Qazaqstan • 18 Qyrkúıek, 2019

Qoryqshylardyń quqyǵy qorǵalsa ıgi

55 retkórsetildi

Tabıǵat baılyqtaryn qorǵaý búginde ózekti máselege aınalyp otyr. Kezinde Uly dalanyń ulaǵatyn boıyna túıgen baba­larymyzdyń ańshylyq kásibi búginde qaskóılikke ulasyp ketkendeı bolyp barady. Ertede qazaq dalasynda saıyn saqaradan, asqar taýlardan túz taǵylaryn, jabaıy ańdardy aýlap, qan­jyǵasyn maılap qaıtatyn kisilerdiń óziniń oljasyn sol aýyldyń bedeldi adamdaryna syılaıtyn dástúriniń ornyn da búginde opasyzdyq almastyryp kele jatqanyn jasyrýǵa bolmas.

Búginde ańshylyq kóp jaǵ­daıda tek jeke bastyń nápsi­qu­marlyǵynan týyndaıtyn, bolmasa erikkenniń ermegi sanala­tyn kásip túrine aınalǵan. Jam­­­byl oblysynda bıyl­­­dyń ózinde tabıǵattyń tiri baı­lyqtaryn zańsyz aýlaý derek­te­ri jıi tirkelýde. Sonymen qa­­tar óńirde sırek kezdesetin ósim­dik­terdi qyrqý da beleń alǵan. Bi­raq munyń bári eshqandaı da qa­jettilikten emes, bas paıdasyn ǵana oılaǵan nıetten týyndaǵan is ekenin ekiniń biri biledi.

Ekologııa, geologııa jáne tabı­ǵı resýrstar mınıstrligi Orman sharýashylyǵy já­ne janýarlar dúnıesi komı­tetiniń Jambyl ob­lystyq orman sharýashylyǵy já­ne ja­nýar­lar dúnıesi aýmaqtyq ıns­pek­sııasynyń málimetinshe, bú­ginde oblys aýmaǵynda 49 ań­shy­lyq alqap ornalasqan bolsa, onyń aýmaǵy 2374,6 myń gek­tar­dy quraıdy. Qazirgi kezde aýmaǵy 2250,9 myń gektardy qu­­­­raı­tyn 44 ańshylyq alqap 27 ta­bıǵat paıdalanýshyǵa beki­ti­lip berilgen. Al 123,7 myń gek­tar bolatyn 5 ańshylyq al­qap bekitilip berilmegen, ıaǵnı re­zervtik qorda. Bekitilip beril­gen ańshylyq alqapta 107 qo­ryq­shy, 88 avtokólik bar jáne onda 54 kordon men 20-dan asa qonaqúı ornalasqan. Sonymen qatar búginde qoryqshylardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin ınspektorlarǵa 20 qarý-ja­raq berilgen. Alaıda búgingi tań­da óńirde zańsyz ań aýlaýshy qaskóılerdiń qıturqy áreketi ty­­ıylmaı tur. Zańdy belden bas­­qandardyń qatary kóbeıip barady. Atalǵan ınspeksııanyń janýar­lar dúnıesi jáne ańshylyq sha­rýashylyq bóliminiń basshysy Nurǵalı Nııazqulovtyń aıtýynsha, jyl basynan beri aımaqta 25 brakoner anyqtalǵan. «Ańdy atady da, kólikterimen qashyp ketedi. Tipti ses kórsetetinderi de kezdesedi. Myltyqpen qorqytatyn jaǵdaılar da oryn alady. О́ıt­keni bizdiń quqyqtarymyz naqty qaralmaǵan. Ańshylyq alqapta memlekettik qarýdy paıdalaný, brakonerlerdi kez kelgen ýaqytta toqtatý máselesi quqyq qor­ǵaý organdary sekildi sáıkes­tendirilse, durys bolar edi», deı­di ol. Rasynda da qazir qaskóı­lermen kúres qoryqshylar úshin asa qaýipti. Aıdalada aıbaltasyn arqalap júretin qaskóıler kez kelgen ýaqytta olarǵa qa­ýip týdyrýy múmkin. Inspek­tor­lar­dyń quqyqtarynyń naqty qa­ral­maǵanyn bilgen zańsyz ań aýlaýshylar degenin isteı beredi.

Jalpy, Jambyl oblysynda ań-qustyń 17 túrin aýlaýǵa ruq­sat bar eken. Tabıǵattyń tiri baı­lyqtarynyń joıylyp ketpeýi úshin aımaqta keshendi sharalar jospary da bekitilgen. Biraq ma­mandar áli de ońaı oljaǵa ke­nel­gisi keletinderdiń azaımaı otyrǵanyn, qaskóılermen kúres júrgizýde birqatar túıindi máse­lelerdiń bar ekenin aıtady. Endi qoryqshylar brakonerlerge qatysty zańnyń qatańdatylýyn kútýde. Al Jambyl ınspeksııasy bóliminiń bas mamany Ǵalymjan Ryspanovtyń aıtýynsha, jyl basynan beri janýarlar dúnıesin qorǵaý boıynsha atalǵan bólim 81 ákimshilik quqyqbuzýshylyqty anyqtaǵan. «Onyń ishinde eskertý berilgenderi de, aıyppul salyn­ǵandary da bar. Sondaı-aq 30 ákim­shilik-quqyqbuzýshylyq is sotqa jiberildi. Sonymen qatar balyq aýlaý kezinde aý quraldaryn paıdalaný jaǵdaıyna tyıym salynady. Al dýadaq, bezgeldek sııaqty qustardy jáne arqar, qaraquıryq sekildi ańdardy aýlaýǵa tyıym salynǵan. Tyıym salynbaǵan ań-qustardy aýlaý úshin joldama kerek. Bul rette oblystyń ár­bir aýdanynda ınspeksııa mamandary qaskóılermen kúres ju­mysyn júrgizip keledi», deıdi ıns­­peksııanyń bas mamany.

Sonymen qatar Ǵ.Ryspanov bra­konerlermen kúres kezinde san túrli qıyndyqtardyń kezdeseti­nin aıtady. Búgingi tańda atalǵan bólimde 6 ınspektor jumys is­teı­di eken. Mamandar úshin 6 kólik bar. Jýyrda taǵy da bólimge 2 «ÝAZ» kóligi berilipti. Alaıda, qas­kóı­lermen kúres qaýipti áreket bolǵandyqtan, mamandardyń da «bes qarýynyń saı» bolǵany du­rys. Deı turǵanmen, atalǵan bó­limniń mamandary birinshi kezekte janar-jaǵarmaıdyń az kó­lemde bólinetinin aıtty. Sony­men qatar ınspektorlardyń qa­­­ýipsizdigi úshin oq ótpeıtin keý­­­deshe men beınebaqylaý da qa­­ras­tyrylmapty. Máselen, bir brakoner ustalsa, ony dáleldeý úshin dereý beınebaqylaýǵa túsirý kerek eken. Uıaly telefonǵa ba­syp alýǵa taǵy bolmaıdy. Mi­ne, osy máselelerdiń bári de ınspek­torlardyń qaskóılermen kúresýge kesirin tıgizip otyr. Sondyqtan da mamandardyń osy máseleler oń sheshimin tapsa eken degen tilegi bar. Onsyz da elimizde qaskóılermen kúres kezinde ıns­pektorlardyń qaza tapqany az ókinish emes. Ańshylyqty erik­kenniń ermegi, bolmasa dema­lys­tyń tóresi sanap júrgen qaskóı­lerge de qarsy turarlyq kúsh-qýat bolýy kerek-aq.

Alashtyń aıaýly perzenti Sá­ken Seıfýllın «Kózderi móldi­regen aqbókendi, adamnyń bala­synan kem kórmedim», dep tabı­ǵattyń sulýlyǵyn tamsana jyrlaıdy. «Bókendi atyp mergen óltirgende, jazasyz jan óldi dep oılaı ma eken?» dep tebirenedi. Biraq aqynnyń ózi adamzat balasyna teńegen aqbókendi aıalaı almaı otyrǵanymyz da ókinishti. Negizinen aqbókender qys mezgi­liniń qaharly kúnderinde Arqa aýmaǵynan, ıaǵnı Jańaarqa, Jez­qazǵan aımaqtarynan Jambyl óńiriniń Ulanbel jerine deıin aýyp keledi. Ol jaqtyń qysy qat­ty bolǵandyqtan, jyly jaqtan pana izdeıdi. Biraq tabıǵattyń ti­ri baılyǵyn jeke maqsatyna paıdalanǵysy keletinder bul qun­dylyqqa qulaq aspaıtyn sekildi. Bir jaqsysy, Jambyl oblysynda aqbóken atý 2017 jyldan keıin tirkelmepti. Jalpy alǵanda, tabı­ǵatty qorǵaý árbir adamnyń asyl mindeti bolýy kerek. Alaıda oblys aýmaǵynda zańsyz balyq, ań aýlaýmen qatar, sırek kezdesetin ósimdikterdi otaý, quryp ketý qaý­pi bar janýarlardy aýlaý, tal-daraqtardy zańsyz kesý áli de bol­sa tyıylmaı keledi. Jambyl oblysy boıynsha jergilikti polı­sııa qyzmeti bastyǵynyń orynbasary, polısııa polkovnıgi Mu­rat Baıserkenovtiń aıtýynsha, bıylǵy jyldyń 8 aıynyń qo­rytyndysy boıynsha 500-den asa ákimshilik-quqyqbuzýshylyq tirkelgen. So­ny­men qatar jergilikti polısııa qyzmetiniń tarapynan brakonerlermen tıisti jumystar júrgizilip keledi.

«Ittiń ıesi bolsa, bóriniń tá­ńi­risi bar». Jer betinde ómir súrip júrgen tirshilik ıeleriniń bári de en baılyq. Al ómirdegi qa­ra­pa­ıym qaǵıdaǵa súıensek, ań-qus­tardy zańsyz aýlaý, ósimdikter men taldardy otap, qyrqý, bir sózben aıtqanda, tabıǵatqa zalal keltirý adamgershiliktiń isi emes. Sol sııaqty, jazyǵy joq ja­­nýarlardy atý, aýlaý sııaqty áreketter de obal men kúnáni oı­­­lat­paı qoımaıdy. Tarıhtan Shyń­ǵys hannyń úlken uly Jo­shy­­nyń qulan atyp, aqyry mert bol­ǵan hıkaıasy, halyq aýyz áde­bıetiniń áıgili injý-marjany «Qozy Kórpesh – Baıan sulý» jy­ryndaǵy Sarybaıdyń ań aýlaý­ǵa shyǵyp qaıta oralmaǵany bel­gili. Tarıhı shyǵarmalardaǵy shyn­dyqty búgingi kúnniń ózi kórsetip otyr. El aýzynda «Ohota» atalyp ketken ań aýlaý kezeńinde talaı adamnyń opat bolǵany da shyndyq. «Bireý tońyp sekiredi, bireý toıyp sekiredi», degendeı, tabıǵat baılyǵyn búldirý de qajettilikten týǵan nárse emes. Al zańsyz ań aýlaýdy mer­gendik emes, menmendik dese de bolǵandaı. Bul turǵyda qoryqshy­lardyń barlyq quqyǵy qorǵalsa, olardyń qolynda tıisti quziretter bolsa, bálkim qaskóıler de ta­bıǵat baılyǵynyń ústinde taı­rańdap júrmeı, abaılap júrer me edi. Olardyń qyzmeti de qu­qyq qorǵaý organdary sekildi sáı­kestendirilse, bálkim kúres qar­qyny budan da arta túser me edi...

Jambyl oblysy

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Elıtaly kezeńge joldama aldy

Sport • Búgin, 09:58

Eki qola medal enshiledi

Boks • Búgin, 09:57

«Barystyń» qarqyny qatty

Hokkeı • Búgin, 09:52

Kıprdi de jeńe almadyq...

Fýtbol • Búgin, 09:51

Galbadrah bolmasa qaıter edik?!

Sport • Búgin, 09:49

«Qara altyndy» qapysyz aǵyzǵan

Qazaqstan • Búgin, 09:44

Qyz áýlıe

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Qaıtalanbas qymyz dámi

Qazaqstan • Búgin, 09:33

Rýhanı jańǵyrǵan aýyl

Rýhanııat • Búgin, 09:28

Ekijaqty kelisimge qol qoıyldy

Qazaqstan • Búgin, 09:26

Tálim men tájirıbe ushtasqan uıa

Qazaqstan • Búgin, 09:10

Jambyldyqtardyń jarqyn jobasy

Aımaqtar • Búgin, 08:36

Joshy ulysynyń joǵalǵan shaharlary

Rýhanııat • Búgin, 08:31

Úılestirý keńesiniń kezekti basqosýy

Qazaqstan • Búgin, 08:27

Túgel túrkini túgendegen

Álem • Búgin, 08:20

Katonqaraǵaıdy qalaı saqtap qalamyz?

Qazaqstan • Búgin, 08:12

«Dostastyq vızasyn» engizýdi usyndy

Prezıdent • Búgin, 08:03

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar