Maqsaty – mýzeıdegi bir jyl ishinde qol jetken jetistikter hám máseleler jóninde kópshiliktiń aldynda esep berý. Mýzeı basshylyǵy qurylymdyq ereksheligine qaraı eń aldymen úlken taqyryp oılap taýyp, sol ıdeıanyń tóńireginde jyl boıy tolǵanyp, kópshilikke tartymdy bolý úshin «oınaqy» formasyn taýyp, qyzyqty ótkizýdiń joldaryn ózinshe qarastyratyn. Bul mýzeı úshin de mańyzdy oqıǵa retinde qabyldanyp, qyzmetkerleriniń saltanatty sezinýinen mýzeı ishinde merekedegideı aıyryqsha ahýal ornap turatyn.
Ras, túnde kelip mýzeı tamashalaýdyń áseri óte kúshti. Kúndizgideı emes, kúńgirtteý jerde turǵan kóne jádigerge jan bitkendeı, erekshe keıipte elestep, taǵylymy túısikti qozǵaıdy. Kem degende ǵasyrlyq tarıhy bar jádiger nemese áldebir sheberdiń shedevr týyndysy eleýsiz bolyp kelip, dál osy túni jaqynnan tanylyp, kózdi arbap, este máńgi qalýy múmkin. Sebebi mýzeı qazynasy tamashalaǵan adamnyń baǵalaýymen, maqtanýymen, taǵylym alýymen ǵana qundy. Mundaı aksııalar jádigerdi mádenıettiń bir bólshegi etip qana kórsetpeı, ony aýqymdyraq, mańyzdyraq etip tanyta túsedi.
Alakóleńkede júrip mýzeıge saıahat jasaýdyń áseri bolǵanymen, ol teginnen tegin týa salǵan dástúr emes. Adam aıaǵy sırekteý júretin mýzeıge tamashalap keletinderdiń qataryn kóbeıtý, jaıshylyqta joly túse bermeıtin jumysbasty jandardy qyzyqtyrý, mýzeı tanymaldylyǵyn arttyra túsý sııaqty ıgi maqsatty kózdeıtini aıtpasa da, túsinikti. «Mýzeı túniniń» mýzeı týraly eski steorotıpterdi syndyryp, jańa pishin qalyptastyra alatyn qýatqa ıe ekenin eshkim joqqa shyǵarmaıdy. Birinshiden, atqarýshy bılik ornymen kelisilgen bul bir kúndik aksııa tegin. Al «tegin» degen sózdi estise, eldiń kóbi eleńdep, balǵa úıirsek aradaı qanatyn qaǵyp qaı buryshtan bolsa da, ushyp kelýge bar. Ekinshiden, jańalyǵy, ashyqtyǵy, qoljetimdiligi kelýshini qyzyqtyrmaı qoımaıdy. Qoǵamnyń ártúrli áleýmettik toby men ár jastaǵy azamattardyń lek-legimen kelip jatatyny alǵashynda qýandyrǵan-dy. El orynǵa otyrǵannan keıin, ymyrt qarańǵysynda kelip, asyqpaı júrip tarıhpen tanysqany jaqsy-aq, biraq baldy kóp jegen adamnyń júregi loblıtyny sııaqty, mundaı mándi sharanyń tym jıi uıymdastyrylýy bastapqy maqsatynan aýytqytyp qana qoımaı, mýzeı ákimshiligi men qyzmetkerleri úshin daıyndyqty, qajyr-qaıratty qajet etetin júgi aýyr jumys bolatynyn da qaperge alǵan abzal bolar.
Qazaqstanda 240-tyń aınalasynda mýzeı bar. Negizgi qordaǵy jádigerlerdiń sany 2 397 246 danany quraıdy. Qazaqstannyń eń iri bir mýzeıiniń barlyq jádigerin kún saıyn tamashalaý úshin ár adam jol shyǵynynan bólek 8 aı ýaqytyn jumsaıtynyn da eseptep qoıǵandar bar eken. Tarıhı máni zor baǵaly buıymy men quny qymbat jádigeri túgili, synyq túıme, soqyr ınesine deıin jipke tizip, memlekettiń baılyǵy etip ustap otyrǵan elderde mýzeıge adam keltirýdiń myńdaǵan tásili bar. Al atalmysh is-sharany aı saıyn ótkizý halyqaralyq mándi de, ádemi dástúrdiń ıdeologııasyna da, fılosofııasyna da, ásirese etıkalyq turǵydan da múldem kereǵar qareket bolyp shyǵady.
Qazaqstandyq mundaı qadam halyqaralyq qaýymdastyqtyń jáne ǵylymı ortanyń, tipti qatardaǵy adamdardyń da túsinbeýshiligin týǵyzýy ábden múmkin ekeni eskerilýi kerek. «Mýzeı túniniń» túngi 21.00-den tańǵy saǵat 3:00-ge deıin uıymdastyrylýy Eńbek kodeksiniń tıisti baptaryna qaıshy ekenin, mýzeı basshylarynyń qyzmetkerlerdi jumys ýaqytynan tys paıdalanýǵa quqy joq ekenine nazar aýdarǵany durys bolar. Baıqaǵanymyz, «Mýzeı túni» bolǵanda Almatyda ornalasqan elimizdegi eń iri eki mýzeıdiń – Ortalyq memlekettik mýzeıdiń de, Á.Qasteev atyndaǵy Memlekettik óner mýzeıiniń úlken-kishi qyzmetkerleri taıly-taıaǵy qalmaı eki aıaǵynan tik turyp kelýshilerge qyzmet etedi. Árıne, eń bastysy, jádigerlerdiń qaýipsizdigi úshin janashyrlyqpen jumyldyrylatyny belgili. Biraq «Mýzeı túni» aı saıyn ótetin sharaǵa aınalsa, olardyń demalysyna da nuqsan kelip, kúndelikti atqaratyn eńbek qareketi turalasa, jap-jaqsy joba az ýaqytta mańyzynan aıyrylmaı ma? Rýhanı ómirde úlken orny bar, jylyna bir keletin mazmundy jobamen ańsap júrip, saǵynyshpen qaýyshqanymyz qaıta qadir-qasıetin arttyra túser edi ǵoı. Eń bastysy, qyzmetkerlerdiń de, kelýshilerdiń qaýipsizdik máselesi oılandyrady. Sharaǵa qatysqan qyzmetkerlerdi úıine arnaıy kólikpen jetkizip salý memleket tarapynan issaparyna da qarjy bólinbeıtin mýzeılerde qaıdan bolsyn.
Negizi, aınalysamyn dese, «Mýzeı túninen» basqa da ózekti máseleler shash etekten. «Mýzeı isi» mamandyǵy jyl saıyn Bilim jáne ǵylym mınıstrligi túzetin mamandyqtar klassıfıkasııasynan birde alynyp tastalyp, birde qaıta qosylyp, kórineý kózge ornyn tappaı júretinin baıqaımyz. Teatrtaný, kınotaný, arhıvtaný, kitaphanataný sekildi mýzeıtanýdyń da irgeli teorııalyq-metodologııalyq jáne ǵylymı máselelerimen kimderdiń shuǵyldanatyny belgisiz, basy ashylmaǵan kúıi keledi.
Jıyrma jyl buryn Abylaı hannyń hattarynyń saqtandyrylmaǵanyn aıtyp, dabyl qaqqanbyz. Ulttyq baılyq bolyp esepteletin hattar oıda joqta qoldy bolatyn bolsa, Interpol arqyly izdeýdiń de múmkindigi joq edi. Sodan beri mýzeılik qundylyqtardyń saqtalýyn qamtamasyz etetin sony tehnologııalyq kerek-jaraqtarmen qamtamasyz etý mýzeı ataýlynyń bárinde júz paıyz sheshimin tapty dep aıta almaımyz. Osyǵan baılanysty kúni búginge deıin sheshimin taba almaı kele jatqan máselelerdiń biri, eń bolmasa iri mýzeılerdiń janynan tıisti ǵylymı-óndiristik zerthanalar qurý jaıy da qaǵazda kórsetilgenimen, keıinge qaldyrylyp kele jatqany ókinishti. Kezinde Elbasy bekitken Mádenıet týraly tujyrymdama boıynsha mýzeıler ǵylymı-zertteý mekemesi retinde de qyzmet atqarýy kerek edi. Biraq bári qaǵaz júzinde qalyp qoıǵan.
ALMATY
