Qoǵam • 20 Qyrkúıek, 2019

Oqý mádenıeti

90 retkórsetildi

Oqý – mádenıettiń tóresi. Osy ýaqytta oqyǵannyń beti jaryq, oqymaǵannyń beti kón sharyq. Oqysańyz bilgir bolasyz, oqymasańyz dilgir bolasyz. Búginde oqý mádenıetinen aıyrylyp qaldyq. Qo­ǵamda qarapaıym saýattylyqtyń qara­baıyr máselege aınalýy osy oıǵa qazyq baı­laýymyzǵa májbúr qylyp, beımaza kúı­de júretinbiz. Oıdan oı botalaıtyn osy bir keleńsiz ahýaldan jol tabýdyń ná­zıra úlgisin Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev kórsetip otyr.

Memleket basshysynyń jumys úste­linde tanymal saıasatker Alek Rosstyń «Bolashaqtyń ındýstrııasy», ızraıldik ta­rıhshy Iýval Hararıdiń «HHI ǵasyrǵa  21 sabaq», amerıkalyq saıasatker Parag Hannanyń «Keleshektegi azııalyqtar», Jú­sip Balasaǵunnyń «Qutty bilik» sııaq­ty kitaptary tur. Elimizdegi eń joǵary laýazymǵa saılanǵanyna 100 kún tolǵan Pre­zıdenttiń oqý qaǵıdasy týraly áńgimelegen Aqordanyń baspasóz hatshysy Berik Ýálıdiń aıtýynsha, Memleket basshysy jumys kes­tesiniń tyǵyzdyǵyna qaramastan saıası ádebıet, kórkem shyǵarmalar men jańa ǵy­lymı basylymdarmen tanysýǵa ýaqyt tabady. Ony oqyrmandardyń kóbiniń tisi bata ber­meıtin joǵarydaǵy kesek týyndylardan da ańǵarýǵa bolady. «Qaıtalaý – oqý anasy» degendeı, Prezıdent keler jyly ótetin uly Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıy aldynda uıymdastyrylǵan aqyn shyǵarmalarynyń chelendjine qatyspas buryn hákimniń qara sózderin taǵy bir muqııat oqyp shyqqan kó­rinedi. Bul da tamyryńa, tegińe úńilip oty­rýdyń úzdik úlgisi bolsa kerek.

Ol álemdik klassıkany, ásirese, bul sanatta kezdeısoq aıtylmaıtyn orys áde­bıetin búge-shigesine deıin biledi deýge bolady. Sondaı-aq kúndelikti mer­zimdi basylymdardy da qalt jibermeıtin Prezıdent Time, Economist, Le Monde jáne Jenmın jıbao jýrnaldaryn da úzbeı oqyp turady. Jáne ár kitap, gazet nemese jýrnaldaǵy maqalany oqyǵannan keıin tıisti tapsyrmalar beredi. Iаǵnı, Pre­zıdentke aqparatty alǵashqy kózden alý, kóp oqý tán. Bul rette tanymal saıttar, aza­mattardyń jeke hattary da nazardan tys qalmaıdy. Qys­qasy, eldegi jaǵdaıdan, halyq­tyń ár tobyn­daǵy azamattardyń kóńil kúıinen jaqsy habardar.

Jalpy, bul – Prezıdentke de, qalyń buqaraǵa da paıdaly qasıet. Aıtalyq, Azııa­nyń kóptegen elderine tán bolmys deý­ge bola ma, oıly oqyrman ózi shesher, bas­shy­ǵa qarap boı túzeıtin úrdis bar. Iаǵnı, bas­shy­syna qa­rap halqyn tanýǵa bolady. Bul jazyl­maǵan pos­týlatty ómirdiń ózimen dáıek­­teıtin mysal jeterlik. Sondyqtan «handa qyryq kisiniń aqyly bar» deıtin halyqtyq támsildi tápsirleı tússek, polıglot Prezıdenttiń el basqarý isinde parasatty paıym túzýine tolyq negiz bar. Bul elek­torattyń senimin bekite túsedi ári jalpy jurtqa jaqsy jol nusqaıdy.

«Oqy da bil, oına da kúl» deıdi halqymyz. Oınap, kúlý – ıaǵnı ýaıymsyz, qaıǵysyz ómir súrý úshin de kóp oqý, kóp dúnıeni to­qý kerek. Oqyǵan, ony toqyǵan jan bar iste sýda júzgen balyqtaı, baýyryn jaza shap­qan báıgedeı bolmaq. Bul – ǵajap erkindik. О́ıtkeni tumyldyryqtyń da, júgen men noq­tanyń da, tusaýdyń da, kisenniń de shekteı almaıtyn erkindigi bolsa, ol – oı. Oıdy oqý qalyptastyrady. «Oı oılasań teń oıla, teń oılasań keń oıla» degendeı, qazirgi sapiens qanaty – qııal. Adam qııaldyń arqasynda ush­qysh kilemdi ushaq qyldy, samuryq qusty ert­tep minip erkin samǵady. О́nerkásip tóń­keris­shileriniń óz ıdeıalaryn iske asyrýyna qanat bitirgen qııal – oqý men toqý arqyly kel­di. Sondyqtan qazirgi qazaq balasyna oqý kerek.

Keńes kezeńinde qazaq halqy oqyrman ultqa aınaldy. Tipti jaılaýda júrgen mal­shynyń saptama etiginiń qonyshynda áldebir gazet-jýrnal qystyrýly turatyn. Qala­ly jer­lerde kitaphanalardyń oqyr­man zaldary lyq toly, romantıkalyq múıis­terdiń biri edi. Naryqpen ilese kelgen jan­baǵys qıyn­dyǵy onyń bárin ótken kúnniń en­shisinde qal­dyrdy. Kezinde mıllıondaǵan da­namen, ál­deneshe tilde jaryq kórip jatatyn qazaq áde­bıetiniń búgingi jas ókilderine shyǵarma jazý arqyly kún kórý múmkin emes. Tipti oqý mádenıetiniń kemshindigi ádebıettiń óz ókilderinen de sezilip qalady. Sodan da ja­daǵaı jazbalar oqyrmanyn tappaıdy, tap­qany oqyrmanynyń kóńilin qaldyrady. Sonymen birge kitap oqý qolyna qalam us­taǵan qaýymnyń ǵana ǵadeti bolmaýy tıis. Qazir qarym-qatynastyń, kommýnıkasııanyń za­many. Memleket basqarý isinde, bızneste, ónerde bolsyn, aýdıtorııa aldyndaǵy bedeldi bıiktetýge birden-bir yqpal etetin eń birinshi dúnıe – trenıngter de, semınarlar da emes, oqý, oqý arqyly toqý. Áıtpese oıy sholaqtyń sózi de, isi de olaq bolyp qala bermek.

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Berdibek Saparbaev Aqtaý emhanalaryn aralady

Medısına • 11 Qazan, 2019

NZM IýNESKO syıaqysyna laıyq dep tanyldy

Qazaqstan • 11 Qazan, 2019

Oralda «LATYN FEST» jastar forýmy ótti

Aımaqtar • 11 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar