Turaqtylyq, demokratııa jáne ózgerister

Aldymen E.Solovev Qasym-Jomart Toqaev memlekettik qoǵamdyq-saıası júıeni jańartýǵa basymdyq berip, áleýmettik máselelerdiń turaqty túrde sheshimin tabýǵa, naqty nátıjelerge nazar aýdarýyn erekshe atap ótti.

− Qazaqstan Prezıdentiniń júıeli pozısııasy men saıasaty saılaý kam­panııasynyń jumys júrgizgen kezinen bastap baıqala bastady. Onyń ásirese 2 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Jol­daýy meniń erekshe esimde qaldy. Jol­daý saıası bólimnen bastalady. Qazaqstan Prezıdenti – el aldyndaǵy jal­py tendensııany túsinetin úlken saıa­satker. Sondyqtan halyqty naqty qandaı máseleler alańdatatynyn jaqsy biledi. Ony sheshý joldaryn da usynyp otyr, – dedi E.Solovev.

Saıasatker óz sózinde Qazaqstan Prezı­denti eldiń jetistikteri men ta­bys­taryn esepke ala otyryp, ekonomıkalyq reformalardy jalǵas­tyrýdy kózdeı­tinin aıtty. Eldi qo­ǵamdyq-saıası tur­ǵyda jańǵyrtpas buryn, tabys­ty ekonomıkalyq reformalardy júrgi­zý múmkin emes ekenin nazarǵa alǵan E.Solovev bul rette, azamattyq qo­ǵamdy damytýǵa barynsha basymdyq berý arqyly halyqpen baılanysty arttyrý, túıtkildi máselelerdi sheshýdiń ońtaıly she­shim­derin qarastyrý – nátıjeli bastama ekenin jetkizdi.

Dóńgelek ústel moderatory, qazaq­standyq belgili sarapshy Erlan Saırov Qasym-Jomart Toqaevtyń Memleket basshylyǵyna kelgenine 100 kún tolýyna oraı pikir bildirip, 100 kúnde iske asqan bastamalar, basymdyq berilgen salalar jaıynda áńgimeledi. Osy 100 kúnniń ishinde kóz aldymyzda eldiń jańa saıası tarıhy qalyptasyp, bir­qatar máseleniń oń sheshim tabýyna múmkindikter týyndaǵanyn aıt­qan sarapshy kez kelgen saıası prosess – bul kúrdeli ári aýyr jol, oǵan saıa­sı qalaýlardyń qandaı da bir shıele­nisken daýlaryn, qaqtyǵystar men qaıshylyqtar jáne múddelerdi kelistirý arqyly qol jetkiziletinin aıtty.

− Táýelsizdik jyldarynda áleý­met­tik-ekonomıkalyq salada belgili bir je­tistikterge qol jetkizdik. Qazaqstan álemdik ıadrolyq qarýlanýǵa qarsy qoz­ǵalystyń avangardy boldy. Etnos­aralyq salada Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy moıyn­daǵan biregeı format quryldy. Alaıda Q.Toqaev Prezıdent bolatyn ýaqytqa qaraı elde kóptegen áleýmettik jáne qoǵamdyq problemalar týyndady. Halyq pen memleket, tipti bıliktiń ózi de áleýmettik saýyqtyrýdy qajet etkeni jasyryn emes. Q.Toqaevtyń Prezıdent bolýy osyndaı qyzý jaǵ­daıdan bastaý aldy. Halyq pen bılik arasyndaǵy baılanysty jandandyrý, senim uıalatý úshin tyń reformalar men bastamalar, ásirese áleýmettik máselelerdi retke keltirýdiń asa qa­jet­tigin baıqadyq, − dedi saıasattanýshy. Sonymen qatar E.Saırov san túrli áleý­mettik máseleler shıelenisken tusta  Memleket basshysyna Prezıdent neme­se sheneýnik emes, teń quqyly azamat retinde el aldyna shyǵý mindeti tur­ǵanyn, adal ári ádil dıalogqa negiz­delgen jańa format qalyptastyrý qa­jettigi týyndaǵanyn aıtty.

− Bılik qoǵamnyń suranysy men tilekterine qulaq asty. Meniń oıymsha, qoǵamdyq sananyń turaqtalýyna kóp jaǵdaıda Qasym-Jomart Toqaevtyń óz kúsh-jigeriniń arqasynda qol jet­kizildi. Azamattar ony qoljetimdi kóshbasshy retinde qa­byldady. Sondaı-aq júıeniń ózi evolıýsııalyq jolmen da­mýǵa qaýqarly ekenin kórsetti. Evo­lıýsııa eldiń saıası qury­ly­mynyń negizgi elementine aınalyp keledi. Áleýmettik sıpattaǵy belgili bir táýekelderdiń bolǵanymen, eldegi qoǵamdyq-saıası jaǵdaıdy ýshyqtyrýǵa yntaly kúshterdiń bar ekenin de nazardan shyǵarmaý kerekpiz. Degenmen, bılik kez kelgen jaǵdaıdy tek beıbit túrde kelisimmen sheshý kerek eke­nin únemi nazarǵa alady, − dedi sha­ra moderatory. Sóz sońynda bı­liktiń «ulttyq konsensýs» aza­mat­tardyń erkindigi men quqyqtaryna súıenetin «aqylǵa qonymdy qoǵamdyq shartqa» negizdelgen jańa konstrýksııa qurýǵa tyrysyp jatqany aıtyldy. Saıasatker Memleket basshysynyń «100 kúnin» tobyqtaı túıindegende – ony turaqtylyq, demokratııa jáne ózgeristerge baǵyttalý syndy uǵymdarmen sıpattaýǵa negiz bar ekenin jetkizdi.

Andreı Chebotarev, saıası ǵylymdar kandıdaty:

– Elimizde Memleket bas­shy­synyń aýysýy barlyq baǵytta ózgeris ornaýyna múmkindik bermek. Meniń oıymsha, Qasym-Jomart Toqaevtyń 100 kún ishinde atqarǵan jumysy qoǵamnyń damýyna, jandanýyna baǵyttalǵan sharalardyń júzege asqan 100 kúni bolmaq. Sol arqyly bıliktiń tranzıti dep atalatyn prosess oryn alyp otyr. Bul merzim ishinde Prezıdenttiń eldegi já­ne shetelderdegi ustanymy men yqpaly kúsheıe tústi. Ási­rese, bul onyń halyqaralyq deńgeıde tanylýy turǵysynda asa mańyzdy bolmaq. О́ıtkeni Qazaqstannyń kóptegen syrtqy saıası seriktesteri, ásirese AQSh, Eýroodaq, Japonııa, kórshi memleketter Reseı, О́zbekstan jáne Qytaı sııaqty alpaýyttarmen teń dárejede kelissózder júrgizýde el damýy úshin, Qazaqstannnyń jahandyq arenada moıyndalýy úshin biliktilik tanytý aýadaı qajet. Prezıdenttiń el da­mýynyń keleshektegi baǵytyn aı­qyndaýy, naqty qadamdar jasap, reformalar engizýi onyń erik­ti oılaı biletinin, Prezıdent ko­mandasynyń daıyndyǵy men qarym-qabiletin aıqyndaıdy. Ási­rese, bıliktiń demokratııalyq baǵyttaǵy basymdyqtary oń kózqarastyń qalyptasýyna sebep bolýda.

Prezıdent Joldaýynyń da ózin­dik erekshelikteri bar. Parla­menttiń birlesken otyrysynda eldiń bolashaqtaǵy damý josparyn jarııalaý arqyly mindetti júktemelerdi tıisti atqarýshy organdarǵa jetkizdi. Buǵan qosa, Ulttyq qoǵamdyq senim keńe­siniń qurylýy eldegi osal salalardyń ashyq aıtylýyna, naqty tapsyrmalardyń oryndalýyn qadaǵalaýǵa múmkindik bermek. Dál osy qarqyn memlekettegi kadr máselesinde de kórinis tabady. Burynnan kele jatqan bilikti mem­lekettik qyzmetkerlerdiń qata­ryn jas mamandar tolyq­ty­rýda. Jalpy alǵanda, Prezı­denttiń turaqtylyqty saqtaı oty­ryp, tıisti ózgeristerdi engizý arqyly nátıjege qol jetkizýdi kózdeıtinin durys qadam der edim.

Sattar Májıtov, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor

− Qasym-Jomart Toqaevtyń Prezıdenttik qyzmetke kiriskeli bergi 100 kúnin tek taldaýmen ǵana shektelmeı, onyń taǵylymdyq mánine de basa mán bergen durys. О́tkenge kóz júgirtý arqyly kele­shektegi tyń qadamdarǵa jospar jasaýdy, ilkimdi jobalardy saralap alýdyń bir ádisi retinde qaraýǵa bolady. Elimizdiń ár salasynda atqarylyp jatqan jumystar, izgi bastamalar óziniń oń nátıjesin beretinine senim mol. Prezıdenttiń 100 kúnine taldaý jasaý barysynda Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna Joldaýyn erekshe atap ótýge bolady. Joldaýda eldiń áleýmettik-strategııalyq damý joldary naqty ári aıqyn kórsetilgen. Eske­retini, Prezıdenttiń saılaýaldy baǵdarlamasynda kórsetilgen mejeler men mindetter, jobalar men josparlar Joldaýdan naqty kórinis tapqandyǵyn ańǵarýǵa bolady. Bir osy mysaldyń ózi jańa kezeńde áleýmet pen jeke adamǵa degen naqty betburys bas­talyp, onyń turaqty bolatynyn dáleldeıdi.

Tarıhshy maman retinde, Qasym-Jomart Toqaevtyń Prezı­denttik qyzmetke kelýimen eli­mizdiń jańa belesi bastalǵanyn aıtqym keledi. Qaı eldiń ótkenine kóz júgirtsek te jańadan Memleket basshysynyń kelýi qoǵamdyq mańyzǵa ıe bolatyn úlken óz­ge­risterge alyp keledi. Dál so­nyń aıǵaǵy retinde elimizdiń tizginin jańa Prezıdenttiń us­taýy memlekettegi saıası qury­lym­dardyń ózgerýine, ekonomıkalyq salanyń ártaraptanýyna, áleý­mettik máselelerdiń oń sheshim tabýyna, rýhanı-mádenı baǵyttaǵy bastamalardyń tyń serpin alýyna oń yqpal etip otyr.

Barsha qazaqtyń qabyrǵasyn qaıystyrǵan Arystaǵy oqıǵany óz kózimen kórip, jaǵdaıdyń tu­raqtalýyn jiti baqylaýda ustaǵan Prezıdenttiń áreketin halyq jyly qabyldady.

Zarema Sháýkenova, Prezıdent janyndaǵy QSZI dırektory, áleýmettaný ǵylymdarynyń doktory, professor:

− Qasym-Jomart Toqaev Mem­leket basshysy retinde qyzmetine kirisken kezeńnen bas­tap, 5 zańǵa qol qoıdy, sondaı-aq saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne mádenı salalarǵa arnalǵan 40 ókim men 95 Jarlyq shyǵardy. Budan basqa, Prezıdent ortalyq memlekettik organ jáne jergilikti atqarýshy organ ókilderimen, sonymen qatar bıznes qurylym basshylarymen, azamattyq sektor ókilderimen, qoǵamnyń basqa da ókilderimen 140-tan asa iskerlik kezdesýler men keńester ótkizdi.

Saıası salada Ulttyq qoǵamdyq senim keńesin qalyptastyryp, azamattyq sektordy bılikpen syndarly dıalogqa tartýǵa múm­kindik týǵyzdy. Sonymen qatar halyqpen jaqyn baılanys ornatý úshin júıeli jumys júrgizilip, qazirgi ýaqytta Qazaqstan azamattary vırtýaldy qabyldaý bólmesi arqyly Prezıdentke tikeleı júgine alatyndaı múmkindik týdy. Memleket basshysynyń tikeleı tapsyrmasyna sáıkes partııalyq qurylys prosesin jalǵastyrý – kóppartııalyqty, saıası básekelestikti jáne eldegi pikir plıýralızmin damytý uzaq merzimdi perspektıvada saıa­sı júıeniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýge múmkindik bermek. Mıtıngiler týra­ly zańnamany jetildirý – azamattardyń erkin erik bil­dirýi úshin arnaıy oryndar (qalalardyń shet jaǵynda emes) bólý qarastyrylǵan. Buǵan qosa, 2024 jylǵa qaraı memlekettik qyzmetshiler sanyn 25 paıyzǵa qysqartý josparlanyp otyr.

Áleýmettik salada halyqtyń az qamtylǵan toptaryna qaryz júktemesin tómendetý qaras­tyrylǵan. Bul shamamen 500 myń az qamtylǵan azamattarǵa 300 myń teńge somasyna nesıe bereshegin óteýge múmkindik bermek. Son­daı-aq aldaǵy 4 jyl ishinde muǵa­limderdiń eńbekaqysyn 2 esege kóterý, 2020 jyldan bas­tap «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdar­lamasyn qarjylandyrýdy 20 mlrd teńgege deıin keńeıtý, keler úsh jyl ishinde erekshe qajet­tilikteri bar adamdar úshin teń múmkindikter jasaýǵa 58 mlrd teńge bólý boljanyp otyr.

Ekonomıkalyq salada kásip­kerlikke qolaıly jaǵdaı jasaý maqsatynda memleket 2023 jylǵa deıin jumys berýshiler tarapynan qosymsha 5% mólsherinde mindetti zeınetaqy aýdarymdary keıinge qaldyryldy. Sondaı-aq kelesi úsh jylda shaǵyn bıznes sýbektilerin tekserýge sa­lyqtyq jeńildikter men moratorıı engizilýde. Prezıdenttiń el Úkimetine bergen tapsyrmasyna sáıkes 2025 jylǵa qaraı IJО́-ni jyl saıyn 5 paıyzǵa arttyrý, memlekettik holdıngter men ulttyq kompanııalardyń tıimdiligine taldaý júrgizý máse­lelerine nazar aýdaryp otyr.