Saıasat • 19 Qyrkúıek, 2019

Basqa elde boı tasalaǵandar jazasyz qalmaıdy

19 retkórsetildi

Apta saıyn Májilis úıinde kóteriletin mańyzdy máseleler birqatar zań jobasyn qaraýmen shektelmeıdi. BAQ arqyly Parlamenttegi jıyndardyń jaı-japsarynan habardar bolyp otyrǵan halyq depýtattyq saýaldarǵa da erekshe nazar aýdarady.

Ulttyq parkke qoqys tógedi

Májilis Spıkeri Nurlan Nyǵma­tý­lınniń tóraǵalymen ótken Parlament Má­jilisiniń bul jolǵy jalpy otyrysynda kún tártibinen tys birneshe depýtat túıtkildi máseleler qamtylǵan depý­tattyq saýaldaryn Úkimetke baǵyttady. Atap aıtsaq, Májilis depýtaty Káribaı Musyrman Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaevqa joldaǵan saýalynda telemedısınalyq qyzmet máselesin kóterdi. Onyń aıtýynsha, telemedısına eń joǵary deńgeıde damyǵan el AQSh-ta qashyqtyqtan konsýltasııalar berý men monıtorıng júrgizý naýqastardy gospıtalızasııalaýdy 19%-ǵa, dárigerlik keńes alý úshin tikeleı dárigerge júginýdi 70%-ǵa qysqartýǵa múmkindik bergen jáne onlaın-konsılıýmdar arqyly aýyr naýqastardy tasymaldaýdan jyl saıyn 500 mln dollar qarjy únemdeýge qol jetkizilgen. Qazaqstan úshin de telemedısınany damytý mańyzdy. О́ıtkeni shalǵaıdaǵy aýyldardyń turǵyndaryna ýaqtyly ári sapaly medısınalyq kómek kórsetý qıynǵa soǵyp otyr. 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan «Densaýlyq» memlekettik baǵdarlamasynda da Ulttyq telemedısına jelisin keńeıtý kózdelgen.

– Qazirgi ýaqytta «Sıfrly Qa­zaq­stan» memlekettik baǵdarlamasyna sáıkes densaýlyq saqtaý salasynda elimizdiń árbir azamatyna arnalǵan elektrondy densaýlyq pasportyn engizý, biryńǵaı derekter bazasyn qurý, qaǵazsyz densaýlyq saqtaýǵa kóshý sııaqty ıgi ister qolǵa alynyp jatyr. Alaıda, elimizde telemedısınany damytýǵa onsha kóńil bólinip otyrǵan joq. Atap aıtqanda, 2004 jyly «Aýyldy damytý» memlekettik baǵdarlamasy sheńberindegi «Aýyldyq jerdiń densaýlyq saqtaý salasynda mobıldik jáne telemedısınany damytý» jobasy boıynsha qurylǵan ulttyq telemedısına jelisi qazir 700-den astam densaýlyq saqtaý uıymynyń 217-sin ǵana qamtyp otyr. Áý basta aýyldy damytýǵa arnalǵan joba bolǵandyqtan, UTMJ-ǵa birqatar shaǵyn jáne mono qalalar áli kúnge deıin qosylmaǵan, – dedi depýtat.

Depýtat Úkimetten osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystar jóninde jaýap berýdi surady.

Sonymen qatar Májilis depýtaty Galına Baımahanova Premer-Mınıstrge joldaǵan saýalynda ekologııa máselesin qozǵap, ulttyq parkterdi damytýǵa mán berý jaıyn kóterdi. Ol bul máselelerge Qazaqstan qol qoıǵan ártúrli tabıǵat qorǵaý konvensııalarynda bekitilgen halyqaralyq quqyq normalaryn engizýge tikeleı jaýap beretin memlekettik or­gandarǵa qaraǵanda, azamattyq qoǵam ókilderi kóp alańdaýshylyq bildiretinin alǵa tartty. Depýtattyń aıtýynsha, álemdik qaýymdastyq bizdiń elde osy sala­da kásibı jumys isteıtin úkimettik emes uıymdar arqyly ekologııalyq máse­le­lerdiń jaı-kúıine turaqty monıto­rıng júrgizedi. Osy jolmen olar memlekettik or­gandardyń qatyp qalǵan sıfrlary ar­­qyly emes, azamattyq qoǵam arqyly Qa­zaq­standaǵy shynaıy jaǵdaıǵa qanyǵady.

– Mysaly, Ile Alataýy ulttyq par­kiniń biraz bóligi Almaty qalasynyń qoqys tastaıtyn jerine, mal jaıatyn orynǵa, ıesiz qalǵan qurylysqa aınalyp barady. Týrıster alystan at aryltyp bizdiń usqynsyz mekenderdi tamashalaýǵa kelmeıdi. Ekotýrızm jáne taý týrızmi úshin olarǵa bolmysy buzylmaǵan bútin tabıǵat kerek. Tipti damyǵan ınfraqurylym men joǵary sapaly qyzmettiń syrtynda tabıǵattyń sulýlyǵy kórinip turýy qajet. Erekshe qorǵalatyn aýmaqtar men ulttyq park­ter aldyndaǵy maqsat – tabıǵı júıeler men olardyń alýandyǵyn saqtaı otyryp ekologııalyq jaǵdaıdy turaqtandyrý, – dedi depýtat.

Galına Baımahanova «Halyq kom­mýnısteri» fraksııasy depýtattarynyń atynan Úkimet basshysynan Ile-Alataý ulttyq parkindegi ekologııalyq jaǵdaıdy qalpyna keltirý jáne aı­tylǵan máseleler boıynsha qabyl­danyp jatqan sharalar týraly aqparat berýdi surady.

 

Ýkraına asqanǵa – bir tosqan

Jalpy otyrysta depýtattardyń nazaryna «Qazaqstan men Ýkraına arasyndaǵy ekstradısııalaý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy usynylyp, maquldandy. Isinen shıkilik shyǵyp shekara asqandardy qylmystyq jaýapqa tartý jáne sot úkimin oryndaý úshin adamdardy ustap berý máselesin sheshetin bul shartty Májilistiń minberinde Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Bas prokýrorynyń orynbasary Marat Ahmetjanov jan-jaqty tanystyrdy.

Qazaqstan men Ýkraına arasyndaǵy ekstradısııalaý týraly shart 2018 jyly 29 qazanda elordada jasaldy. Shart boıynsha jasalǵan qylmys úshin eki elde de keminde bir jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý kózdelgen bolsa nemese sottalǵan adamnyń ótelmegen merzimi 6 aıdan kóp bolsa, ol ustap beriledi. Bul qujatta isti bolǵan adamdy eline keri qaıtarýdan bas tartý negizderi de qarastyrylǵan. Mysaly, bir tarapta qylmys dep sanalatyn áreket ekinshi jaqta olaı bolmasa nemese qýdalaý merzimi ótip ketse, suralyp otyrǵan áreket áskerı qylmysqa jatsa, ustap berý egemendik pen ulttyq qaýipsizdikke nuqsan keltiretin bolsa, sondaı-aq Qazaqstannyń zańnamasyna nemese halyqaralyq mindettemelerge qaıshy kelse, mundaı suraýlarmen kelispeýge bolady.

– Sońǵy úsh jylda Ýkraına bizge
6 qylmyskerdi ustap berdi. Qazir atalǵan elde jasyrynyp júrgen 6 adam bar. Olardy qaıtarý qaralyp ja­tyr. Búginde eki el arasynda bul másele Mınsk konvensııasymen rettelýde. Konvensııa ekijaqty shart jasaýǵa tyıym salmaıdy, – dedi Marat Ahmetjanov.

Osy tusta Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın Ýkraınada bir jyldan asa ýaqyt boı tasalap júrgen erli-zaıyptylar isin eske saldy. Spıker kóktem men kúzde «aýrýy» qozatyn ol juptyń YouTube-te nebir sandyraqty soǵyp júrgenin, olardyń elde jaýap­kershilikke tartylý kerektigin aıtty.

Bas prokýror orynbasarynyń aıtýynsha, ekstradısııa úshin 2019 jyly bıýdjetten arnaıy qarajat kózdelgen. Jalpy, atalǵan shart tektes qujattar 21 elmen bekitilgen. Jaqynda Malaızııa, Grekııa, Kıprmen osyndaı kelisimge qol qoıý josparlanyp jatyr eken.

Dopıngpen shatylǵandar aıyppul tóleıdi

Májilis depýtattary dene shy­nyq­­tyrý jáne sport máselelerin keńi­nen talqylap, atalǵan sala bo­ıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasyn egjeı-tegjeıli qaras­tyrdy. Zań jobasy osy saladaǵy zańna­many jetildirýge, dopıngke qarsy qaǵı­dalardy buzǵany úshin ákimshilik jaýap­kershilik engizýge, Ulttyq dopıngke qarsy uıymnyń mártebesin kúsheıtýge baǵyt­talǵan. Buǵan qosa zań jobasynda Olımpıada, Paralımpıada jáne Sýrdlımpıada oıyndarynyń chempıondary men júldegerlerine jergilikti bıýdjetter qarajatynan turǵyn úı berý rásimi usynyldy.

Depýtattar zań jobasyn ekinshi oqylymǵa daıyndaý barysynda uǵymdyq ataýlardy naqtylaýdy mazmundy túrde qozǵaıtyn túzetýler engizdi. Aıtalyq, qujat jumys prosesinde «sporttyq ádep», «birinshi jattyqtyrýshy», «jeke jat­tyqtyrýshy», «sporttyq jarysqa qatysatyn janýarlardy jarystan shettetý» degen uǵymdarmen tolyqtyryldy.

Dopıngke qarsy qaǵıdalardy buz­ǵany úshin jazalaý maqsatynda depý­tat­tardyń túzetýlerimen sportshy­lardy, jattyqtyrýshylardy, dene shy­nyqtyrý men sport salasyndaǵy ózge de qatysy bar sýbektilerdi tur­ǵyn­jaıdan, sporttyq ataqtan, sporttyq raz­­rıadtan jáne biliktilik sanatynan aıy­rýdyń quqyqtyq negizderi pysyq­talyp, naqtylandy. Osy rette dopıng daýyna ilikkenderge Úkimet usynǵan ákim­shilik aıyppul 200 aılyq eseptik kórsetkishke (AEK) deıin ulǵaıtyldy.

Al zań jobasyndaǵy taǵy bir ózgeris
– chempıondar men júldegerlerge jer­gilikti atqarýshy organnyń kommýnaldyq tur­ǵyn úı qorynan jalǵa baspana berý. Bul úıdi 10 jyl ótken soń menshikke alý negizderi bekitiledi. Chempıondar men júldegerler qaıtys bolǵan jaǵdaıda, osy turǵyn úıdi menshikke alý úshin olardyń muragerleriniń múddelerin eskerý usynyldy.

Ekinshi oqylymda maquldanǵan bul zań jobasy Parlament Senatynyń qaraýyna jiberiledi.

 

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar