Sport • 12 Qyrkúıek, 2019

Fýtboldaǵy sońǵy ózgerister qandaı

87 retkórsetildi

Fýtbol – mıllıondar oıyny. Bul – burynǵy támsil. Qazir álemdegi nómiri birinshi sport sanalatyn fýtbol – mıllıardtar oıynyna aınalǵaly qashan. Ala doptyń arbaýyna eńbektegen baladan, eńkeıgen qarııaǵa deıin túskeni de málim. Búginde bárimiz fýtboldy jaqsy kórip, súıip tamashalaǵanymyzben fýtboldaǵy ózgeristerge nazar aýdara bermeımiz.

Sońǵy jyldary fýtbol ere­jeleri jıi ózgeriske ushy­rap, qo­symsha tolyqtyrýlar en­gi­zildi. Mysaly, byltyrdan bas­tap vıdeo qaıtalaý ıaǵnı, VAR júıesi qoldanyla bastady. Al bıylǵy jyldyń shildesinen bas­tap fýtbol erejesine birqatar ózgeris engizilip, resmı oıyndarda keńinen qoldanylyp jatyr. Sonymen bıyl fýtbolǵa qandaı ózgerister engizildi?

Oıynshy almastyrý. Endi oıynshy almastyrý sátinde fýtbolshy búkil alańdy kezip shyq­paı, ózine jaqyn turǵan alań jıeginen shyǵýǵa mindetti. Soń­ǵy jyldary «asa daryndy» bapkerler oıynnyń sońǵy ýa­qytynda (tipti sońǵy sekýndta­ryn­da) komandanyń oıynyn kú­sheıtý úshin emes, qarsylastyń oıyn qarqynyn báseńdetý nemese ýaqyt utý úshin alańǵa fýtbolshy shyǵaratyn boldy. Al jańa ereje boıynsha bapkerler endi oıynshy almastyrýdan ýaqyt uta almaıdy.

Penaltı. Endi qaqpashy dop tebilmeı turyp qaqpadaǵy syzyq ústine bir aıaǵyn qoısa jetkilikti. Bul – daýly máselelerdi azaıtýǵa arnalǵan ózgeris. Penaltı tebetin sátti qaqpashylar ádette «eki aıaqpen syzyqty basyp turý» erejesin buzatyn edi. Iаǵnı, dop tebilmeı turyp alǵa sekirip nemese alǵa qadam tastaıtyn. Tóreshiler bolsa, mundaı jaǵdaıǵa árdaıym nazar aýdara bermeıtin. Osylaısha, bul ózgeris qaqpashynyń aıaǵyndaǵy «kisendi» bosatty desek te bolatyn shyǵar.

Gol soǵylýy múmkin jaǵ­­­­daı­­da dop qolǵa tıse – ere­­je­ buzylady. Qaqpa mańa­ıyn­da­ǵy qaýipti shabýyl kezinde dop qorǵanýshy komanda oıyn­shysynyń qolyna tıse, tóreshi kóp jaǵdaıda kóz juma qaraıtyn. Iаǵnı, tóreshi oıyn ýaqytynda fýtbolshy dopqa qolyn ádeıi tıgizse ǵana oıyndy toqtatatyn. Qysqasy, endi dopqa «ádeıi» nemese «baıqaýsyzda» qolyn tıgizip alsa da oıyn ere­jesi buzylady.

«Tiri qabyrǵa» (stenka): qor­ǵanýshy komandanyń qa­tarynda oryn joq. Jańa ereje boıynsha, shabýyldaýshy komanda aıyp dobyn oryndaý kezinde qarsylas tarapynan kurylatyn «tiri qabyrǵaǵa» qosyla almaıdy jáne qorǵaýshylarǵa kedergi keltire almaıdy. Eki komandanyń fýtbolshylary arasyndaǵy qa­shyqtyq – bir metr bolýy tıis. Bul erejeniń mańyzdylyǵy – eki tarap fýtbolshylarynyń bosqa tartyspaý jáne oıyn ýaqytyn sozbaý.

Jazalaý qaǵazy. Endi bas bap­­kerlerge de sary jáne qy­­­­zyl qaǵaz kórsetiledi. Kóp­ jaǵ­daıda tóreshiler shekten­ shyqqan bas bapkerlerge ısha­­ra arqyly alańnan shyǵyp ketýin talap etetin. Al endi olar qyzbalyqqa salynǵan bapkerlerge sary jáne qyzyl qaǵaz kórsete alady. Qyzyl qaǵaz barshaǵa tú­sinikti bolsa kerek, al sary qa­ǵaz mańyzdy oıynda bapkerdi ty­nyshtandyrý úshin oılap ta­bylǵan «qarapaıym» jańalyq.

Dop tóreshige tıse, oıyn toqtatylady. Burynǵy ereje boıynsha, dop tóreshige tıetin bolsa, oıyn toqtatylmaıdy. Bi­raq keı jaǵdaıda mundaı oqı­­ǵa kútpegen jerden qaýipti shabýyl­ uıymdastyrýǵa múm­kindik beredi. Iаǵnı, tóreshiniń «jár­demi» arqyly bir koman­danyń jábir shegýi, bir koman­danyń basymdyqqa ıe bolýy erejede qarastyrylmaǵan. Son­dyqtan jańa ereje boıynsha, dop tóreshige tıse dereý oıyn toq­tatylyp, eki komandanyń oıyn­shylary arasynda dop qaıta matchqa qosylady.

Qaqpadan berilgen dopty aıyp alańy ishinen qabyldaýǵa bolady. Burynǵy ereje boıynsha, dop qaqpa mańaıynan oıynǵa qosylsa, fýtbolshylar óz aıyp alańynda dopqa aıaq tıgizýge bolmaıtyn. Jańa ózgeriske saı, endi fýtbolshy óz aıyp alańy ishinen dopty oıynǵa qosyp, shabýyl uıymdastyra alady.

Qysqasy, bıyl qoldanysqa en­shi­zilgen ózgeristerdiń qys­qasha erejeleri osyndaı. Fýt­boldy teledıdar nemese alańnan tamashalap qana qoımaı, osyndaı ózgeristerden únemi habardar bolyp júrińiz.

 

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar