Buǵan basqa eshteńeniń qajeti joq. Aq qaǵazdyń betine arqyraı aspanǵa shapshyǵan tulpardy, zeńgir kókke tik shanshyla órleı ushqan qyran qusty salady. Keıde altyn astyqqa bókken sary dala, egin orǵan aýyldyń adamdary. Qımyl bar, qozǵalys bar. Álgi adamdardyń shań basqan júzinen qajyr-qaırat kórgisi keledi. Janarlarynan ot shashtyrady. Dala erleri, qıyndyqtan qaıyspaǵan tózimdi, qaısar aǵalar.
Birte-birte músin jasaýǵa ańsary aýdy. Balań saýsaqtardan shyqqan arlan qasqyry úı irgesinde jatatyn Maılyaıaqqa uqsap ketetin. Birte-birte aınytpaı kóshiretin deńgeıge jetti. Qazirgi Soltústik Qazaqstan oblysyna jatatyn Qaraterek aýylyndaǵy orta mektepti bitirgennen keıin anasynyń baǵyttaýymen Kókshetaý qalasyndaǵy medısınalyq kolledjge túspekshi bolǵan. О́z júregi jatpaǵanymen, ananyń amanaty ispetti dúnıe. Keıin Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetiniń kórkemsýret fakýltetin támamdady. Oqyp júrip áskerı qyzmetin ótedi. Osy arada bir qyzyq jaı bar. Áskerden kelgen soń ózi oǵan deıin jasap ketken buıymdarynyń ártúrli baıqaýlarda oryn alǵandyǵyn estip, qýanǵany esinde. Alǵash jasaǵan dúnıesi – kádimgi saba. Qur pishini, qurylysy ǵana emes, kóshpeli jurtqa tıgizgen kól-kósir paıdasyn elekten ótkizgen. Sóıtse, baǵzy zamanda saba qyrshańqy bolyp aýyrmaǵan, taza teriden jasalǵan eken. Qoıdyń quıryq maıymen maılanǵan, qaıyńnyń tútinimen ystalǵan qara saba. Qara saba kózden bulbul ushqaly sary qymyzdyń saqtalatyn ydysy kúbige aınalyp, qasıeti kúbige aýdy. Buǵan keregi qymyzdyń hosh ıisi ańqyp turatyn, bul kúnde el jadynan óshken saba. Ortalyq bazardan teri satyp aldy. Álgi teriniń ıin qandyryp, kádege jaratqansha, qanshama qareket. Ol kezde teri ıleýdiń jón-jobasyn áli bile qoımaıtyn. Keıin el irgesindegi Reseıdiń bergi aýmaqtarynda turatyn naǵashylaryna barǵanda kórdi. Kádimgi ashyǵan aıranmen qatyp qalǵan terini jibitip, shelin sylyp tastap ıleıdi eken. Bunyń jasaǵan sabasy sátti shyqqan. Sol saba Kókshetaý qalasynda ótkizilgen kórmede el nazaryna iligipti. Tarıhı-ólketaný murajaıy qolqalaǵan. Qyzyljarlyqtar da tapsyrys bergen. Kópshiliktiń nazar aýdarýy qulshynysyn arttyra tústi. Burynǵydaı emes izdenis te molaıdy. Búginginiń bederi emes, ótkenniń óńin bermeıtin órnekti tusy. Sol kezde el ishinde «toǵyz qyzdyń jasaýyn jasaǵan» dep maqtalatyn ájesiniń sheberligi. Gúlzeınep ájesi shynynda da sheber edi.
– Manaǵy bir rette bala kezimde ájemniń órmek toqyp otyrǵany, kıizge túr salyp, óń bitirgen tustary kóz aldyma elesteıdi dedim ǵoı,– deıdi qolóner sheberi Rústem Sharıpov,– sondaı bir janǵa jaıly mamyrajaı kezeńinde ájem únemi án salyp otyratyn. Búgingi kúni baıyptap qarasaq, jaryqtyq bizdiń ájelerimiz tań aldyndaǵy boztorǵaıdyń japan dalany jarasymdy kúıge bólep shyryldaǵany nemese aqseleýdiń, ızenniń basyn myń buralta shaıqap, saıyn dalada esken móldir samaldaı sulý áýen tógýi tabıǵatpen úndeskendiginde shyǵar-aý. Ájem sol tusta qolóner buıymdaryn jasaýdan áldebir baıqaý ótkizilse, sóz joq birinshi oryndy shappaı alar edi. Ol kisiniń ıne-jibinen shyqqan oıý-órnektiń ózi alýan túrli bolatyn. Biz sonyń bárin kózimizben kórip, qolmen ustap óstik. Sondyqtan da jadymyzda jattalyp qaldy. Aıtalyq, «Qus tabany», «Qaz taban», «Bota moıyn», «Buǵy múıiz» tárizdi oıý túrleri bolatyn. Olar bir-birine uqsamaıtyn ózgeshe bitimdi, bólek bederli beıneler edi. Qazir zerdelep otyrsaq, bizdiń ájelerimiz osy bir ádemi kórinisterdi tabıǵattyń ózinen alǵan eken. Iаkı, aınala qorshaǵan ortanyń eshbir qatesiz kóshirilgen kórkem beınesi. Qolónerin damytý arqyly aınaladaǵy tirshiliktiń sýretterin móldiretip zattyń betine túsirdi, bederledi. О́ıtkeni sol kisiler úshin osyndaı sýretter erekshe ystyq bolatyn. Jalǵyz qolóner ǵana emes, eski qıssa-jyrlarda da aqqýdyń kerbezdigi, bulbuldyń ánshiligi, botanyń kózderiniń sulýlyǵy sıpattalady emes pe? Demek, has sýretshiniń qyl qalamynan týyndaǵan sýret sııaqty ajarly sulý tabıǵat bizdiń babalarymyzdyń estetıkalyq talǵamyn jetildirip, damytyp otyrǵan deýge ábden bolady. Sóıtip, olar ózderiniń kúndelikti turmysy men turaqty kásibinde jańaǵydaı beınelerdi aınytpaı kóshirip, sol tabıǵı qalpynda jasandylyqtan ada, bederimen bezendirilýin minsiz qylyp, beıneleýge tyrysqan.
Rústem Hasenulynyń aıtýyna qaraǵanda, shıkizattan tapshylyq joq. Tek sony ózimiz qunttap ıgere almaı jatyrmyz. Sheber aıtsa aıtqandaı, tórt túlik maldyń terisi tekke jatyr. Qazir el ishinde mal baqqan qaýym úshin ne qat? Noqta, júgen, ertoqym qat. At ábzelderi qasqaldaqtyń qanyndaı taptyrmaıdy. Al Kókshetaý bazarynda Reseıden ákelingen, Qyrǵyzstannan toǵytylǵan buıym qaptap tur.
– Bárin de isteýge bolar edi, – deıdi sheber, – tek uıymdastyryp, jolǵa qoısa. Áıtpese shıkizat ta, sheber de bar. Kóne dúnıege kóńil aýǵannan keıin bizdiń de jolymyz ońǵaryla bastady. Qazir el ishinde kúmisten saqına, bilezik, syrǵa soqtyratyndar kóbeıe bastady. Kúmistiń de kúmisi bar. Ottyń tabyna shydaıtyny. Sondyqtan men kúmisti bankten satyp alǵandy durys kóremin. Kóne zattardy jasaýdyń ózi bir qyzyq. Aldymen tarıhyn zertteısiń, baǵzy zamanda atqarǵan qyzmetin oı eleginen ótkeresiń. Sol sýretterdi tiriltseń, el tarıhymen astasyp jatady. Qazaqtyń burynǵy óneri qandaı ǵajap bolǵan deseńizshi?! Sheteldiń qaısybir jylýy joq jyltyraqtarynan artyq.
Bir kezde ózi de ustaz tutqan ulaǵatty jandardyń qamqorlyǵyn kóp kórdi. Sheberlikterin boıyna darytýǵa tyrysty. Mashyq qalyptasyp, sheberlik shyńdalǵan soń, bar bilgenin keıingi jastardyń boıyna sińirýge tyrysýda. Qazir bir kezde ózi bilim alǵan ýnıversıtette oqytýshy bolyp qyzmet etetin Rústem Hasenuly ultymyzdyń ulyq óneriniń qaıta oralyp kelip, halyqqa qyzmet etetinine bek senimdi.
Sheber jasaǵan buıymdardy qaıta-qaıta kórdik. Birinen-biri ótken symbatty dúnıeler. Janyńa sonshalyqty jaqyn. О́ıtkeni ata-babamyzdyń múlki ǵoı. Tek sol muranyń mánisine jetpeı júrgenimiz ǵana qıyn.
