– Lıazat Meırashqyzy, medısınalyq saqtandyrýdy engizý týraly másele eki jyldan beri kóterilip kele jatyr. Qor óz jumysyn 2017 jyly shildede bastaǵan bolatyn, biraq júıeni iske qosý eki ret keıinge shegerildi. Endi mine, Prezıdent saqtandyrý medısınasyna kóshý týraly jarııalady. Elimizdiń buǵan ázirligi qandaı?
– Bizdiń ózin-ózi jumyspen qamtyǵan azamattarmen jumys isteýge, olardyń statýsyn ózektendirýge, medısına qyzmetkerlerin oqytýǵa, normatıvtik-quqyqtyq aktiler men aqparattyq júıelerdi ázirleý úshin ýaqytymyz jetkilikti boldy. Buryn oryn alǵan barlyq kemshilik joıyldy. Búginde densaýlyq saqtaý júıesi MÁMS júıesin engizýge joǵary deńgeıde ázirlenýde.
Osy ýaqyt aralyǵynda qor kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek kólemi aıasynda medısınalyq qyzmetterge tolyqqandy biryńǵaı tólem júrgizýshige aınaldy, satyp alýlar rásimin barynsha pysyqtady, jetkizýshilerdiń – medısınalyq uıymdardyń sapaly bazasyn qalyptastyrdy, aqshalaı qarajattyń asa jetkilikti kólemin – 200 mlrd teńgeden astam qarjy jınaqtady. Búgingi tańda aýdarymdar men jarnalar tek jaldamaly jumyskerler úshin júrgiziledi, al ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar úshin endi ǵana júrgizile bastady. Fılıaldar quryldy, ujymdar bar, mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesinde satylatyn medısınalyq qyzmetterdi satyp alý úrdisteri de engizilip qoıdy.
2020 jylǵy 1 qańtarǵa qaraı aıaqtaýymyz tıis is – azamattardyń statýstaryn ózektendirý, saqtandyrylǵan nemese saqtandyrylmaǵan azamattardy esepke alý ǵana. Ári tegin jáne saqtandyrý paketterindegi medısınalyq qyzmetterdi jekeleı esepke alý júıesin barynsha jetildirý. Medısınalyq aqparattyq júıeler osy úshin de qajet.
–Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń sońǵy derekteri boıynsha 600 myńǵa jýyq adamnyń mártebesi ózektendirilmegen. Bul kóp pe, az ba?
– Bul halyqtyń bar bolǵany 5%-y ǵana, olar mindetti medısınalyq saqtandyrý júıesiniń artyqshylyqtaryn ázirge túsinbegen azamattar. Osy azamattar aldaǵy ýaqytta tap bolýy múmkin áleýetti syn-tegeýrinderdiń bar ekenin bilemiz. Sondyqtan da, halyqqa medısınalyq saqtandyrýdyń barlyq artyqshylyqtary men oǵan qatyspaýdyń syn-tegeýrinderi týraly aqparatty jetkizý óte mańyzdy. Jyl sońyna deıin olardy MÁMS júıesine tarta alamyz dep oılaımyz.
Eger basqa qyrynan qarasaq, onda biz júıege turǵyndardyń tartylýynyń jetkilikti joǵary deńgeıin kórsetip otyrmyz – damyǵan elderdiń saqtandyrý medısınasyna ótýi boıynsha halyqaralyq sarapshylar turǵyndardyń 80%-yn usynyp otyrsa, biz olardyń 95%-yn qamtydyq. Bul rette kóptegen el tek saqtandyrý modelin engizdi, al bizde ol áleýmettik turǵyda baǵdarlanǵan. Iаǵnı kepildendirilgen tegin medısınalyq kómek kólemin saqtap qaldyq, bul turǵyndardyń medısınalyq kómekti ala almaý qaterin barynsha azaıtty. Muny Memleket basshysy óziniń Joldaýynda da naqty aıtty, bul Konstıtýsııanyń 2-babynyń tarmaǵynda jáne «Halyq densaýlyǵy men densaýlyq saqtaý júıesi týraly» Kodekstiń 34-babynda naqty kórsetilgen.
– Joba bıyl 1 qyrkúıekten bastap Qaraǵandy oblysynda qanatqaqty rejimde iske qosyldy. Bul neni qarastyrady?
– Tolyq iske qosar aldynda biz barlyq olqylyqtardy joıý jáne túzetý úshin júıeni aprobasııalaýǵa tıis edik. Oblysta jobalyq keńse quryldy, ol kún saıyn monıtorıng júrgizetin bolady. Biz de apta saıyn sonda baryp, medısınalyq qyzmetkerlermen, densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshylarymen kezdesip, saqtandyrý medısınasyna kóshý el turǵyndaryna qıyndyqsyz ótýi úshin ózekti máselelerdi kóteretin bolamyz.
Osy joba aıasynda júıege qatysý-qatyspaýyna baılanyssyz barlyq jergilikti turǵyndarǵa 31 jeltoqsanǵa deıin profılaktıkalyq tekserýlerden ótip, ońaltý kómegin alý múmkindigin usyndyq.
– Prezıdent úsh jylda, saqtandyrý qarjylaryn qosa alǵanda, densaýlyq saqtaý salasyn damytýǵa qosymsha 2,3 trln teńge baǵyttalatynyn atap ótti. Medısınalyq kómektiń kepildendirilgen tegin kólemin qamtamasyz etýge qandaı qarjylandyrý kózi kózdelgen?
– Shyn mánisinde, medısınalyq kómektiń kepildendirilgen tegin kólemin qarjylandyrý kólemi qazirgi deńgeıinde saqtalady. Bul – jylyna 1 trln-ǵa jýyq teńge. Saqtandyrý paketine keletin qarajat qarjylandyrý kólemine qosymsha esebinde bolady.
Medısınalyq kómektiń kepildendirilgen tegin kólemine barlyq shuǵyl kómek kirdi. Iаǵnı, emdelýshiniń qandaı da bir shaǵymdary bolsa, temperatýrasy kóterilse, aýyryp qalsa, dárigerge júginedi jáne saqtandyrý statýsyna qaramastan, medısınalyq kómekti tegin alady. Alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq, jedel jáne pallıatıvtik kómek, sanıtarlyq avıasııa – barlyǵy kepildendirilgen pakette qalady.
Sonymen qatar, tegin pakette áleýmettik mańyzdy aýrýlar jáne joǵary múgedektik pen ólimge ákeletin psıhıkalyq buzylýlar, júrek-qantamyr júıesiniń, tynys alý júıesiniń aýrýlary, onkologııa, qant dıabeti sekildi 25 negizgi sozylmaly juqpaly emes aýrýlar kezindegi medısınalyq kómektiń tolyq tizimi qarastyrylǵan.
Bul jaǵdaıda konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq, stasıonardy almastyratyn, josparly stasıonarlyq kómek, ambýlatorlyq dári-dármekpen qamtamasyz etý jáne týberkýlez kezinde medısınalyq ońaltý tegin bolady. Dál osyndaı qyzmetter barlyq saqtandyrylǵandar úshin saqtandyrý paketinde qoljetimdi bolady. Bul paketti odan ári keńeıtý úshin halyq medısınalyq saqtandyrý júıesine belsendi qatysyp, júıege aı saıynǵy jarnalar men aýdarymdardy jasaýy óte mańyzdy.
Sonymen qatar balalar, zeınetkerler, múmkindigi shekteýli azamattar, kóp balaly analar sekildi 15 jeńildikti sanat aqysyn memleket tóleıdi. Al jaldamaly jumysshylar, jumys berýshiler, jeke kásipkerler, ózin-ózi jumyspen qamtyǵandar, ózine-ózi tóleýshiler ózderine tóleıdi.
Azamattardyń óz betinshe, óz qarajaty esebinen mamandardyń emine, dıagnostıkalyq qyzmetterge jáne konsýltatıvtik kómegine aqy tóleıtin shyǵyny bar. Onyń ishinde kepildendirilgen tegin qyzmetter de qamtylǵan. Bul salanyń jetkilikti qarjylandyrylmaýy sebebinen oryn alady. Sonyń nátıjesinde biz turǵyndardyń densaýlyq saqtaýǵa jumsaıtyn shyǵyndarynyń 40%-ǵa deıin artqanyn kórdik. Al halyqaralyq sarapshylar turǵyndardyń mundaı shyǵyndary 20%-dan aspaǵan jaǵdaıda ǵana densaýlyq saqtaý júıesiniń turaqtylyǵy jaıly sóz etýge bolady dep sanaıdy. Saqtandyrý medısınasyna kóshýimizdiń negizgi alǵysharty da osy boldy.
MÁMS adamdardyń jeke shyǵyndaryn eki esege azaıtýy tıis. Bul óz kezeginde medısınalyq kómektiń qoljetimdiligin arttyrady.
– Bizge belgili bolǵandaı, is júzinde júıe 1 qańtardan emes, 1 sáýirden bastap iske qosylady. Osy úsh aı ishinde qazaqstandyqtar medısınalyq kómekti saqtandyrý paketimen ala alady. Shynymen solaı ma?
– Iá, bul kezeńge deıin barlyq azamattar shartty túrde saqtandyrylǵan bolyp sanalady. Biraq sáýir aıynda saqtandyrý kezinde olarǵa ótken úsh aıdyń bereshegin óteý kerek bolady. Sondyqtan biz medısınalyq saqtandyrý júıesi 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap tolyq jumys isteıtin bolady dep naqty málimdeı alamyz.
Áńgimelesken
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
