Aımaqtar • 16 Qyrkúıek, 2019

Talas topyraǵyndaǵy tas tańbalar

75 retkórsetildi

 Kóne dáýirdiń kýágerlerindeı bolǵan Qyzyláýit – Bázil petro­glıf­­­teri erte ortaǵasyrlyq, er­te­ te­mir ǵasyryna jatatyn tarıhı qun­­­­­­dy­­lyqtardyń biri. Talas to­py­ra­­­ǵynda yqylym zamannan beri jasap kele jatqan Qyzyláýit – Bázil petroglıfteri Aqtóbe aýylynan 2,4 shaqyrym ońtústik-batysta, Bázil dep atalatyn jerdegi bos jatqan tasqa salynǵan. Al baıyrǵy Beskepe tańbalary Qyzyláýit aýylynan 3,2 shaqyrym ońtústik-batysta, Bes­ke­pe dep atalatyn jerdegi alasalaý tó­bedegi úlken tas betine beder­len­gen. Qazynaly Qarataýdyń shat­qaldary men saılarynda erte dáýir­lerden qalǵan petroglıfter kóptep ushyrasady. Sonymen qatar ǵylymı aınalymǵa engen sýretter sany bir­neshe myń. Tastaǵy tańbalar sol kez­degi babalar órkenıeti men tanymynan da habar beredi.

«Munda kóbinde nar men qos órkeshti túıe beıneleri kezdesedi. Beskepede úlken tas betine tolyq salynǵan tań­balardyń bir sheti saqtalǵan. Syzyqtar boıynda jalǵasyp jatqan tańbalar ózindik bir kúrdeli órnekti quraıdy. Tańbalar negizinen bir-birine uqsas. Úlken tastyń synyp túsken jaǵynda da jalǵasy bar. Alaıda «Qasıetti Qazaqstan» kartasyna engen, tarıhyn tereńnen tartqan Talas jerindegi tarıhı muralardyń bul bir bóligi ǵana. Aldaǵy ýaqytta Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy boıynsha irgeli, jan-jaqty zertteýlerdi áli de júrgizý kerek», deıdi Talas aýdandyq memlekettik arhıviniń dırektory Almas Muhtarov.

Sonymen qatar, Qyzyláýit aýyl­dyq okrýginiń aımaǵynda adamzattyń alǵashqy mekenderi sanalatyn Táńir­qazǵan, Bóriqazǵan turaqtary da kez­desedi. Kezinde belgili arheolog Hasan Alpysbaev zerttegen bul turaqtardan tas dáýirinde tabylǵan zattar ortalyq arheologııalyq murajaıǵa qoıylǵan bolatyn. Taǵy bir tarıhı derek, mun­da jońǵar basqynshylarynyń HVIII ǵasyrdyń basyndaǵy joıqyn shabýylynyń bir parasy osy jerde bolǵanyn dáleldeıtin qorymdar da bar. El aýzynda qazaqtyń úsh júz sarbazynyń jońǵardyń on segiz myń sarbazymen shaıqasqanyn baıandaıtyn qıssa da saqtalǵan. Mundaǵy Kúı­genkól ataýy da jaý qamys ishin­de jasyrynyp jatqanda qazaq batyr­lary kóldiń jan-jaǵyndaǵy qa­mys­qa órt qoıyp, olardy qyrǵynǵa ushyratqanymen baılanysty shyqqan delinedi.

«Jalpy alǵanda, turaqtar mańyn­daǵy Qyzyldyń kemerinde saq dáýi­rindegi petroglıf jazýlary kóp­tep kezdesedi. Ol jazýlardan ata-ba­ba­larymyzdyń osydan eki-úsh myń jyl burynǵy, tipti odan da árirektegi tur­­mysy men tanymdaryn tanýǵa bolady. Sońǵy jyldary bul tarıhı oryn­ǵa Qarataý qalasyndaǵy mektep oqýshylaryn aparyp, týǵan tarıhymyzben tanystyrdyq. Búgingi tańda aýdandaǵy tarıhı nysandar tizimge alynyp, olardyń birqatary memlekettiń, demeýshilerdiń esebinen jóndelip, qalpyna keltirilýde», deıdi Talas aýdandyq Ulbıke aqyn atyndaǵy mádenıet ortalyǵynyń tarıhı eskertkishterdi qorǵaý jáne saqtaý ınspektory Muhtar Ábsadyqov.

 

Jambyl oblysy

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar