Qoǵam • 13 Qyrkúıek, 2019

Amangeldi Aıtaly: Qoǵamdyq sana aýystyra salatyn tehnıkalyq qural emes

298 retkórsetildi

Qaıratker. Ǵalym. Ustaz. Respýblıkamyzdyń zııaly qaýymy ókilderi, esimi elge eleýli azamat, jany jaısań jan Amangeldi Aıtalyny osy úsh birdeı bıik qasıetti bir boıyna toǵystyra bilgen asyl azamat retinde biledi degen oıdamyz. Onyń qaıratkerligi men el-jurtqa degen janashyrlyǵy Parlament Májilisiniń eki dúrkin depýtaty bolǵan jyldarynda anyq kórinse, ǵalymdyǵy men ustazdyǵy qazirgi kúni de eldiń rýhanı áleýetin baıyta túsýge qosylǵan bir úles retinde qyzmet etip keledi. Biz Amangeldi Ábdirahmanulyn 80 jyldyq mereıtoıymen quttyqtaı otyryp, týǵan topyraqqa degen perzenttik paryz, búgingi qoǵam men zamana tynysy tóńireginde órbigen osy suhbatty oqyrman nazaryna usyndyq.

– Amangeldi Ábdirahmanuly, bú­gingi áńgime­mizdiń basyn týǵan jer, týǵan topyraq, ósken orta jónin­degi júrek tolqytarlyq máseleden bas­taýǵa qalaı qaraısyz? Taıaýda týǵan jerińiz Reseıdiń Astrahan aımaǵyna baryp qaıtqanyńyzdan habar­darmyz. Bul sapar qandaı oı saldy? Týǵan jer aldyndaǵy perzenttik paryz degen uǵymdy qalaı túsinesiz?

– Túrlishe kóńil kúıde boldym, kóp dúnıeni eske túsirdim. Týǵan jerim týraly áńgime bolǵanda men ázil-shyny aralas «sovet zamanynyń oralmanymyn» deımin. Búgin Astrahan jerinde keıbir esepter bo­ıynsha 180 myńǵa jýyq qazaq turady. Olar ózderiniń atajurtynda turyp jatyr, dıaspora emes, basqa jerden aýyp, bolmasa bosyp kelgen joq. 1920 jyly Reseı Federasııasynda shekaralar anyqtalǵanda Reseı jaǵynda qalyp qoıǵan. Qaztýǵan jyraý «Alań da alań, alań jurt, aqala ordam qonǵan jurt... Qaıran meniń Edilim, Men salmadym, sen saldyń, qaıyrly bolsyn sizderge, Menen qalǵan mynaý Edil jurt» dep jyrlaǵan ǵoı.

Reseı sýly, nýly, shóbi shúıgin, ba­lyǵy mol jerlerdi ózderine qaldyryp, shól, qum jerlerdi qazaqtarǵa beripti.Alla taǵala qazaqtardyń nesibesin jer astyna jasyryp saqtaǵan eken, búgin sol aı­maqtyń baılyǵy (munaı, gaz) el yrysyna jarap jatyr. Al sol nýly, sýly jer búgin ekologııalyq daǵ­darysta. Astarahan oblysynyń qazaq jeri eken­digin jer-sý attary da aıtyp tur: Aq­kól, Aqtóbe, Bestóbe, Qarabaıly, Sa­syq­kól, Qumózek sııaqty júzdegen el­di meken bar. Men sol atajurtta 1939 jy­ly qyrkúıek aıynda ómirge kelip­pin. Anamnyń aıtýynsha, meniń 1932 jyldyń qapylysynda týǵan, aty da Qapylys aǵam, 1939 jyly alǵash mektepke barǵanda dúnıe esigin ashyppyn. 1981 jyly Qalmaq avtonomııalyq ob­ly­synyń Elısta qalasynda ult máse­lesine arnalǵan Búkilodaqtyq ǵylymı konfe­rensııa ótti. Qalmaqtar meniń az-kem eńbekterimmen tanys eken, meni únemi belgili ǵalym, akademık Bromleı Iýlıan Vladımırovıchpen dastarqandas etti. Birinshi kúni ózimdi Amangeldı Ab­drahmanovıch dep tanystyrǵanymda jubaıy: «O, kak trýdno proıznosıt vashe ımıa, otchestvo», dedi. Aka­de­mık-etnograf jubaıynyń sózine yńǵaı­syz­dandy ma, «On kazah, a kazahı poetıcheskıı narod, onı ne prosto daıýt ımıa svoım detıam. Sprosıte,za ego ımenem stoıt selaıa ıstorııa ne tolko odnoı semı, no ı selogo naroda», – dedi. Ákem qýǵyn-súrginge ushyrap, keıin qýynyp joǵary jaqqa hat jazyp aqtalyp, aman-esen kelgennen keıin ómirge kelgen ulyn Amangeldi depti.

Týǵan jerim – Edil ózeniniń Kaspıı teńizine quıar saǵasyndaǵy qazaq aýyly. Negizgi kásibi – balyq­shy­lyq. Olardyń ómirin kórnekti jazýshy, sol eldiń týma­sy Ánes Saraı shyǵarmalarynda jan-jaqty sýret­tedi. Adamnyń ómirdi tanýy onyń áleýmettik, tabıǵı ortasyna baılanysty. Bala kúnimdi elestetsem, aǵyndy sýlar, nýly orman, kamys, qoǵa, jabaıy jemis-jıdekter, balyqshylardyń aýyr tur­my­sy, kedeı ómir, balalary soǵystan oralmaǵan kem­pir-shaldar, jalǵyz qalǵan analardy kóremin. Ba­lyǵy taıdaı týlaǵan ólkede balyqshylar qoı baq­qan qoıshylardaı ózen-sýdyń qaı jerinde qaı balyq jaıylatynyn bilip aý salady. Balalardyń kóp­shiliginiń teńizshi bolý qııaldary boldy, tabysy da joq emes. Degenmen meni balyqshylardyń ómiri qyzyq­tyrmady, kanıkýl kezinde teńizdi de kórdim, qaýip­­siz de emes, túnde jatqanyńda 4-5 san­tımetr taqtaı­dyń arjaǵynda shylpyl­daǵan sýdyń dybysy estilip turady.

Anamnyń aıtýynsha, men balyqshy kásibine beıim bolmappyn, kitapqa úıir ekenimdi kórip, oqytaıyn dep oılaǵan. Sonymen jolym bolyp, Volodar aýda­nyndaǵy Qazaq pedýchılıshesine konkýrs­tan ótip tústim. Ol kezde Astrahan oblysynda kóptegen qa­zaq mek­tep­teri bar edi. Bul oqý orny qazaq bala­lary úshin akademııa edi, barlyq gýmanıtarlyq jáne jaratylystaný pánderiniń negizderin oqytatyn. Ony bitirgender, aǵa býyn ókilderi

– Qazaqstan Kom­mýnısttik partııasynyń hatshysy Muhambetqalı Sýjıkov, Qazaqstan Joǵarǵy Keńesiniń tóraǵasy Isaǵalı Sháripov, meniń kýrs­tasym, Qazaqstan Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Tamas Aıtmuhambetov, Oral oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy bolǵan Nájmedın Esqalıev, kóptegen ǵylym doktory men kandıdattary, bedeldi qyzmetkerler shyqty.

Astrahan oblysynda ol kezde qazaq­tardy «nasmen», evreılerdi keıde «jıd» dep kemsitetin. «Nasmen» – nasıonalnoe menshınstvo – azshylyq ulttyq top degendi bildiretin, ol kemsitýdiń, keıde músirkeýdiń bir túri. Orystar ortasynda qazaqtarǵa, ásirese, ıntellıgensııa ókilderine jumysta ósý qıyn. Qazir de polısııa qyzmetinde kóptegen qazaq jigitteri, bilimdi mamandar bar, biraq bizdiń ósetin shenimiz ári ketkende maıor, sırekteý podpolkovnık» deıdi qazaqtar, basqarý jumystaryna jibermeıdi. Búgin Reseı qazaqtary, ásirese, jastar keńes zamanyndaǵydaı aǵylyp Qazaqstanǵa qonys aýdarmaıdy. Baıqaımyn, qazaqtar qazaqtyǵynan alystap bara jatyr, qazaq eli de olardan alystaýda, baýy­ryna tarta bermeıdi. Sebebi olar qa­zaq bolǵanymen basqa memlekettiń aza­mattary, memleketterdiń zańdary, bilim júıesi, aqparat quraldarynyń ustanymy, ıdeologııasy erekshe, bizge aralasa berýge bolmaıdy, barlyq má­sele memleketaralyq kelisimmen, dıp­lomatııalyq jolmen sheshiledi. Basqa elderdegi qazaqtarmen de baılanys osy halyqaralyq sharttarǵa baılanysty. Al keńes zamanynda bir el bolǵandyqtan bilim alý, qonys aýdarý ońaı boldy. Ulttyq faktor da bar. «Nasmen» bolý da qazaqtardy oılandyrady, ulttyq ortaǵa tartady. Búgin qa­zaqtarǵa Reseıde ómir súrý burynǵydan da qıyndaý: «orys­tan artyq bolǵanda ǵana ózimizdi moıyndatamyz» deıdi kásipkerler. Sondaı-aq orys­tana bastaǵan jastar qazaqylyqqa salqyndaý bolyp barady. Tek musylmanshylyq, jerleý rásimderi men dástúrleri jaqsy saqtalǵan, qazaqy mentalıtetti bekitýge negiz bolyp tur.

– Orys tilin bilesiz, orys tilinde de jazasyz, biraq eńbekterińizdi negizinen qazaq tilinde jazyp júrgenińizdi el-jurt jaqsy biledi. Anyq syry nede?

– Onyń syry tereńde. Bizdiń qazaq ıntellıgen­sııasynyń tolyq moıyn­­damaı júrgen bir aqıqaty bar. Koǵam­taný­shylar, aqyndar, jazýshylar, kom­pozıtorlardyń birqatary partııanyń ulttyq saıasatyn qoldap, al ol otarlaý saıasaty óleńder, romandar, mýzykalyq shyǵarmalar, ǵylymı eńbekter jazdy. Sonyń biri men. Partııa, keńes qyz­metkerleriniń eńbegi óz aldyna. Qudi­retti ıdeologııa orystanýdy dos­tyq dep, ultsyzdanýdy baýyrmaldyq dep sanaǵa sińirýge tyrysty. Onyń arajigin ajyrata almadyq, kúnkóris qamymen júrdik. Biz ultymyz aldynda aıyptymyz dep oılaımyn.

Táýelsizdik tusynda ulttyq qundy­lyq­tarymyz­dy, dástúrli dinimizdi, tili­mizdi meńgerýge múmkindik týdy, ult aldynda paryzymyzdyń eń bir bıigi – ol ana tilin tereń meńgerý, ol tildi ǵylymnyń tiline aınaldyrý. Tilimizdiń baılyǵyn tereń meńgere otyryp, ózimiz de rýhanı jaǵynan jetile bastadyq, oryssha oılap, jazyp kalǵandyqtan sanamyzda tilder aralasýy, yqpaldastyǵy úzilmeıdi. Eńbek jazǵanda oryssha-qazaqsha, qazaqsha-oryssha, shet tilder, sınonım, basqa da sózdikterge júginý ádetke aınaldy.

Kóptegen termınderdi, sóz tirkes­terin basqa tilden qazaq tiline aýdar­ǵanda tilimizdiń mándi, maǵynaly asta­ryn tereń túsinemiz. Aýdarýǵa kel­meı­tin, eshqandaı basqa tilde dál mánin bere almaıtyn frazeologızm­der tilimizde qanshama? Beı­neli-meta­foralyq, qaıtalanbas ulttyq bol­mys­ty bildiretin tirkester ulttyń til baılyǵynyń birden-bir belgisi dep esep­teıdi álemdik til mamandary. Osy baı­ly­ǵymyzben endi qaýyshyp jatyrmyz.

Elimizde qazaq tiline oppozısııa bar: orys tiliniń basymdyǵyn qoldaıtyndar, enjar, namysy tómen qazaqtar. Otarlaý saıasatyna ıkemdegen konformıst, qazaq ıntellıgensııanyń kóbi búgin aqsha alǵa shyqqan zamanda ult aldyndaǵy paryzynan góri bankilerge berejaq qaryzdaryn oılap ketti. Qubylmaly ult, til saıasaty da tıimdi baǵyt bere almaı keledi. Al orys tiliniń suranysqa qaraı qoldanylýy jón, jasandy qoldaýdyń qajeti joq.

– Ábeke, ómir mektebi degen uǵym bar ǵoı. Iаǵnı, belgili bir jas adam qansha jerden ekiniń biri qol jetkize bermeıtin elıtalyq joǵary oqý ornyn bitirse de, ómirde baǵyt-baǵdar, úlgi-ónege bere alatyn jaqsy adamdardyń aldyn kórmese, «bir kem dúnıe» bolyp shyqpaı ma? «Jaman jigit emes, áıtse de kórgen mektebi joq» degen sóz osyndaıda aıtylsa kerek. Iаǵnı, sizge jas kezińizde ómirde qamqorlyq, ónege kórsetken, azamat bolyp qalyp­tasýyńyzǵa áser etken jandar bar ma?

– Osy jasqa deıin eshqashan esimnen shyǵarmaıtyn qurmetti adamdar kóp. «Jalǵyzdyń úni shyqpas, jaıaýdyń shańy shyqpas» degendeı, osy kúnge jetýime ómirge ákelgen, tárbıelegen anama, jas bolsa da ákedeı bolǵan aǵama, otbasyma, ustazdaryma, ósken ortam Aqtóbe ýnıversıtetine rızamyn. Men kóp adamdy aıta alamyn, jyǵylmaı, búgilmeı qoldap qıyndyqta súıemeldep, qolushyn bergen, jaqsylyǵymdy asyrǵan, kemshiligimdi túsingen, abyroıymdy kótergen, ásirese, aqtóbelikterge kó­ńilim erekshe.

– Siz – eń aldymen ǵalymsyz. Bú­gingi otandyq ǵylymnyń qabyrǵaly ókiliniń birisiz. Ǵylym joly qal­paqpen soǵyp ala qoıatyndaı ońaı jol emes ekendigi belgili. Onyń ózi­ne tán kúrmeýi men qıyndyǵy mol dep oılaımyz. Osyndaı joldy tań­daýyńyzǵa ne sebepshi boldy? Ǵylym sizdi nesimen qyzyqtyrdy?

– Oıpyrmaı, asyra maqtadyńyz ǵoı. Al shyn­dyqty aıtsam, másele óte kúrdeli. A.Eınshteıin óziniń izdenisi týraly aıta kelip: «Bul maıa shóp ishinen ıneni izdeýmen teń, biraq kóp adamdar bir ıne tabady da, toqtap kalady, al men ekinshi, úshinshi ıneni izdeımin, sáti tússe tórtinshisin, besinshisin tabarmyn» depti. Al keńes zamanynda qoǵamtanýshylyrǵa partııa qolymyzǵa daıyn ıne, marksızmniń bolshevıktik nusqasyn ustatty, basqa ıneni izdeý qyl­mysqa teń boldy. Sosıalızm ydy­raǵannan keıin saıası ıdeologııalyq, ekonomıka­lyq ustanymdar túgeldeı der­lik ózgerdi. Biz so­sıalızmdi órkenıet jolynan adasý dep qabyldap, ótkenmen eshqandaı sabaqtas­tyq joq dep úzildi-kesildi bas tarttyq. Qun­dylyqtardyń aýysýyn, ıdeologııalyq daǵdarysty so­sıologııa iliminde anomııa, abyrjý, ótkendi kókseý, jańany tosyr­qaý, úrký deıdi. Osy qubylysty jeke adam da, qoǵam da, ǵalymdar da basynan ótkizdi. Biraq qoǵamdyq sananyń damýynyń óz zańdylyqtary bar, búginnen erteńge óz­gere salmaıdy, ótkendi umytý múmkin emes, sana aýystyra salatyn tehnıkalyq qural emes. Endi bizge talaı dúnıeni oı eleginen ótkizýge týra keledi.

Bir ıdeologııanyń ústemdiginen biz ómirge tek bir terezeden qaradyq, basqa aqıqatty kórmedik, Batys ǵalymdaryn aıtpaǵanda Alash arystarynyń eńbek­terin bilmedik. Sondyqtan alýan túrli kózqarastarmen betpe-bet kelgende abyrjyp qaldyq, stýdentterge de dáris oqý ońaı bolmady. Pedagog ár kezde de baısaldy joldy ustanýy kerek. Keshe Keńes ókimetin qol­daǵan ustaz, búgin jalt burylyp, ekinshi jaqqa shy­ǵyp ja­mandap, synap jatsa, onda ne bedel bolady? Ha­meleon degen sol emes pe? Sondyqtan qoldan kelgenshe aqty aq, qarany qara deýge tyrystyq. Bir­ aqıqat – táýelsizdiktiń qundylyǵyn jastarǵa jetkizý boldy.

Búgingi qazaqstandyqtardyń sanasynda stalı­nızm­niń jeke basqa tabyný, brejnevtik toqyraýdyń, gorbachevtik «perestroıkanyń» izderi bar. Tek bú­gingi 35-40 jastaǵylar ózgeshe oılaıdy, ba­tyl sóı­leıdi. Qazaqstandy shet elder­men salystyrady, eldiń jańarýyn qa­laıdy. Biraq bizdiń urpaq tek ketpeı, búgingi jastardy ózderine uqsaǵanyn qa­laı­dy, jastarǵa taǵatyn aıyptary da az emes. Bul qart­tyqtyń emi joq aýrýy qaı zamanda da bolǵan. Qoǵam­dyq ǵylymdar áli de qalyptasý ústinde. Búgin tarıh, qazaq fılosofııasy salasynda jetistikter de bar.

Degenmen bizderdi fılosof ǵalym­dar deýden góri, fılosofııa pániniń oqytýshylary desek oryndy bolar. Al endi ǵylymnyń deńgeıin ǵylym ma­gıstri, kandıdaty, doktory ataǵy barlarymen ólshesek aldamyz. Ásirese, she­neýnikterdiń arasynda aýdan ákimine deıin ǵylymı ataqtary bar, ǵylymı ataq tósbelgi sııaqty boldy. Sol ǵylymı ataqtary barlardyń arasynan ǵalymdy tabý qıyn. Olardyń kóbi stýdentterge júıeli kýrs oqýǵa barmaıdy, tushymdy eńbek jaza almaıdy. Solarmen meni salystyryp otyrsyz ǵoı. Al endi saraı ǵalymdarynyń joly bolyp tur.

– Amangeldi Ábdirahmanuly, ǵu­myr­baıanyńyz­ǵa baılanysty kóp­shi­­lik bile bermeıtin derekterge, ıaǵnı ómir jolyńyzdyń aıryqsha bir bet­terine oqyrmandar enjar, sel­soq qa­raı almaıdy degen oıdamyz. Son­dyq­tan ózińizge aıryqsha áser etken, iz qal­­dyrǵan, oı salǵan ómirdiń keıbir kez­deri jóninde aıtyp bere alasyz ba? Sizdiń oıyńyzsha ómirdiń máni men sáni nede?

– Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin 20 mıl­lıon ákesiz jáne tul jetim boldy. Men ákesiz óskenderdiń birimin. Tek ana tárbıesin kórdim. Anam tártipti, úlgili bolýǵa «áke tárbıesin kórmegen, anasy tárbıe bere almaǵan degen sózge qaldyrma, ákesi bar balalardan kem emes, tipti artyq bol» deıtin. Anamdy úıatqa qaldyrmadym, biraq ákem bolsa jaqsy bolar edim dep biraz jasqa deıin oılap júrdim. Birte-birte, tek ákege degen saǵynysh qaldy, izdenis jalǵasa berdi. Ákesiniń basyna baryp taǵzym etkenderge ishteı qyzyǵatyn edim. Ákemniń jerlengen jeri tabylatynynan kúder úzip, Aıtaly atamnyń qasyna ákemniń atyn, týǵan jylyn kórsetip, soǵysta qaza tapty dep eskertkish qoı­dyq. Ol keıingi urpaq este saqtasyn degen oıymyz.

2016 jyly izdenisimiz úlken jańalyq ákeldi. «Memorıal» portalynan kishi serjant tankige qarsy qarýdyń komandı­ri Aıtalıev Abdrahman 1942 jyly 12 qyr­kúıekte Kabardına-Balkarııa eliniń Maısk aýdanynyń Prıshıb stanısasynda nemistiń bes tanksin qıratyp, ózi de oqqa ushty degen aqparat keldi. Kúngeı Kavkaz maıdany komandıriniń buıryǵymen ákeme qaza tapqannan ke­ıin Keńes Odaǵynyń Joǵarǵy Keńe­siniń atynan (soǵys kezinde maıdan komandırinde sondaı ókilettilik bolǵan eken) birinshi dárejeli «Otan soǵysy» ordeni berilipti. «Memorıal» portalynda osylaı dep kórsetilgen.

Sonymen birge baýyrlastar zıra­tynda jerlengen 99-jaýyngerdiń aty-jónderi de arhıv qujattarynda anyq­talypty, solardyń biri – bizdiń ákemiz. Sol jyly ákemniń basyna baryp taǵzym ettik, tereń tolqydym, kóńilim bosady. Jergilikti kásipkerler olarǵa úlken eskertkish qoıypty. Kele jatqanymyzdy habarlap edik, soǵys kórgen eldiń ur­paqtary ǵoı, bizdiń jerimizdi qorǵaǵan qazaq jaýyngeriniń urpaqtary keldi dep, úlken qurmetpen biraz adam qarsy aldy. Biz de rahmetimizdi bildirip, kóńilimiz úlken jubanyshqa bólenip, shúkirshilik aıtyp elge oraldyq. Ekinshi jyly bizdiń balalarymyz atalarynyń basyna bardy. Meniń bul kóńil kúıim barlyq soǵystyń ákesiz jetimderine ortaq sezim. Bizdiń urpaq ákelerin izdeıdi, saǵynady, olarmen maqtanady. Ákeleri tastap ketken búgingi balalardyń minez-qulqy, sezimi, árıne ózgeshe.

– «Shákirtsiz – ustaz tul» degendeı seksenniń seń­girine kóterilip otyrǵan qazirgi kezińizde sizdiń al­­dyńyzdan qansha shákirt tárbıe al­ǵa­nyn, olar­dyń qandaı jetistikke jet­ke­nin bilgimiz keledi. Maqtan tu­tar shá­kirt­terińiz bar shyǵar? Biz bú­gingi kúni Q.Jubanov atyndaǵy Aq­tóbe óńirlik ýnıversıtetinde siz óz mek­tebińizdi qa­lyptastyra aldyńyz dep sanaımyz. Bul jóninde ózińiz ne aı­tar edińiz?

– Daıyndaǵan ǵylym kandıdattary bar. Al ártúrli salada eńbek etip júrgen shákirtterim bar. Solardyń biri – memleket, qoǵam qaıratkeri Eleý­sin Saǵyndyqov, búgingi oblys ákimi Ońdasyn Orazalın. Basqa da elge syıly shákirtterim kóp.

Meniń shákirtterim – pedagogtar qaýymy. 1999, 2004 jyldary Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna kandıdat bolǵanymda (ol saılaýlar­da saılaýshylar partııaǵa emes, je­ke adamdarǵa daýys beretin) meni shákirt­terim qoldap ketti. Olar – muǵa­limder, mektep basshylary, bilim salasynyń qyzmetshileri. Olar menimen kezdesýge depýtattyqqa kandıdatpen emes, ustazymen kezdesýge keldi. Qar­sylastarym meniń kezdesýimdi joǵary jaq ádeıi uıymdastyrady dep BAQ-ta aqparat taratty. Men suhbatymda «shákirtterim syılap, kezdesýge kelse, jaman pedagog bolmaǵanym ǵoı» deımin. Keıde tipti kezdesýge kel­ge­nimde shákirtterim men dáris oqýǵa kelgendeı turyp qarsy alatyn. Men sol shákirtterimniń, belsendi qyzmetimniń de arqasynda depýtat boldym. Biraq men olardyń osyndaı qurmetine saı bola aldym ba dep ishteı oılanamyn.

– Siz biraz jyldar boıy elordamyzda turyp eń­bek ettińiz. Parlament Májilisiniń eki sha­qyrylymyna depýtat bolyp saı­landyńyz. Áıtse de ke­ıingi kezde bas qaladan elimizdiń shal­ǵaı oblystarynyń birine qo­nys aýdardyńyz. Mundaı sheshim qabyl­daýyńyzdyń syry nede?

– Aqtóbe shalǵaı oblys emes qoı, jan-jaqty damyǵan ólke, toǵyz jol­dyń torabynda tur. Sondyqtan bolar, Aqtóbe oblysynda elimizdiń ár aı­maqtarynan azamattar eńbek etýde, jershildik, rýshyldyq degen dertten aqtóbelikter taza. Meni eki márte depýtat etip saılaýdyń syry osynda. Elde jaqsy azamattar barshylyq, degenmen Aqtóbeden saılanǵan depýtattardyń arasynda qyzylordalyqtar da, oryn­borlyqtar da boldy. Osyndaı elge shyndyǵynda árkim de qaryzdar. Boıym­daǵy jıǵan-tergen bilimimdi aqtóbelik jastarǵa bereıin degen nıetpen oraldym.

Taǵy da bir adamdyq faktor bar. El­ordamyz bizdiń maqtanyshymyz. Sulý qala saldyq, qala salǵan halyq qana ult bolady degen qaǵıda bar. Elorda – Úsh júzdiń qazyǵyn bir qazanda qaınatyp, Qazaqstan azamattary etip uıystyryp jatyr. El­orda jastardyń qalasy. Jas kezińde dos ta, joldas ta kóp. Eseıgende dos tabý qıyn, tańdaý da, talap ta joǵary, meni de tańdaıdy, men de tańdaımyn. Sondyq­tan qala tek ǵımaratymen ǵana emes,syı­las, syrlas adamdarmen qymbat. Qymbat adam­darymnyń basym kóbi Aqtóbede.

– Amangeldi Ábdirahmanuly, biz­diń búgingi suhbatymyz Elbasynyń sózimen aıtqanda Ota­nymyzdyń bas gazeti – «Egemen Qazaqstannyń» júz jyldyq torqaly toıy qarsa­ńyn­da júrgizilip otyr. Biz sizdi basy­lymnyń turaqty oqyrmany retin­de de arqa tutamyz. О́ıtkeni gazet már­tebesin kó­tere túsetinder de eń al­dymen ózińiz se­kildi elge aıtary bar avtorlar toby dep sanaımyz. Osy turǵyda ózińiz gazet ujymy men oqyr­mandarǵa qandaı ti­lek aıtar edińiz?

– 20 jyldaı «Egemenniń» avtory bolyp kelemin, onymen maqtanamyn. Elimizdiń bas gazeti meni qazaq qoǵamyna tanystyrdy, tolǵaǵy jetken talaı máseleler tóńireginde elmen oı bó­li­semin. Torqaly toı qarsańynda «Ege­menge» óz oqyrmandarynyń oıynan shyǵyp, ashyq, búkpesiz aqıqatty jetkizip ınternettik básekelestikke da­ıyn bola bersin degen nıettemin. Zaman, adamdar týraly oı bólisýge, ba­lalyq shaqty eske alyp, aıtylmaı júrgen ózindik pikirlerimmen oı bóli­sýge múmkindik jasaǵandaryńa rızashylyǵymdy bildiremin. Áńgime­mizdiń aıaǵynda elimizdiń búgingi kúnine toba dep, erteńgi kúnine úlken úmitpen qaraıtynymdy aıtqym keledi.

– Qurmetti Amangeldi aǵa, shyn kó­ńilden ashylyp aıtqan júrekjar­dy áńgimelerińiz úshin sizge kóp rah­met!

Áńgimelesken
Temir Qusaıyn,
«Egemen Qazaqstan»

AQTО́BE

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taǵylymdy tulǵa

Rýhanııat • Búgin, 09:36

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

«Eńbek» eleýsiz qaldy

Qoǵam • Búgin, 08:43

Robot-tehnıka úıirmeleri qajet pe?

Qazaqstan • Búgin, 08:26

Qurylysshylar nege ereýilge shyqty?

Qazaqstan • Búgin, 08:24

«Januıa» ortalyǵy jumysyn bastady

Qoǵam • Búgin, 08:22

Kedergisiz ómir syılaıdy

Qoǵam • Búgin, 08:22

Reformalar oza shabýdy kótermeıdi

Qoǵam • Búgin, 08:19

Azamattyq jaýapkershilik qajet

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ashyq qoǵam aıshyqtary

Búgin, 08:14

Tazalyqtan aldyna jan salmaıtyn jurt

Qoǵam • Búgin, 08:08

Jaldamaly jumysshylar jalaqysy artty

Ekonomıka • Búgin, 08:05

Sheteldik taýarlar qymbattady

Ekonomıka • Búgin, 08:03

Ekonomıkalyq ósimniń kóleńke tusy

Ekonomıka • Búgin, 08:00

Baspana baǵasy nege kóterildi?

Qoǵam • Búgin, 07:58

Yntymaqtastyqtyń jańa kezeńi

Qazaqstan • Búgin, 07:52

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Uqsas jańalyqtar