Aımaqtar • 16 Qyrkúıek, 2019

Ulaǵatty ómir ıesi

52 retkórsetildi

Búgin esimi elimizge keńinen tanymal kórnekti ǵalym, matematık, joǵary mekteptiń bilikti uıymdastyrýshysy, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Halyqaralyq aqparattandyrý men ekologııa, adam jáne tabıǵat qaýipsizdigi ǵylym akademııalarynyń akademıgi, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń rektory Sársenǵalı Ábdiǵalıuly Ábdimanapov 70 jasqa tolyp otyr.

«Ǵylym tappaı maqtanba, oryn tappaı baptanba, qumarlanyp shattanba, oınap bosqa kúlýge» dep uly aqyn Abaı aıtqandaı, aqyn ósıetin jastaıy­nan kókeıine túıip, oqý-bilim, ǵy­lym­ǵa umtylǵan kıeli Jambyl obly­synyń týmasy Sársenǵalı Ábdiǵa­lı­uly eseıe kele ómirden óz ornyn taýyp, búkil sanaly ǵumyryn bilim-ǵylym salasyna arnaǵan tulǵa. Onyń ómiri men atqarǵan isi jas býynmen qatar, ózimen qatarlasa qyzmet etip júrgen barlyq zamandas­taryna da úlken ónege. Osynaý ónegeli ómirinde «Bilimdi bolýdyń maqsaty mansap emes, qoǵam men halqyńa qyzmet etý» dep bil­gen ulaǵatty ustazdyń árbir áreketi, bergen bilimi barlyq shákirti úshin qa­shan­da umytylmas dúnıe.

Ǵalym-ustazdyń jarty ǵasyrlyq pedagogıkalyq qyzmetinde birneshe oqýlyqtarmen qatar, 500-den astam ǵylymı maqalalary baspasóz bet­te­ri men ǵylymı basylymdarda jarııa­lanyp, qazaq ǵylymy men bili­mi­ne úlken úles bolyp qosyldy. Bul eńbekterinde avtor álemdik qun­dy­­lyqtar, memlekettik saıasat pen úsh tuǵyrly til máselesi, stýdent-jas­­tar taǵdyry, óz zamandas­tary, árip­tes­teri, ustazdary týraly tol­ǵa­ný­men qatar matematıka ǵylymy sala­syn­da álemdik deńgeıde zor mánge ıe qundy dúnıelerdi jazyp shyqty. Ǵa­lym­nyń osynaý qajyrly eńbegi men basqa da qabilet-qasıetterin eskergen Ispanııa koroldiginiń doktorlar akademııa­sy ony tolyq múshesi etip qabyldady. Sondaı aq Sokrat atyn­daǵy halyqaralyq syılyqty ıe­lendi.

Baısaldy basshy, erik-jigerge toly azamat Sársenǵalı Ábdiǵalıuly Qazaq­standaǵy jetekshi joǵary oqý oryn­darynyń biri – E.A.Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetinde qarapaıym oqy­tý­shy­dan oqý isi jónindegi prorek­tor­ǵa deıin kóterilip, jıyrma segiz jyl boıy osy oqý ornynda qyzmet atqardy. Bul onyń óz isin jete meńgergen tájirı­beli maman ekendigin tanytatyn naqty aıǵaqtyń biri. Qyzmettik jo­lynda mol tájirıbe jınaqtap, kási­bı kemeline kelgen tusta 2000-2004 jyldary L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ýnıversıtetiniń birinshi prorektory, 2004-2008 jyldary – osy mańdaıaldy ýnıversıtettiń rek­tory qyzmetin atqaryp, oqý orny­nyń bedelin zamanaýı talapqa saı ıdeıalarymen álemge tanyta bildi. Adamnyń azamattyq kelbeti jasa­ǵan jaǵymdy isterimen, ter tógip sińir­gen eńbegimen aıqyndalady. Onyń tikeleı qatysýymen EUÝ baza­syn­­da M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetiniń qazaq­stan­dyq fılıaly ashylyp, búgingi tańda oıdaǵydaı jumys isteýde. Al 2012 jyldan beri Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnı­ver­sıtetiniń rektory qyzmetin aby­roı­­men atqaryp keledi.

Qazaqta «jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» degen ulaǵatty sóz bar. Sol sebepten aǵamyzdyń kúnde aıtyla bermeıtin qandaı qy­ry­na toqtalsaq ta, artyqtyq etpes. Qurmetti ǵalym-ustaz, bilikti bas­shy­nyń oqý-bilim men ǵylymdaǵy, pe­da­gogıkalyq-uıymdastyrýshylyq qyz­­mettegi eren eńbekterin, onyń jaq­sy nátıjelerin tańdy tańǵa asyryp baıandaýǵa bolatyndaı. Ol jalpy jurt­qa jaqsy tanys. Teginde adamı ıgi qa­sıet­ter – adaldyq, adamgershilik, kisilik, kishi­lik, qarapaıymdylyq pen qaıyrymdylyq syndy sapalyq belgilerdiń orny erekshe ekendigi belgili. Sondyqtan jaqsy qyzmet, úlken jumys, bıik mánsap – bári ótkinshi; búgin bar, erteń joq dúnıeler. Al halyqqa keregi, keıin­gi urpaqqa ónege bolarlyǵy – adam­ger­shilik, adamı qasıet, kisilik kelbet pen bekzattyq bolmys bitim. Bular adamnyń ana sútimen berilip, ózi­men birge máńgi birge júretin asyl belgi­ler.

Men úshin Sársenǵalı Ábdiǵalıuly osyndaı asyl qasıetterdiń barlyǵyn bir boıyna sińire bilgen ónegeli ómir ıesi. Ol kisi meni Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saý­da ýnıversıtetine prorektorlyq qyzmetke jańadan kelgen kezimde ózi­niń aǵalyq iltıpatyn kórsetip, Asta­na qalasyna ornyǵýyma, sińis­ýi­me úlken sep­tigin tıgizgen ardaqty jan. Qandaıda bolsyn jumysty meńgerý úshin bir-aq ádis bar, ol – úırený. Meniń de Sársenǵalı Ábdiǵa­lı­ulynan úı­ren­genim aýyz toltyryp aıtarlyqtaı. Basshylyq qabiletti, uıym­dastyrýshylyq sheber­likti úı­ren­­dim, adamdarmen iskerlik qarym-qatynas ornatýda, kópshilikpen sanasyp jumys isteýde kóp sabaq aldym. Halyqtyń dástúri, salty, adamnyń adamgershiligi, minezi sııaqty máseleler boıynsha áńgimelese qal­saq, Sársenǵalı Ábdiǵalıuly al­ýan túrli mysal keltirip, áńgimeniń shyraıyn kirgizedi. Árbir sózinen mádenıettiliktiń, tereń bilimdiliktiń nyshanyn ańǵarasyń. Osylaısha óziniń sózimen, isimen, júris-tury­sy­men bizdi de, áriptesterin de tártipke, adaldyqqa, tazalyqqa, mádenıet­ti­lik­ke úıretti. Mundaı taý tulǵaly aza­mattan birneshe jyl boıy tá­lim alyp, qyzmettes bolǵanymda baı­qa­ǵanym, ol kisiniń eńbeginiń basty ereksheligi – tazalyǵynda edi. Qoǵamda qansha basshy týraly, onyń ishinde rektorlar jaıynda da alyp-qashpa sózder aıtylyp júretini jasyryn emes. Alaıda, sondaı sózderden ózin aýlaq ustap, qaramaǵyndaǵylardan da sony talap etý naǵyz tazalyqtyń belgisi dep bilemin. Jany taza jannyń etken eńbegi de taza bolyp saqta­la­ty­ny aqıqat. Sondyqtan qyzmet jolyndaǵy qajyrly da taza eńbegi elengen ǵalym-ustaz «Qazaqstannyń bilim berý isiniń úzdigi», «Qazaqstannyń eńbek sińirgen bilim qyzmetkeri», «Tańdaýly rektor», «Ybyraı Altynsarın» atyndaǵy tósbelgilerin ıelendi.

Qazirgi tańda Nur-Sultan qa­la­­­syndaǵy bıznes jáne basqa­rý ba­ǵy­tyndaǵy birden-bir maman­dan­dyrylǵan arnaıy joǵary oqý orny­nyń jańa sıpatta damýy, «Ata­me­ken» Ulttyq kásipkerler pala­ta­synyń joǵary oqý oryndaryna júrgizgen reıtıngisinde TOP-10 JOO qatarynda bolýy Sársenǵalı Ábdiǵalıulynyń strategııalyq maq­sattardy durys anyqtaýymen sabaq­ta­syp jatyr.

Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan bolatyn kezekti jáne arna­­ıy tekserýlerde eshbir tártip bu­zý­shylyqtyń aıqyndalmaýy, ha­lyq­aralyq akkredıtasııalaý uıym­da­ry tarapynan bolǵan baqylaý barysynda sapaly damý men barlyq bilim berý baǵdarlamalarynyń zaman talabyna saı jasaqtalýy mamandar tarapynan tańdanys týdyryp jatady. Mundaı jetistikter men kórset­kishterdiń basynda Sársenǵalı Ábdiǵa­lıulynyń tynymsyz eńbegi men zor uıymdastyrýshylyq qabileti tur­ǵany jasyryn emes.

Akademık Ábdimanapov óziniń tyndyrymdy isterimen, batyl bas­ta­malarymen qazirgi zamannyń segiz qyrly, bir syrly azamatynyń kelbe­tin qalyptastyra bildi. Abyroı-bede­liniń keńdigine qaramastan qara­paıym bolýy ol kisiniń tek­tiligin sıpattaıdy. Urpaqtar sabaq­tas­tyǵyna asa mán berýi, jasy úlken azamattarǵa izgilik iltıpatyn kórsetip, jastarǵa arqasúıer qamqor aǵa bola bilýi onyń kóńil darhandyǵyn beıne­leı­di.

Sársenǵalı Ábdiǵalıulynyń ár­bir sóz sap­taýynyń, árbir áńgi­me­si­niń astarynda adamger­shilik qun­dy­lyqtar jatady. О́sip-óngen orta­sy, ata-anasynyń meıirimi, týǵan jerge saǵynyshy týraly keı-keıde áńgimelegende tárbıelik máni tereń málimetterge qanyǵasyń. Qara­pa­ıym ǵana ómirdiń mysalyn kóńil kók­jıegine erekshe áserlep jetkiz­edi. Keı sózderiniń tereńdigi sonsha­lyq, ýaqyt óte kele ǵana onyń dál aıtylǵanyn túsinesiń. Ol ustazǵa tán qa­sıet dep bilemin.

Sársenǵalı Ábdiǵalıuly kreatıvti basshy ekenin barlyǵy moıyndaıdy. Kóptegen joǵary oqý oryndarynyń basshylaryna stýdentter men qyz­met­kerler kirý úshin aldyn ala jazylyp, tek arna­ıy qabyldaý kúnderi ǵana jolyǵý múmkin bolsa, ol kisige kez kelgen kúni jáne kez kelgen ýa­qyt­ta kabın­etine kirip, emin-erkin máse­leni aıtý­ǵa bolady. Nátıjesinde kóte­ril­gen máseleni Sársenǵalı Ábdiǵa­lıuly tez jáne ádiletti sheship beredi. Aǵamyzdyń osy qasıetin búginde men de óz qyz­metimde utymdy qoldanyp júrgenimdi moıyndaı­myn.

Akademık Ábdimanapov jastardyń janashyry. О́zi basqaryp otyrǵan ýnı­versıtettiń professorlyq-oqy­týshylyq jáne qyzmetkerler qura­­my­nyń basym kópshiligi jastar. Stýdent­ter­­diń, jas mamandardyń turmystyq, qarjylyq máselelerin sheshýge kelgende ol kisideı qamqor jan joq.

Qazaq ekonomıka, qarjy jáne ha­lyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń búgin aýyz toltyryp aıtatyn dáre­jesi, bedeli, tanymaldylyǵy Sársen­ǵa­lı Ábdiǵalıulynyń aıanbaı jasaǵan jemisti de jeńisti eńbeginiń nátıjesi dep bilemin. Keshegi shaǵyn ǵana oqý ornyn qazirgi irgeli ári tanymal ýnı­versıtet deńgeıine kóterýi «Ábdi­ma­na­povtyń basqarý stıli» uǵymymen tike­leı baılanysty.

Táýelsiz elimiz úshin básekege qa­bi­letti bolýdyń bir sharty qarysh­tap damyǵan ekonomıka bolsa, soǵan eń qajetti dúnıe bilim ekendigin ol kisi únemi aıtyp otyrady. Hal­qy­myz­dyń «Bilekti – birdi, bilimdi myń­dy jyǵady» degen ulaǵatty sózin kóńi­li­ne medeý qylyp, bilimdi nurly aqyl­men tanıdy. Búginde bilim jáne ǵylym salasynda bolyp jatqan túrli refor­­malardyń barlyǵy da zamanǵa saı túrlenýge, onyń suranysyna jaýap berýge baǵyttalǵandyǵyn tereń sezin­gen ǵalymnyń olardy júzege asyrý jolynda qosatyn úlesi aldaǵy ýaqyt­ta da qomaqty bolmaq.

 

Erjan ÁMIRBEKULY,

Taraz memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Berdibek Saparbaev Aqtaý emhanalaryn aralady

Medısına • 11 Qazan, 2019

NZM IýNESKO syıaqysyna laıyq dep tanyldy

Qazaqstan • 11 Qazan, 2019

Oralda «LATYN FEST» jastar forýmy ótti

Aımaqtar • 11 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar