Qazaqstan • 18 Qyrkúıek, 2019

Jaqsynyń qadiri joǵalmasyn

29 retkórsetildi

1970 jyldardyń basynda Eýropalyq mýzeı jáne ǵylymı ortada qalyptasyp, birte-birte álemdik dástúrge aınalǵan «Mýzeı túni» jobasyn burynǵydaı jylyna bir ret emes, aı saıyn ótkizip turý týraly Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne sport mınıstrligi tarapynan engizilgeli otyrǵan usynys mýzeı qyzmetkerlerin tiksindirip tastady. Sebebi bul jobanyń ereksheligi túnde jáne mindetti túrde 18 mamyrda Halyqaralyq mýzeı kúniniń qurmetine jylyna bir-aq ret uıymdastyrylady.

Maqsaty – mýzeıdegi bir jyl ishinde qol jetken jetistikter hám máseleler jóninde kópshiliktiń aldynda esep berý. Mýzeı basshylyǵy qurylymdyq ereksheligine qaraı eń aldymen úlken taqyryp oılap taýyp, sol ıdeıanyń tóńireginde jyl boıy tolǵanyp, kópshilikke tartymdy bolý úshin «oınaqy» formasyn taýyp, qyzyqty ótkizýdiń joldaryn ózinshe qarastyratyn. Bul mýzeı úshin de mańyzdy oqıǵa retinde qabyldanyp, qyzmetkerleriniń saltanatty sezinýinen mýzeı ishinde merekedegideı aıyryqsha ahýal ornap turatyn.

Ras, túnde kelip mýzeı tamasha­laý­dyń áseri óte kúshti. Kúndizgideı emes, kúńgirtteý jerde turǵan kóne jádigerge jan bitkendeı, erekshe keıipte elestep, taǵylymy túı­sikti qozǵaıdy. Kem degende ǵa­syr­lyq tarıhy bar jádiger nemese áldebir sheberdiń shedevr týyn­dysy eleýsiz bolyp kelip, dál osy túni jaqynnan tanylyp, kózdi arbap, este máńgi qalýy múm­kin. Sebebi mýzeı qazynasy tamashalaǵan adam­nyń baǵalaýymen, maq­tanýymen, taǵy­lym alýymen ǵana qundy. Mundaı aksııalar jádigerdi mádenıettiń bir bólshegi etip qana kórsetpeı, ony aýqym­dyraq, mańyzdyraq etip tanyta túsedi.

Alakóleńkede júrip mýzeıge saıa­hat jasaýdyń áseri bolǵanymen, ol te­ginnen tegin týa salǵan dás­túr emes. Adam aıaǵy sırekteý júre­tin mýzeıge tamashalap kele­tin­derdiń qataryn kóbeıtý, jaı­shy­lyqta joly túse bermeıtin ju­mys­basty jandardy qyzyqtyrý, mýzeı tanymaldylyǵyn arttyra túsý sııaqty ıgi maqsatty kóz­deı­tini aıtpasa da, túsinikti. «Mýzeı túniniń» mýzeı týraly eski steorotıpterdi syndyryp, jańa pishin qalyptastyra alatyn qýatqa ıe ekenin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Birinshiden, atqarýshy bılik ornymen kelisilgen bul bir kúndik aksııa tegin. Al «tegin» degen sózdi estise, eldiń kóbi eleńdep, balǵa úıirsek aradaı qanatyn qaǵyp qaı buryshtan bolsa da, ushyp kelýge bar. Ekinshiden, jańalyǵy, ashyq­tyǵy, qoljetimdiligi kelý­shi­ni qyzyqtyrmaı qoımaıdy. Qo­ǵam­nyń ártúrli áleýmettik toby men ár jastaǵy azamattardyń lek-legimen kelip jatatyny alǵa­shyn­da qýandyrǵan-dy. El oryn­ǵa otyr­ǵan­nan keıin, ymyrt qarań­ǵy­synda kelip, asyqpaı júrip tarıhpen tanysqany jaqsy-aq, biraq baldy kóp jegen adamnyń júregi loblıtyny sııaqty, mundaı mándi sharanyń tym jıi uıymdastyrylýy bastapqy maqsatynan aýytqytyp qana qoımaı, mýzeı ákimshiligi men qyzmetkerleri úshin daıyndyqty, qajyr-qaıratty qajet etetin júgi aýyr jumys bolatynyn da qaperge alǵan abzal bolar.

Qazaqstanda 240-tyń aınalasynda mýzeı bar. Negizgi qordaǵy jádi­gerlerdiń sany 2 397 246 dana­ny quraıdy. Qazaqstannyń eń iri bir mýzeıiniń barlyq jádigerin kún saıyn tamashalaý úshin ár adam jol shyǵynynan bólek 8 aı ýaqy­tyn jumsaıtynyn da eseptep qoıǵandar bar eken. Tarıhı máni zor baǵaly buıymy men quny qymbat jádigeri túgili, synyq túıme, soqyr ınesine deıin jipke tizip, memlekettiń baılyǵy etip ustap otyrǵan elderde mýzeıge adam keltirýdiń myńdaǵan tásili bar. Al atalmysh is-sharany aı saıyn ótkizý halyqaralyq mándi de, ádemi dástúrdiń ıdeologııasyna da, fılosofııasyna da, ásirese etıka­lyq turǵydan da múldem kereǵar qare­ket bolyp shyǵady.

Qazaqstandyq mundaı qadam ha­lyqaralyq qaýymdastyqtyń jáne ǵylymı ortanyń, tipti qatar­daǵy adamdardyń da túsin­beý­shi­ligin týǵyzýy ábden múmkin ekeni eskerilýi kerek. «Mýzeı túniniń» túngi 21.00-den tańǵy saǵat 3:00-ge deıin uıymdastyrylýy Eńbek kodeksiniń tıisti baptaryna qaıshy ekenin, mýzeı bas­shy­la­rynyń qyzmetkerlerdi jumys ýaqytynan tys paıdalanýǵa quqy joq ekenine nazar aýdarǵany du­­rys bolar. Baıqaǵanymyz, «Mýzeı túni» bolǵanda Almatyda orna­lasqan elimizdegi eń iri eki mýzeıdiń – Ortalyq memlekettik mýzeıdiń de, Á.Qasteev atyndaǵy Mem­lekettik óner mýzeıiniń úlken-kishi qyzmetkerleri taıly-taıaǵy qalmaı eki aıaǵynan tik tur­yp kelýshilerge qyzmet etedi. Árıne, eń bastysy, jádigerlerdiń qaýip­siz­digi úshin janashyrlyqpen ju­myl­dy­ry­la­ty­ny belgili. Biraq «Mýzeı túni» aı saıyn ótetin sharaǵa aınalsa, olardyń demalysyna da nuqsan kelip, kúndelikti atqaratyn eńbek qareketi turalasa, jap-jaqsy joba az ýaqytta mańyzynan aıyryl­maı ma? Rýhanı ómirde úlken orny bar, jylyna bir keletin mazmundy jobamen ańsap júrip, saǵynyshpen qaýysh­qanymyz qaıta qadir-qasıe­tin arttyra túser edi ǵoı. Eń bastysy, qyzmetkerlerdiń de, kelý­shi­lerdiń qaýipsizdik máselesi oılandyrady. Sharaǵa qatysqan qyz­met­kerlerdi úıine arnaıy kólikpen jetkizip salý memleket tarapynan issaparyna da qarjy bólinbeıtin mýzeılerde qaıdan bolsyn.

Negizi, aınalysamyn dese, «Mýzeı túninen» basqa da ózekti máseleler shash etekten. «Mýzeı isi» mamandyǵy jyl saıyn Bilim jáne ǵylym mınıstrligi túzetin mamandyqtar klassıfıkasııasynan birde alynyp tastalyp, birde qaıta qosylyp, kórineý kózge ornyn tappaı júretinin baıqaımyz. Teatrtaný, kınotaný, arhıvtaný, kitaphanataný sekildi mýzeıtanýdyń da irgeli teorııalyq-metodologııalyq jáne ǵylymı máselelerimen kimderdiń shuǵyldanatyny belgisiz, basy ashylmaǵan kúıi keledi.

Jıyrma jyl buryn Aby­laı hannyń hattarynyń saqtan­dy­rylmaǵanyn aıtyp, dabyl qaq­qan­byz. Ulttyq baılyq bolyp esepteletin hattar oıda joqta qoldy bolatyn bolsa, Interpol arqyly izdeýdiń de múmkindigi joq edi. Sodan beri mýzeılik qundylyqtardyń saqtalýyn qamtamasyz etetin sony tehnologııalyq kerek-jaraqtarmen qamtamasyz etý mýzeı ataýlynyń bárinde júz paıyz sheshimin tapty dep aıta almaımyz. Osyǵan baılanysty kúni búginge deıin sheshimin taba almaı kele jatqan máselelerdiń biri, eń bolmasa iri mýzeılerdiń janynan tıisti ǵylymı-óndiristik zerthanalar qurý jaıy da qaǵazda kórsetilgenimen, keıinge qaldyrylyp kele jatqany ókinishti. Kezinde Elbasy bekitken Mádenıet týraly tujyrymdama boıynsha mýzeıler ǵylymı-zertteý mekemesi retinde de qyzmet atqarýy kerek edi. Biraq bári qaǵaz júzinde qalyp qoıǵan.

ALMATY

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Elıtaly kezeńge joldama aldy

Sport • Búgin, 09:58

Eki qola medal enshiledi

Boks • Búgin, 09:57

«Barystyń» qarqyny qatty

Hokkeı • Búgin, 09:52

Kıprdi de jeńe almadyq...

Fýtbol • Búgin, 09:51

Galbadrah bolmasa qaıter edik?!

Sport • Búgin, 09:49

«Qara altyndy» qapysyz aǵyzǵan

Qazaqstan • Búgin, 09:44

Qyz áýlıe

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Qaıtalanbas qymyz dámi

Qazaqstan • Búgin, 09:33

Rýhanı jańǵyrǵan aýyl

Rýhanııat • Búgin, 09:28

Ekijaqty kelisimge qol qoıyldy

Qazaqstan • Búgin, 09:26

Tálim men tájirıbe ushtasqan uıa

Qazaqstan • Búgin, 09:10

Jambyldyqtardyń jarqyn jobasy

Aımaqtar • Búgin, 08:36

Joshy ulysynyń joǵalǵan shaharlary

Rýhanııat • Búgin, 08:31

Úılestirý keńesiniń kezekti basqosýy

Qazaqstan • Búgin, 08:27

Túgel túrkini túgendegen

Álem • Búgin, 08:20

Katonqaraǵaıdy qalaı saqtap qalamyz?

Qazaqstan • Búgin, 08:12

«Dostastyq vızasyn» engizýdi usyndy

Prezıdent • Búgin, 08:03

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar