Qazaq­stan mashına Jasaý­shylarynyń VII forý­my ótýde

Otandyq mashına jasaý salasy memleket ekonomıka­syn óndiris quraldarymen qamta­masyz etýde edáýir jumys­tar atqarýda, sóıtip bar­lyq óńdeýshi óndiristerdi, otyn-ener­getıkalyq, kólik-logıs­tıkalyq, ekonomıka men aýyl sharýashylyǵynyń óndirýshi sektorlaryn damytýǵa járdemin tıgizýde.

Forýmnyń betashar basqo­sýynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń jol­daǵan quttyqtaý hatyn Pre­zıdent kómekshisi Máýlen Áshim­baev oqyp berdi. Pre­zıdent hatynda jyldan jyl­ǵa qarqyndy jumys istep kele jatqan elimizdiń mashına jasaý salasynyń otandyq ekono­mıkaǵa eleýli úles qosyp otyrǵandyǵy aıtyla kele, forým jumysyna sáttilik tilegeni jazylǵan.

Parlament Májilisiniń depýtaty, «Qazaqstan mashına jasaýshylar odaǵy» zańdy tulǵalar birlestiginiń basqarma tóraǵasy Meıram Pshembaev jylma-jyl ótip kele jatqan dástúrli basqosýdyń memleket pen bıznestiń naqty dıalog alańyna aınalǵanyn atap kórsetti. Bul joly da forým barysynda álemdik mashına ja­saý salasyndaǵy eń sońǵy úrdister men aǵymdarǵa nazar aýdarylmaq. Bıylǵy forým «Mashına jasaý – Qazaqstandy ındýstrııalandyrý draıveri!» uranymen ótpek.

Forýmda zaman talabyna saı salany damytýdyń stra­tegııalyq baǵyttary, ımport almastyrý, óndiristi yntalandyrý, jas mamandardyń yntasyn arttyrý, sıfrlandyrý jaǵdaıynda jańa tásilderdi talqylaý sııaqty mańyzdy jáne ózekti taqyryptar talqylanýda. Forýmǵa Germanııa, AQSh, Ja­ponııa, Italııa, Chehııa, Reseı, Qytaı, jalpy álemniń 20-dan astam elinen sheteldik kompanııalar men uıymdar ókilderi qatysyp jatqandyqtan otandyq kásiporyndar men kásipkerlerge shetelge shyqpaı-aq osy jerdiń ózinde sheteldik áriptesterimen kezdesýler ótkizip, kelisimder ja­sasýdyń múmkindigi berilip otyr.

Forýmda sóılegen Premer-Mınıs­trdiń orynbasary Jeńis Qasymbek sońǵy jyldary mashına jasaý salasy jańa ekonomıkalyq jaǵdaılarǵa jedel beıimdelip, turaqty ósip ke­le jatqanyn atap kórsetti.

Indýstrııalandyrý jyldary mashına jasaý jáne metall óńdeý salasynda 130 jańa óndiris iske qosylyp, 14 myń turaqty jumys orny quryldy. 2018 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan ónerká­sibi­niń jalpy ósimi 4,1 paıyzdy quraǵanda, mashına jasaý óndirisiniń ósimi 14,1 paıyz boldy. Sala boıynsha 1,1 trln teńgeniń ónimderi óndirilip, tarıhı rekordtyq kórsetkishke qol jetkizildi. 2019 jyldyń jeti aıynyń qorytyndysy boıyn­sha mashına jasaý óndirisiniń ósim kólemi odan da joǵarylap 18 paıyzdy qurady.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qytaıǵa jasaǵan sapary barysynda elimizdiń «SaryarqaAvtoProm» kom­panııasy Reseıge jáne basqa da elderge kólik eksport­taýǵa negizdelgen iri kelisimge qol jetkizdi. Munyń al­dyn­da Reseıdiń «KamAZ» kásip­ornymen birge elimizdegi júk kólikterin shyǵarýdy damytyp, kórshi elderge eksporttaý týraly kelisim jasalǵan bolatyn.

Jalpy mashına jasaý salasyn damytýǵa el Úkimetiniń jasap jatqan qamqorlyǵy da az emes. Qazaqstan ekspor­tyn ulǵaıtýǵa 500 mlrd teń­ge bólinse, mashına jasaý sala­sy­nyń budan alar úlesi qomaqty.

Indýstrııa jáne ınfraqu­rylymdyq damý mınıstri Roman Sklıar Premer-Mınıstrdiń 2019 jylǵy 26 maýsymdaǵy ókimimen elimizdegi mashına jasaýdy damytýdyń 2019-2024 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy bekitilgenin aıtty. Jol kartasyn júzege asyrý joldary osy forým aıasynda talqylanbaq.

Jalpy mashına jasaý sala­synyń elimiz úshin paıdasy zor. Mundaǵy 1 jumys orny onymen aralas salalar boıynsha 6-7 jumys ornyn qurýǵa áser etedi.

Elimizde sala boıynsha osy ýaqytqa deıin 114 joba iske qosyldy. Sóıtip Qazaqstanda avtokólikter men mashınalardyń 167 modeli jasalatyn jáne qurastyrylatyn boldy. Jalpy ónerkásiptegi avtoónerkásip salasynyń úlesi 19 paıyzǵa jet­ti. Elektrotehnıkalyq mashınalar jasaý, munaı-gaz mashınasy, aýyl sharýashylyǵy mashınalaryn jasaý, óndiristerge arnap túrli qural-jabdyqtar shyǵarý isi de qarqyn alyp, bul ónimderdiń birazy eksportqa baǵyttalýda.

Basqosýda sóz alǵan Eýra­zııa­lyq ekonomıkalyq komı­s­sııanyń О́nerkásip jáne agro­ónerkásiptik keshen jónindegi mınıstri Aleksandr Sýbbotın ótken jyly Eýrazııalyq odaq elderi arasynda Qazaqstannyń mashına jasaý salasy damý qarqyny jaǵynan bárinen de ozyq kórsetkishterge qol jet­kizgenin, odaq boıynsha taýar­lar almasý isine belsene qatysa bastaǵanyn atap kórsetti. Onyń aıtýy boıynsha qazirdiń ózinde osy úderiske Qazaqstannyń mashına jasaý salasynyń 90 kásiporny úles qosýda.

Sala boıynsha elimizde ózin­dik orny bar Almaty aýyr mashına jasaý zaýytynyń bas dırektory Jetpisbaı Edigenov bul salada eńbek etip kele jat­qanyna 47 jyl bolǵanyn aıtyp ótti. Prokat qural-jab­dyqtaryn, symdaý ornaǵyn shyǵaratyn zaýyt ónimderin kóbinese reseılik kásiporyndar tutynady. Zaýyttyń bir problemasy ónimderge arnap qaptamalar shyǵarý edi. Árıne bul – qo­sal­qy jumys. Endi Mashına ja­saý salasynyń jol kartasy ázirlenýine baılanysty bul jumysty basqa uıymdar atqara alatynyn aıtqan J.Edi­genov oǵan qýanatynyn jetkizdi. Sondaı-aq elektr qýatynyń tarıfterin retteý máselesinde de Úkimet kómegin aıqyn sezi­ne bastady. О́ıtkeni zaýyt shyǵyndarynyń edáýir bóligi paıdalanylatyn elektr qýatyna jumsalatyn.

«Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Áli­sher Pirmetov forýmǵa qatysý­shylardy qordaǵy ózderine qa­jetti zattar men qyzmetterdi satyp alýdaǵy jańalyqtarmen tanystyrdy. Qordyń bul ba­ǵyttaǵy jumysy tamyr-tanys­tyq pen jemqorlyqtyń jolyn kesýge baǵyttalyp otyr. Árıne 2 trln teńgeni quraıtyn qor tapsyrystaryndaǵy adal­dyqtyń mashına jasaýshylar ǵana emes, búkil kásipkerler úshin mańyzy zor.

Elimizdegi taǵy da osyndaı bir úlken tapsyrys berýshi «Teńizshevroıl» JShS bas dırektorynyń orynbasary Murat Muqashev otandyq kásiporyndardan 40 túrli ónimderdi satyp alatyn alyp kompanııaǵa dál qazir krandar men joǵary qysymdy sorǵylar qajet ekenin aıtty. Qazir kompanııa 70-ten astam qazaqstandyq kásiporyndarmen jumys isteý­de. Olardyń árbirimen jeke kelisimder jasalǵan.

«Teńizshevroıl» JShS otan­dyq kásiporyndardy qol­daýǵa, olardyń ónimderin satyp alýǵa erekshe mán beredi.

Bul jóninde baǵdarlamalary da bar. Baǵdarlama otandyq tapsyrys oryndaýshylardy halyqaralyq deńgeıge shyǵa alatyndaı jaǵdaıǵa jetkizýdi, olardy talapqa saı jańa ónim­der óndirýge jeteleýdi kóz­deıdi. Osynyń nátıjesinde buryn tómengi qysymdy sorǵy shy­ǵaratyn qazaqstandyq kásiporyn qazir joǵarǵy qysymdy sorǵy shyǵarýǵa qol jetkizdi.

M.Muqashev osy forým­nyń kórme zaldarynda «Teńizshevroıl» JShS-iniń arnaý­ly mamandary jumys istep, usynylǵan zattarmen ta­­nysyp júrgendigin aıtty. Kóńilden shyqqan ónimder bolsa, satyp alý máselesi qaras­ty­rylmaq.