О́zekti máselelerdi sheshý jolyn usynǵan qujat

Sondaı-aq Joldaý mazmunyna ın­ter­­pretasııa jasaý avtordyń saıası-eko­no­mıkalyq taqyryptarǵa kóz­qa­ras­ta­ry men ustanymdaryn anyqtaı túsedi. Al Memleket basshysynyń Joldaýy qazaqstandyq saıası arenadaǵy sońǵy oqıǵalar men jaǵdaılardyń, áleýmettik beımazalyq pen qoǵamdyq tolqýlarǵa ózek bolyp otyrǵan máselelerdiń she­shý joly retinde usynylyp otyr. Qazaqstan halqynyń ekonomıkalyq tur­ǵy­­daǵy kóńil kúı ahýaly memlekettik saıasattyń baǵytyna yqpal etip otyrǵan negizgi faktor. Prezıdent Joldaýynyń taqyryby saıası turaqtylyqtyń kepili retinde tereńdetilgen demokratııalyq qun­dylyqtarǵa ıek artady. Joldaý máti­ninde «azamattyq qoǵam» sózi bes ret kel­tirilip, úkimettik emes uıymdardyń bede­lin arttyrý arqyly qoǵamdyq turaq­tylyq pen birtutastylyqty saqtaýǵa erek­she mán beredi. Prezıdenttiń 2020 jyldy «Volonter jyly» dep aıshyq­ta­ýy taıaý kúnderde azamattyq bastamalar men azamattyq qoǵam ınstıtýttary qyzmetiniń júıelenýi men róliniń artýyna ákeledi.

Qazaqstandyq lıberalızasııa, ásirese memlekettiń bastamasy negizinde qurylǵan Ulttyq qoǵamdyq senim keńesine keńirek arqa súıeıdi. Qoǵamdyq senim men bedelge ıe bolǵan sıtýasııalyq lıderlerdiń keńes quramynda aıqyndalýy quqyq­tyq memleket tujyrymdarynda anyq­tal­ǵan sheshim qabyldaý balansynyń bólinisin qaıta qurylymdaıdy. Keńes moderatorlarynyń syn-pikirler men qordalanǵan máselelerdi talqylaýdaǵy ashyq­tyǵy men ózara árekettestigi qoǵam tarapynan senim ústeıdi. Prezı­dent­tiń «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy osy úde ústin­de qurylǵan deýge tolyq negiz bar. Qazaq­stan­dyqtardyń kózqarastary men us­tanymdarynda aıqyn bili­nip otyr­ǵan saıası sana deńgeıi demok­ra­tııalyq qaǵıdalar qoldanysyn tereń­de­te túsýde. Bul rette Memleket bas­shy­sy­nyń kóppartııalyq júıe men saıası plıýralızmdi damytýǵa bildirgen qoldaýy ýaqyt talabyna sáıkes berilgen jaýap dep uqsaq bolady.

Joldaý mátinin qamtıtyn bes baǵyt taqyryptyń árkelkiligin bildir­ge­ni­men onyń ózeginde áleýmettik máse­le­lerge ekpin berilgen. Máselen, Jol­daý­da «áleýmettik» sózi barlyq bes baǵytta 35 jerde kezdesip, onyń basym kópshiligi jalpy halyqtyń turmys deńgeıin ońtaılandyrýdy túsin­di­rýge qoldanylǵan. Prezıdent Ata Zańy­myzdaǵy «áleýmettik memleket» eken­di­gimizdi eske sala otyryp áleýmettik saıasat memlekettiń basty baǵyty bolyp qala beretindigin tilge tıek etedi. Búgingi qalyptasqan oqıǵalar tizbegi de áleý­met­tik saıasatty baısaldylyqpen júrgizý kerektigine taǵy bir márte kóz jetkizgen syńaıly. Bul rette halyqtyń áleýmettik-ekonomıkalyq ál-aýqatyn arttyrýdyń kózi retinde qarapaıym zattar ekonomıkasyna jan bitirýdi alǵa tartýy merzimi boıynsha qısyndy. Joldaýda mıkro, shaǵyn jáne orta bıznes sózderi 27 jerde kezdesse, onyń ishinde mıkro – 4, shaǵyn bıznes – 13, orta bıznes sózderi 9 jerde qaıtalanyp keledi. Bul – osy ýaqytqa deıingi júrgizilgen shaǵyn jáne orta bıznesti damytýda qoldanylǵan quraldar ómirsheńdigi álsiregeniniń nemese tıimdiligi tómendegeniniń belgisi. Memleket basshysynyń bızneske reı­der­lik qarym-qatynastardyń oryn alyp jatqandyǵyn ashyna baıandaýy soǵan aıǵaq bola alady. Taıaý keleshekte sha­ǵyn jáne orta bıznes taqyryby kún tár­tibinen túspeıtindigine kúmán keltir­meı­miz.

Mátin joldaryna ınterpretasııa jasaý arqyly Memleket basshysyn jáne atqarýshy bılikti alańdatyp otyrǵan

4 túrli suraqty alǵa shyǵarýǵa bolady. Olar – naqty tarıhı kezeńdegi Qazaqstannyń demokratııalyq damýyn­da­ǵy memleket jáne qoǵam qa­tyn­asta­ryn­daǵy áleýmettik saıasatqa ekpin túsi­rilgen teńgerim, bıznes, jalpylaı alǵanda, memlekettik kórsetiletin qyzmet jáne memlekettik basqarý, sonyń ishinde turǵyn úı, ınfraqurylym bóligindegi úlesi. Memleket basshysy Qazaqstannyń demokratııalyq damýyna ózindik qoltań­basymen jańa demokra­tııalyq ınstı­týt­tardyń qalyptasýyna jol ashyp berdi. Qoǵammen syndarly dıalog úshin qurylǵan alańdar shyn mánisinde Qazaq­stan­dyq demokratııany jańa belesterge jeteleýge qaýqarly. Joldaýda kóterilgen demokratııalyq sheshimder is júzinde aınalymǵa engizilse onyń ónimi kóp uzamaı kópshilik úlesine tıeri sózsiz. Demokratııalyq damýdaǵy áleýmettik saıasat úlesine jetkilikti deńgeıde mán berilýde. Máselen, osyǵan deıin qabyldanǵan ataýly áleýmettik kómek, bankter aldyndaǵy áleýmettik jaǵdaıy tómen otbasylarynyń qaryz qysymyn tómendetýge qabyldanǵan sharalar qoǵam tarapynan oń qabyldanýda.

Prezıdentti tolǵandyratyn kelesi másele – bıznestiń órkendeýi. Shaǵyn jáne orta bızneske jasalǵan jeńilde­til­gen salyq rejimi men quzyrly organdar tarapynan tekseristerden bosatý bıznesti aldaǵy úsh jyl ishinde saýyqtyrýǵa jaǵdaı jasaıtyn bolady. Ári bıznesti túrli yqpaldardan qorǵaýdy zańnamalyq jetildirý usynysy jańa bastama retinde qabyldanýda.

Qoǵamnyń memleketke degen senimin ústeıtin taǵy bir másele memlekettik organdar tarapynan kórsetiletin memle­kettik qyzmetterdi jetildirýdegi basym­dyq­tar. Joldaýda sóz etilgen bilim, mádenıet, sport, medısına, quqyq salalarynda azamattarǵa kórsetiletin qyz­met­terdiń sapasyn kóterý men olardyń tıisinshe qorǵalýy negizgi másele retinde kún tártibine engizilgen.

Memlekettik basqarýdy jetildirýde memleketke jany ashıtyn árbir azamatty el múddesi úshin qyzmet etýge shaqyryp, memlekettik organdar men Astana, Almaty, Shymkent qalalary ákimderiniń quzyret shegin qaıta anyqtaýdy kózdeıdi.

Memleket basshysy saıası kúshterdi nyshandyq sıpatta «men» jáne «biz»-ge bólip kórsetedi. Joldaý mátininde «men» degen sózdi 10 ret qoldansa, «biz» degen sózdi 44 ret aıtady. Mátinde qarsylasy retinde «latıfýndıster» men shaǵyn jáne orta bızneske «reıderlik» is-áreketter jasaıtyn sýbektilerdi ataıdy. Sondaı-aq áleýmettik kómek kórsetý júıesinde paternalıstik kózqarastaǵy azamattar tobynyń art­qa­nyn qynjylyspen baıandaıdy. Prezıdent áýe jáne temir jol tasymalyna qatysty óz oıyn bildire otyryp, olarmen polemıkaǵa suraq berý arqyly túsedi. Al turaqty ekonomıkalyq ósimniń kózi retinde shaǵyn jáne orta bıznes pen shetelden tartylatyn tikeleı ınvestısııalarǵa arqa súıeıdi.

Nurǵısa KО́ShEROV,
saıasattanýshy