Álem • 19 Qyrkúıek, 2019

Beıbitshilik pen tatýlyqtyń ortaq alańy

19 retkórsetildi

Elordada Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń XVIII otyrysy ótti. Álem elderinen jınalǵan túrli din ókilderiniń basyn birik­tir­gen alańda negizgi tórt másele qaraldy.

Onyń ishinde 2021 jylǵa jos­par­lanǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń 2021 jyly VII sezin ótkizý máseleleri pysyqtaldy. Jıyndy júrgizgen Qazaqstan Par­la­menti Senatynyń Tóraǵasy, sezd hat­shylyǵynyń basshysy Darıǵa Nazarbaeva sezd ótkizý týraly ıdeıa­nyń av­tory Qazaqstannyń Tuńǵysh Pre­zı­­denti – Elbasy Nursultan Nazarbaev eke­nin atap ótti.

– Búkil álem moıyndaǵan bitim­ger, Qazaqstannyń orasan zor ıadrolyq qa­rý arsenalynan bas tartýyna bastama­shy bolǵan, táýelsizdik jyldary ishin­de óńirlik qaýipsizdik pen turaq­ty­lyqtyń tiregine aınalǵan eldiń basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bastamasyn barlyq eń iri álemdik dinder men  konfessııalardyń basshylary qoldady. Kúrdeli kezeńde jańa myńjyldyq basynda eń joǵary deńgeıde konfessııaaralyq ashyq dıalog ótkizýdiń ózi naǵyz revo­lıýsııalyq is edi. Sodan beri Qazaq­stannnyń Tuńǵysh Prezıdentiniń stra­­tegııalyq salmaqty bastamalary óz ózektiligin joǵaltqan emes, − dedi sezd hatshylyǵynyń basshysy. D.Nazar­baeva­nyń aıtýynsha, Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń I sezi dinı qaıshylyqtardy jamylyp iske asy­rylǵan birqatar josyqsyz lańkestik áreketterden keıin adamzat búkil álemdi jaılap alǵan konfessııaaralyq senimniń daǵdarysyn bastan keshken ýaqytpen tuspa-tus keldi.

− О́kinishke qaraı, ekstremızm, terro­rızm máseleleri jáne zorlyq-zomby­lyqtyń ózge de túrleri áli kúnge deıin kún tártibinen túsken joq. Alaıda, búgingi kúni mundaı aktilerdi qoǵamǵa iritki salýdy kózdeıtin maqsatyna jete almaıdy dep senimmen aıta alamyz, − dedi D.Nazarbaeva.

Jıynda sóz alǵan  orys pravoslavıe shirkeýi Máskeý patrıarhatynyń syrtqy shirkeý baılanys bóliminiń dinaralyq baılanys hatshysy, din qyzmetshisi Dımıtrıı Safonov Qazaqstan dinı bir­lestikter úshin ortaq alańǵa aınalǵanyn atap ótti.

– Sońǵy eki jyldyń ishinde Sırııada­ǵy qaqtyǵystardy retteýde Qazaqstannyń qosqan úlesin erekshe atap ótý kerek. VI sezdiń qatysýshysy retinde Nur-Sultan qalasynda ártúrli din ókilderimen baılanys ornatýǵa múmkindik týyp otyrǵanyn aıtqym keledi. Dinı alaýyzdyq órship turǵan kezeńde, ózge din ókilderi birin-biri kemsitip, basqanyń seniminen qandaı da bir qatelik izdeý syndy áreketterge boı aldyryp jatady. Munyń barlyǵy dinı bilimniń jetispeýshiliginen týyndap otyr, − dedi D.Safonov.

Beıbitshilik deıtin uly uǵymnyń aıasyna toptasýǵa Qazaq eliniń bastamashy bolyp, álemdegi dinı konfessııalardyń ortaq dıalog alańyna aınalýy jıyn barysynda birneshe ret aıtyldy. Saýd Arabııasy koroldiginen kelgen Dúnıejúzilik ıslam lıgasynyń óki­li, Ábdýlazız Ahmad Sarhan ortaq alań­daǵy ár kezdesýdiń sońynda  dinı ókil­derdiń yntymaqtastyq kókjıegi keńeıe túsetinin jetkizdi.

− Bizdiń barshamyzdy biriktiretin
ortaq úıimiz – jer shary. Búgingi bas­tama úlken jumystyń irgetasy. Ne­giz­gi maqsatymyz álemde bolyp jat­qan túrli dinı qaq­ty­ǵystardy eńserýge ju­dy­ryqtaı jumylý bolmaq. Dinı qaq­tyǵystar men qaýip-qaterler qara bulttaı úıirilgen elderdegi turǵyndardyń ty­nyshtyǵy buzylyp, berekesi ketti. Osy­dan tórt aı buryn Dúnıejúzilik ıslam lıgasy Mekkede konferensııa ótki­zip, oǵan  195 elden 1200-ge jýyq ıslam dininiń ókilderi qatys­qan. Bul basqosýda qabyldanǵan deklara­sııa barsha musylman qaýymǵa joldan­ǵan úndeýmen para-par. Onda álemdegi beı­bit­shilikti saqtaý, túrli senim men kóz­qarastaǵy adamdardyń ózara bitimger­likte bolýy, terrorızmge qarsy turý já­ne tótep berý máseleleri qaraldy, − dedi Dúnıejúzilik ıslam lıgasynyń ókili.

Islam atyn jamylǵandardyń aram pıǵyly talaı qantógistiń oryn alyp, jazyqsyz jandardyń zardap shegýi­ne basty sebep. Bul oıdy tek ıslam dininiń ókilderi ǵana emes, ózge dinı qaýym­dastyqtar da ashyq aıtýda. Dúnıejúzilik lıýteran federasııasynyń ókili, Qazaq­standaǵy Injil-lıýteran shirkeýiniń arhıepıskopy Iýrıı Novgorodov ekstremızm men terrorızmdi ıslam dinimen baılanys­tyrý orny tolmas olqylyq, orasan zor qatelik ekenin aıtty. 

− Barshamyzǵa aıan, belgili bir kúsh­terdiń yqpalymen ıslam dinin arandatý maq­satynda dindi qural retinde paıdalanyp otyrǵandar bar. Olar ózderiniń aram pıǵyldaryn sol arqyly júzege asyrýda. Bul máseleni árbir din ókili jan-jaqty oı eleginen ótkizip, saraptap qoǵam úshin asa mańyzdy bolyp tabylatyn durys túsindirý jumystaryn júrgizýge tıis­timiz, – dedi  Iý.Novgorodov. Onyń aı­týyn­sha, árbir eldegi qoǵamnyń jat aǵym­nyń jetegine erý faktileri dinı bilim­niń taıazdyǵy, bilmestikke boı aldyrý­dyń saldary.

Basqosý barysynda jıynǵa qatysýshy dinı qaýymdastyq ókilderi tarapynan san túrli usynys-tilek aıtyldy. Onyń ishinde Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary seziniń ánuranyn shyǵarý týraly usynys ta bar. Bul usynysty «Somaııa Baharatııa Sankrıtı Pıtam» úndi mádenı ortalyǵynyń dırektory Kala Dhanandjeı Acharııa bildirdi. Sonymen qatar sezd hatshylyǵynyń múshelerine «Erikti elshi» ataǵyn berý týraly sóz boldy.

Jumys tobynyń barlyq músheleri konfessııaaralyq jáne órkenıetaralyq dıalogty damytý jónindegi Nazarbaev ortalyǵymen, seriktes elderdegi bedeldi halyqaralyq uıymdarmen, iri dinı ortalyqtarmen yntymaqtastyqty nyǵaı­týǵa daıyn ekendikterin bildirdi. Barlyq qaralǵan usynystar 2021 jyldyń 15-16 maýsym aralyǵyna jospar­lanǵan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­larynyń VII sezinde júzege aspaq. Oǵan deıin  2020 jyldyń 3 maýsymynda sezd hatshylyǵynyń HIH otyrysyn ótkizý bekitildi.

Jıyn sońynda sez hatshylyǵynyń jumys toby arnaıy qujat bo­ıyn­sha Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eńbegin máńgi este qaldyrýdy usyndy. Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Marat Ázil­hanovtyń málimdeýinshe, jumys tobynyń barlyq músheleri bir aýyzdan sezdiń biregeı ekendigin jáne kelesi VII sezd 2021 jyly Qazaqstan Res­pýb­lıkasy táýelsizdiginiń 30 jyldyǵymen tuspa-tus ótetindigin, Qazaqstannyń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń ıdeıalarynyń álemdik beı­bitshilikti nyǵaıtýdaǵy úlesin aıryq­sha atap ótti. Osy oraıda, vıse-mı­nıstr atalǵan jumys toby tarapynan Elba­synyń sezd jumysyn ilgeri­letýdegi eren eńbegin arnaıy qujat arqy­ly máńgige este qaldyrý týraly usynys bolǵanyn aıtty. Atalǵan qujatty 2021 jyly ótetin VII sezde qabyldaý jos­parlanýda.

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar