan­dastarǵa jan-jaqty qoldaý, kómek jasaý úshin «Otandastar qory» KEAQ quryp, Qazaqstanǵa kó­ship kelgen aǵaıyndardyń beıimdelýine kómek berý jáne osy jumystardy iske asyrýda zańnamalyq turǵydan qam­tamasyz etýdi tapsyrdy. Qa­zirgi ýaqytta osy jumystar qan­daı deńgeıde júrgizilip jat­qanyn aıtyp berseńiz?

– Halqymyz «Elge el qo­sylsa – qut» degen. Memleket táýelsizdiktiń arqasynda, Elba­synyń shettegi qandas­tarymyzdy qoldaý saıasatynyń nátı­jesinde Otanǵa qazaqtyń aqyl-parasaty, bilim-biliktiligi jáne kúsh-qýat, sonymen qatar elimizge mádenı, rýhanı, ǵylymı-tehnıkalyq jáne ekonomıkalyq baılyq kelip qosyldy desem bolady.

Qazirgi ýaqyttaǵy jumys­tar­ǵa toq­talatyn bolsam, Qazaq­stannyń qoǵam­dyq jańarýy aıa­synda Úkimet bekitken 2018-2022 jyldarǵa arnalǵan sheteldegi qazaqtardy qoldaý boıynsha is-sharalar josparyna sáıkes qan­dastarymyzdyń bilim alýy­na jáne ana tilin saqtap qalýyna jaǵdaı jasaý, shetelde turyp jatqan qazaq dıasporasymen mádenı-gýmanıtarlyq jáne aq­parattyq-úılestirý isine baı­lanysty qamtamasyz etý j­umystaryn júrgizýdemiz. She­teldegi jáne tarıhı Otanyna kóship kelgen aǵaıyndardy ju­myspen qamtamasyz etý maq­sa­tynda «Sheteldegi otandastardy memlekettik qoldaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zań jo­basynyń Tujyrymdamasy jáne «Sheteldegi otandastardy memleket­tik qoldaý týraly» Qazaqstan Respýblı­ka­­sy­­nyń zań jobasy daıyndalyp,  «Otandastar qory» KEAQ janynan qurylǵan ǵy­lymı-saraptamalyq keńes­te talqylanyp, qoǵam tarapynan úlken mańyzǵa ıe boldy. Sonymen qatar Sheteldegi qazaq dıasporasyn jáne repatrıasııany qoldaý boıynsha 2020-2030 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamanyń Tu­jy­rymdamasy Qazaqstan Res­pýblıkasy Úkimetiniń Shetel­de turatyn otandastarmen máde­nı-gýmanıtarlyq baılanystardy damytý boıynsha Úkimet janyndaǵy vedomstvoaralyq komıssııasynda qara­lyp, qoldaý taýyp otyr.

Zań jobasynyń aıasynda «Qazaq kartasy» – tulǵanyń qa­zaq halqyna tıesiligin rastaıtyn qujatty daıyndaý jáne oryndaý qajettiligi paıda boldy. Bul qujat Otanmen baılanys­tardy jáne ulttyq mádenı mu­rany saqtaý úshin shetelde tu­ratyn etnostyq qazaqtardy qoldaýdyń mańyzdy quraly bolady. Bul qujat qazaq tilin jáne salt-dástúrin saqtaýǵa jáne damytýǵa ǵana emes, sondaı-aq biz­diń elge qazaq halqyna tıesili tulǵalardyń kóshýine septigin tıgizýmen qosa, sheteldegi qazaq dıasporasynyń tarıhı Otanmen jan-jaqty baılanys­taryn jan­dandyrýǵa serpin beredi jáne tabysty qazaqtar tarapynan­ ınnovasııalar men ınvestısııalardy belsendi túrde tartý úshin jańa jaǵdaılar jasaıdy.

Zań jobasynda «Qazaq kartasyn» («Otan» kartasy») alý­dyń negizgi sharttary men ony ıelenýshi – tulǵalardyń qu­qyq­tary aldyn ala qarasty­rylýda. Olardyń ishinde qosym­sha qujattardy bermeı Qazaqstan shekaralarynan birneshe ret ótýge quqyq beretin uzaq mer­zimdi kóp mártelik vızany te­gin alý (shaqyrý, jumysqa ruq­sat jáne t.b.), Qazaqstan Res­pý­blı­kasynyń azamattarymen teń Qazaqstan aýmaǵynda kásip­ker­lik qyzmetpen aınalysý,  mem­lekettik oqý oryndarynda tegin orta bilim alý,  memlekettik jo­ǵary oqý ornynda konkýrstyq negizde tegin joǵary bilim alý, jeke­menshik oqý oryndarynda aqyly bilim alý jáne taǵy da basqalar.

– Sońǵy ýaqytta buqara­lyq aq­parat kózderinde «Otandastar qo­ry» tarapynan qoz­ǵa­lyp jatqan máse­leler týraly jıi oqımyz. Solar­dyń biri – «Bir tereze» qaǵı­dasy negizinde qu­jat­tardy resim­deýge qatysty qan­daı sharalar atqary­lýda?

– Aǵaıyndardy qujattan­dyrý osy ýaqytqa deıin eń bir kúrdeli de ózek­ti másele bo­lyp otyr. Taldaý qory­tyn­dysy bo­ıynsha oralmandar to­lyq­qandy yqpaldasý jáne aza­mattyq alý úshin Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda ǵana 7 túrli uıymǵa 10 ret óti­nish berýge jáne shamamen 46 qujat usynýǵa májbúr ekendigi anyqtaldy.

«Otandastar qory» memle­kettik organdardyń kórsetetin qyzmetteriniń barlyq keshenin «Bir tereze» qaǵıdasy­men avto­mattandyrýdy jáne ońtaılan­dyrýdy usynady. Bul birinshi kezekte tólqujat pen tirkeýge qatysty. Nátıjesinde, elge kelgen otandastar HQKO-ǵa az ǵana qujattardy qosymsha tizi­mimen bir ret ótinish berý arqyly bir jerden jaýap ala alady.

Osylaısha qyzmet alýdyń ýa­qyty qysqarady jáne birneshe bıýrokratııalyq áýre-sarsań jo­ıy­lady. Iаǵnı, sheneýniktermen tikeleı baılanys, ýaqyt joǵaltý, kólik shyǵyndary alynyp tastalyp, til men zańdardy bilmeýden týyndaıtyn qosymsha sybaılas jemqorlyq táýekelderi úshin jaǵdaılar azaıady.

«Otandastar qory» KEAQ qu­rylǵan kezeńnen bastap osy bir kúrdeli máseleni sheshý úshin tıisti memlekettik organdarmen tyǵyz jumys uıymdastyryp ke­ledi. Qazirgi tańda osy ótke­lektiń, qaǵazbastylyqtyń jolyn jeńildetý úshin «Bir tereze» qaǵıdasy boıynsha arnaıy «Jol kar­tasy» jasalyp, sol negizde tıis­ti memlekettik organdarmen jumystar jasalýda. Iаǵnı, bız­nes-prosesterdi túbegeıli jaqsartý jáne ótinishter sanyn 10-nan 5-ke deıin (qysqa merzimdi perspektıvada), al odan ári 2-ge deıin (uzaq merzimdi perspektıvada) usynylatyn qujattardy 46-dan 20-ǵa deıin qysqartý jóninde usynystar ázirlenýde.

– Kezinde ózińiz álem elde­rin­degi qandastarymyzǵa ar­nal­­­ǵan  Biryńǵaı baılanys or­­talyǵy qyzmetiniń iske qo­syl­­ǵandyǵy jaıly BAQ ar­qyly oı bólisip edińiz. Búginde elge oralǵan jáne oralýǵa nıet­­ti qandastarymyzdy qoldaý shara­­laryna tolyǵyraq toq­tal­sańyz?

– Bizdiń qyzmetimizdiń biri – tarıhı Otanyna taban tiregen qandastardyń jańa ortaǵa beıimdelýine kómek kórsetý. Bul jerde otandastardyń ulttyq-etnostyq jáne ekonomıkalyq ortaǵa joǵarǵy deńgeıde sińisýi, isker ortada ózin tanytýy men tir­shilik áreketi úshin teń múm­kin­dik pen jaǵdaı týdyrylyp, etnostyq beıimdelýine barynsha kómek kórsetiledi. Soǵan baılanysty Biryńǵaı baılanys ortalyǵy men Qoǵam­dyq qabyldaý endirilip,  otan­das­tar­dy qoldaý qyzmeti uıym­dastyryldy. Biryńǵaı baılanys ortalyǵynyń operatorlary telefon jáne messendjer­ler arqyly repatrıasııa tetik­teri jáne tıisti memlekettik qyz­metterdi, elimizde bıznes júr­gizý­di memlekettik qoldaý shara­laryna, Qor men Dúnıejúzilik qazaqtar qaýymdastyǵy júzege asyryp jatqan jobalarǵa, otandastar men etnostyq qazaqtarǵa qajetti basqa da máselelerge qa­­tysty normatıvti-quqyqtyq ak­tiler boıynsha aqparattyq jáne kon­sýltatıvtik qoldaýdy júzege asyrady.

Qoǵamdyq qabyldaý 14 oblys ortalyǵy, Nur-Sultan, Al­maty, Shymkent qalalarynda ashylady. Olar «Otandastar qory» jáne Dúnıejúzilik qa­zaq­tar qaýymdastyǵy jumy­sy­nyń baǵyty boıynsha qyzy­ǵýshylyq tanytqandardyń bar­­lyǵyn jeke qabyldap, qu­qyq­tyq máseleler jóninde keńes beredi. Júginýshilerdiń máse­leleri naqty sheshilgenshe múm­kin­diginshe súıemeldeıdi jáne máseleler ýaqytynda jáne sapaly qarastyrylýy úshin mem­­lekettik organ qurylym­da­ry­men ózara árekette bolady. Jú­ginýlerden túsken hat-habar­lar­ǵa monıtorıng jasaıdy jáne sáıke­sinshe taldaý jumysyn júrgizedi. 

Biryńǵaı baılanys ortalyǵy iske qosylǵan sátten 1200-den as­tam azamattyń saýaldary qa­byl­danyp, jaýaptar berildi. Qoıy­­latyn suraqtardyń kóbisi azamattyq alý, memlekettik qol­daýlar jaıly túsindirmeler, oral­man mártebesin alý jáne onyń quqyqtary men mindetteri jaıly bolyp otyr.

Sondaı-aq 5 aıdyń kólemin­de Qoǵamdyq qabyldaýda qaral­ǵan 130 shaǵymnyń 90 paıyzdan artyǵy oń sheshimin tapsa, qalǵan máseleler boıynsha qol­danystaǵy zańnamalarǵa sáıkes tıisti jumystar júrgizilýde.

Qazaqstandyq ónimderdi eks­portqa shyǵarý, Qazaqstanǵa ınvestısııa tartý, daryndy otandastar men bıznes ıdeıalardy tabý, sondaı-aq kvazımemlekettik kom­­panııalar múddelerin tanystyrý maqsatynda bir ǵana «Atameken» brendimen is­ker­lik ortalyqtar jelisin qurý sharalary qolǵa alyndy. Olar sheteldegi qazaqtardyń dıas­poralyq uıymdaryn qoǵamdyq birlestikter negizinde biriktirý arqyly jumys isteıtin bolady. Iskerlik úıleri birtutas sıfrly jelige biriktirilip, keıin derbes saıt-paraqshalary qurylady. Al olardyń jumysyn turatyn eliniń azamattyǵyn alǵan otandas bıznesmender júzege asyrady. Osy rette otandastarymyz arasyndaǵy isker adamdar­dy anyq­taý, olardy ortaǵa tar­tý úshin qolda bar áleýetti tany­tý­ǵa arnalǵan bıznes forýmdar ótkizilýde.

Bul sharalardyń bas­ty min­deti – ótkiziletin elde qazaq­standyq bıznes qaýymdas­tyq­ty qalyptastyrý, daryndy adamdardy jáne startaptardy qosa alǵanda, serpindi jobalardy izdeý. Bul jerde otandastardyń bıznes ıdeıalaryn, jobalaryn iske asyrý jolynda uıymdastyrýshylyq nemese qarjylyq qoldaý kór­sete alatyn kásipkerlerdiń «Ata­meken» Ulttyq palatasy jáne Áleýmettik-kásipkerlik kor­pora­sııasy, basqa da uıymdar búginniń ózinde birge jumys is­teıtinin aıta ketý kerek. So­nymen qatar Astana Hub pen s­tar­taptardy qoldaý qory, «Damý», «Qazaq Invest» jáne «QazAgro» UBH uıymdarymen seriktes bolý jańa bastamalardy shynaıy qoldaýǵa arnalǵan jańa múmkindikterge jol ashty. Odan bólek, biz eńbekpen qamtý baǵdarlamasy aıasynda Oqý-óndiris ortalyǵyn ashý arqyly otandastardy kásibı oqytý men jańa mamandyqqa úıretemiz. Basymdyq berilgen baǵyttar qatarynda zamanaýı jáne dás­túrli kıimder, áshekeıler, káde­syı­lar, azyq-túlikter jáne bas­qa­lardy qosa alǵanda, ulttyq biregeılik nyshandarymen baılanysty ónim shyǵarý bar.

Taǵy bir úlken jobamyz – ol «Kásipqor» holdıngimen birlesip óndiristik oqytý ortalyqtaryn qurý. Birinshi baǵyt – oqytý ba­ǵyty. Bul baǵyttyń kózdegeni – otandasty oqytý, qaıta daıarlaý, sertıfıkattaý, jumysqa ornalas­tyrý. Ekinshisi óndiristik baǵyt. Bul otandastardy jańa tehnologııa men óndiriske oqytady, sertıfıkattaıdy, bıznes jospar jasaý­da, kredıt, grant alǵanda, óndiris uıymdastyrǵanda súıe­mel­deıdi, kómek kórsetedi.  Otan­dastyń turaqty tabys kózin tabýy­na jol ashady.

– Sheteldegi jastarǵa ba­ǵyt­­tal­ǵan jobalar jaıly ne aıtasyz?

– «Samruk-Kazyna Trust» áleý­mettik jobalardy damytý qorymen jáne «Áleýmettik jo­balar qory» korporatıvtik qorymen birlesip «Týǵan elge saıahat» balalar týrıstik poıy­zy áleýmettik jobasy júzege asy­ryldy. Ekskýrsııalyq sapar eki týrdan turady. Birinshisi 1-9 shilde aralyǵynda,  ekinshisi 1-9 tamyz aralyǵynda ótip, jobaǵa qatysý úshin 50 bala shaqyryldy.

Bul joba elimizdiń tarıhı jáne sáýlettik eskertkishterin zert­teýge, Otanǵa degen súıispen­shilikti arttyryp, otanshyldyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.

Aqparat jáne qoǵamdyq da­mý mınıstrliginiń uıymdas­ty­rýy­men ótip jatqan ZEREN-2019 respýblıkalyq jaz­­ǵy  lagerine «Otandastar qo­ry­­nyń» qoldaýymen 30 qanda­symyz qatysyp keldi. Olar – Mońǵolııa, Qytaı, О́zbekstan, Reseı memleketterinen kelgen belsendiler. Otandastarymyzdan quralǵan komandalar joǵary nátıje kórsetip, óz bıznes jobalaryn júzege asyrý maqsatynda 1-kezeńde 3-oryn  750 000 teńge, 2-kezeńde 2-oryn 1 000 000 teńge kóterme aqy ıelendi. 

Sondaı-aq ótken 10-24 shil­de aralyǵynda «Nazarbaev zııat­kerlik mektebi» bazasyndaǵy shetel­degi qazaq dıasporasy ba­la­laryna arnalǵan jazǵy lager jobasy júzege asyryldy. Jaz­ǵy lagerge alys-jaqyn she­telderde (Reseı, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Túrikmenstan, Tá­jik­stan, Iran, Mońǵolııa) tu­ra­tyn 12-17 jas aralyǵyndaǵy 150 bala qatysty.

Eki aptalyq oqý-tanymdyq baǵdarlamasy aıasynda balalar Nur-Sultan qalasynda orna­lasqan elimizdiń mádenı, tarıhı, áleýmettik mańyzy zor nysandarymen, eskertkishterimen, óndiristik kásiporyndarymen, «Býrabaı» ulttyq tabıǵı saıaba­ǵy­men tanysýǵa múmkindik aldy. Sonymen birge etnostyq qazaq balalary qazaq tilin, salt-dástúri men mádenıetin, tarıhyn, ulttyq aspaptary men oıyndaryn, fı­zıka, hımııa syndy ǵylym salalaryn meńgerdi. Budan bó­lek, «Bolashaq» halyqaralyq baǵdar­lamalar ortalyǵymen birlesip, Qazaqstanǵa dıaspora arasynan stýdentterdi tartý boıynsha 30-dan astam JOO qatysatyn ar­naıy saparlar baǵdarlamasy bekitildi.

Osy jáne ózge de jobalardy iske asyrý qazirgi zamanǵy, ta­lantty jáne bilimdi jas­tar­dy izdestirý, tartý jáne tár­bıe­leý boıynsha jaǵdaı ja­saý­ǵa eleýli úles qosady. Jas­tar bizdiń bolashaǵymyz, bi­lim men tárbıeniń negizinde ult­­tyq kodty saqtaý boryshymyz dep sanaımyn. Sebebi shetten kel­gen aǵaıyndar má­de­nıetimizdi, ulttyq rýhanı baı­lyǵymyzdy molaıtyp, deń­geıin bıiktete tústi.

Memleket shetten kelgen aǵa­ıyn­­­dardyń ıgergen bilimi men ártúrli kásiptegi tájirıbesin paı­­­­­dalana bilse, bul ulttyń ke­mel­­de­nýin, el ekonomıkasynyń da­mýyn birshama jedeldetedi.

Shettegi jáne Qazaqstandaǵy qazaqtar, ártúrli jerlik erek­shelikterden quralǵanymen, bir mádenıet, bir til jáne bir dinniń ıesi. Olar ortaq tarıhymen birik­tirilgen tutas qazaq etnosy bolyp tabylady. Sondyqtan Elbasynyń qandastarymyzdy qoldaý saıasaty ult tarıhynyń tereńinen bastaý alatynyn eskerip, ony iske asyrý árbir otandasymyzdyń mindeti dep paıymdaımyn.

 

Áńgimelesken Beken QAIRATULY,

«Egemen Qazaqstan»

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Memleket basshysy Lı Chjanshýmen kezdesti

Prezıdent • Búgin, 14:47

Túrkistan – jastar qalasy!

Aımaqtar • Keshe

Importtan ne uttyq?

Ekonomıka • Keshe

Festıvaldiń alǵashqy kúninde eki qoıylym sahnalandy

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

«Eki juldyz» baıqaýy Almatyda bastaldy

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

Tarazda jedel baılanys ortalyǵy ashyldy

Aımaqtar • 20 Qyrkúıek, 2019

Lısakovtyń «Báıteregi»

Aımaqtar • 20 Qyrkúıek, 2019

Alty boksshymyz jartylaı fınalda aıqasady

Sport • 20 Qyrkúıek, 2019

Gobelen – tekti ónerdiń týyndysy

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

«Mádenı qabat» joıylǵan joq

Qoǵam • 20 Qyrkúıek, 2019

Shahmardan terbelgen talbesik

Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

Uqsas jańalyqtar