Rýhanııat • 20 Qyrkúıek, 2019

Shahmardan terbelgen talbesik

34 retkórsetildi

Besik – ómirge jańa kelgen náresteniń anasynyń qushaǵynan keıingi jyly uıasy. Perishte-sábıdiń aq otaýy! At ústinde júrip elin qorǵaǵan batyr qazaqtyń asyl buıymy. Qazaqtar besikti qaraǵaıdan, qaıyńnan, kóbine taldan jasaıdy. Besikti «talbesik» dep ataýdyń syry osynda. Yńǵaıly etip qııýlastyrǵan bul dúnıe kóship-qoný jaǵdaıynda da tirshilikke qolaıly. Ony at ústinde erdiń aldyna alyp ta, túıe ústindegi qorshaý ishine de artyp ta júre beredi. M.Áýezov kezinde «El bolamyn deseń, besigińdi túze» degen ulaǵatty sóziniń mán-maǵynasy da tereń.

Elimizdiń ǵylymyna ólsheý­siz úles qosqan, 33 jasynda mınıstr dárejesine kóterilgen, Qazaqstan ǵylym akademııasyn basqarǵan Shahmardan Esenov muqym qazaqtyń maqtanyshy. Jýyrda ataqty ǵalymnyń dú­nıege kelgen kezinde bólengen besigi tabyldy. Oǵan ıe bolyp, osy kúnge deıin kóziniń qa­rashyǵyndaı saqtap kelgen Shıeli aýdany Alǵabas aý­ly­nyń turǵyny Kenjegúl apamyz eken.

...Bir myń toǵyz júz alpy­synshy jyldardyń bas kezin­de aǵaıyndy Sháımerden, Aq­bergen bir aýlada turatyn-dy. Úlkeni kolhoz jumysynda bolsa, kishisi mektepte muǵalim. Ol kezde shesheleri Naǵı ájemiz bar. Sháımerdenniń Piste apamyzdan Tursyn esimdi qyzy mektepke deıingi jasta da, Aq­bergenniń Kenjegúlmen endi bas quraǵan kezi. – Bir kúni eki jeńil kólik syrǵyp kelip, esik aldyna toqtaı qaldy. Aýdan basshylary qurmettep, bir áıel kisige jolbasshylyq jasap júrdi. – Bul kelgen Shárıpa apamyz eken. Shahmardan Esenovtiń she­shesi. Bizdiń atamyzǵa ata­las týys bolyp keledi. О́ıt­keni enemiz: «Ilgeride osy Shárıpany Jorabekke uza­typ edik», degendi jıi aıtyp, áńgimelep otyratyn-dy. Ataqty kisini ómirge ákelip, aq sútin bergen apamyz uzyn boıly, ádemishe kelgen, jasy alpysqa jaqyndasa da «syrly aıaqtyń syry ketse de, syny ketpeıdi» degendeı kelisti kisi kórindi. Bir kórgennen jaqyn tartatyn jylyshyraılylyǵy esimde qalypty. Ústinde aq kóılegi men órnekti qara qam­zoly bar, – dep eske alady Ken­jegúl Álmahanqyzy.

 Osy oqıǵa baıandalyp otyr­ǵan merzimniń naqty ýaqy­ty – 1961 jyldyń qara kúzi. Shahmardan Esenovtiń Geo­logııa mınıstri kezi. Ol kezde Shıeli aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Isataı Ábdikárimov bolsa, aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy Qonysbek Qazantaev. Al «Lenın» kolhozynyń tór­aǵasy Ázimhan Ismaılov bolatyn. Shárıpa apamyz elge qydyrystap kelip, týys aǵasy Sadyqtyń úıinde bolýdy qa­laǵan sekildi. Aýdan basshylary kolhoz tóraǵasynyń jeńil kóligin bir aptaǵa bosatyp berip, janyna jaýapty adamdardy da qosyp beredi. Ǵalymnyń anasy týǵan ólkesin armansyz aralaıdy. Tirige – sálem, ólgenge bata jasaıdy. Áıteýir kúnde qonaqqa sha­qy­rýshylar qatary mol bolypty..

– Shárıpa apamyz qaıta­dan jolǵa shyǵarynda Sháı­merden kókege: «Aýylda baıa­ǵy Shahmardan jatqan besigi saqtaýly. Sony alyp kelip ba­lalaryńdy bóleńder, Tursyn qyzyńnyń sońynan basqa da kishkeneler ersin, bári de ósken soń, Shahmardanym sekildi elge belgili azamat bolsyn!», dep batasyn beripti. Muny keıinnen úlkenderden estidik qoı, biz bosaǵany jańadan attaǵan jas kelinbiz, kóp nárseni túsine bermeıtin kezimiz emes pe, – dep eske alady Kenjegúl apa.

Sodan qystyń bir kúni Sháı­­merden Tartoǵaıǵa atpen baryp, qoldan jasalǵan, syrty túrli qazaqy oıýmen ór­nek­telgen álgi besikti aldyna óń­gerip alyp keledi. Aýzy dýa­ly apanyń aıtqany kelip, jas kelin uzamaı bosanady da, sábıdiń esimin Arnaýyt qo­ıyp, álgi besikke bóleıdi. Bul 1962 jyldyń 23 naýry­zy bolatyn. Sonan keıin de Shahmardandaı marqasqa jat­qan qut besikte taǵy da se­giz bala, keıinen olardyń kish­keneleri bólenip, bári de táı-táı basyp ketedi. Arnaýyttan soń Alma, Gúlı, Alýa, Farıda, Meıram, Ánýar, Zákıra, Ernar bári de baıaǵy apalary bergen batanyń Allanyń qulaǵyna sha­­lynǵany shyǵar, bári de jo­ǵary oqý ornyn bitirip, biri Nur-Sultan, biri Almaty, basqa da oblys ortalyǵynda táýir qyzmetter istep júr. Olar­dyń balalarynyń ózi otyz jas­ty ortalap tolysqan azamat­tar. Biz sóz etip otyrǵan sha­ńy­­raqtyń eń kenjesi Er­nar ǵylym jolyna túsip, bel­gili bıik­terdi baǵyndyryp úl­gerdi. Ol astanadaǵy medısı­na aka­demııasynyń kafedra meńge­rýshisi. Baıaǵy alǵash be­sikke bó­lengen Arnaýyt bolsa, Shıeli temirjolynda órt sóndirý po­ıy­zynyń bastyǵy. Ortasyna syıly, mámilege my­ǵym jigit. Bul balany Sháı­mer­den men Piste apamyz baýyryna basqan. Son­dyqtan da aýyl­daǵylar ony Shá­keńniń uly deýinen áli kúnge jańy­lysqan emes.

– «Jaqsydan – sharapat» de­gen ras eken, Shahmardan aǵa jatqan qutbesik bizge de qut­ty boldy. Shárıpa apanyń meıi­rimin salǵan Jaratýshyǵa rızamyn. Otaǵasy da mektepte aby­roıly qyzmet etti, ózim de sha­­mam kelgenshe ju­mys istedim. О́sip-ónip jatyr­myz. Shúkir!– deıdi bizdiń bú­gingi keıipkerimiz Kenjegúl Álimhanqyzy. Ataqty ǵalym terbetilgen talbesik bú­ginde Shıe­li aýdandyq ólketaný mý­zeıine tapsyrylyp, osynda kelýshilerdiń kózaıymyna aınaldy.

Nurmahan ELTAI

Qyzylorda oblysy,

Shıeli aýdany

 

Sýrette:

Kenjegúl apa men ǵalym jatqan besik.

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Berdibek Saparbaev Aqtaý emhanalaryn aralady

Medısına • 11 Qazan, 2019

NZM IýNESKO syıaqysyna laıyq dep tanyldy

Qazaqstan • 11 Qazan, 2019

Oralda «LATYN FEST» jastar forýmy ótti

Aımaqtar • 11 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar