Elbasy N.Nazarbaev «Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» atty Joldaýynda «Biz 2018 jyldan bastap halyqtyń áleýmettik turǵydan az qamtylǵan tobyna ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa tártibine kóshtik. Onyń shegi eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 40 prosentinen 50 prosentine deıin kóterildi. Eńbekke qabiletti áleýmettik turǵydan az qamtylǵan azamattar úshin beriletin qarjylaı kómek olar jumyspen qamtý sharalaryna qatysqan jaǵdaıda ǵana qoljetimdi bolady. Eńbekke qabiletsiz azamattarǵa memlekettik qoldaý kórsetý sharalary kúsheıtiledi» dep atap ótken bolatyn.
Sóz joq, el qamyn jegen, onyń ishinde jaǵdaıy tómen otbasylardyń turmysyn sál de bolsa jaqsartýǵa septigin tıgizetin qamqorlyq.
Eńbekke qabiletsiz adamǵa, múgedekke memleket tarapynan kómek kórsetilýi paryz. Al on eki múshesi saý, tepse temir úzetin adamnyń tegin kómekten dámetýi – toǵysharlyq. Áıtse de, qazirgi kúni kórip otyrǵanymyzdaı, kómekti aıdalada tegin jatqan «batpanquıryq» sanaıtyndardyń da tabylyp jatqandyǵy qynjyltady. Máselen, Aqmola oblysynda ataýly áleýmettik kómek alýshylar sany ótken jylmen salystyrǵanda úsh esege kóbeıgen. Taratyp aıtatyn bolsaq, ótken jyly 7,2 myń otbasy kómek alsa, bıyl bul kórsetkish 8,3 myń otbasyna jetken. Qarjy tilimen aıtqanda, tólemaqy kólemi 400 mln-nan 8,3 mlrd teńgege deıin artyp otyr.
Búginge deıin kirisin jasyryp, ataýly áleýmettik kómek alǵan otbasy múshelerine túsinik jumystaryn júrgizgennen keıin bıýdjetke 4,9 mln teńge erikti túrde qaıtarylǵan. Endi sot organdary arqyly 56 ótinim berýshi 14 mln teńge qarjyny qaıtaratyn bolady. 1500 otbasyǵa ataýly áleýmettik kómek kórsetý toqtatyldy.
О́kinishke qaraı, keleńsiz keıbir kórinis osylaı qalyptasyp otyrsa, memleketke de, et jaqyn aǵaıyn-týysqa da masyl bolmaı, óz kúnin ózi kórýge bekem bel býyp, tyrbanyp tirshilik etip jatqandardyń qajyr-qaıratyna súısinesiń.
Máselen, Astrahan aýdanynyń Lozovoe aýylynda turatyn Ilıas Ibla jeke kásipkerligin ashqansha ár jumystyń basyn bir shalǵan. Jary Zýlfııa jeti jyl boıy bala baǵyp otyr. Otaǵasy Jumyspen qamtý ortalyǵynda «Bastaý bıznes» kýrsynan ótip, kásipkerliktiń qyr-syrymen tanysty. Bajaılap qarasa, qoldan kelmeıtin is emes, tek ynta men jiger kerek. Sóıtip, kókónis ósire bastady. Shalǵaıdaǵy Astrahan aýdanynda ne qat? Kókónis qat! Al jer degen, tyńaıtqysh degen jetip artylady. О́ziniń otbasyn qamtamasyz etip qana qoımaı, qoljetimdi baǵamen satyp, tabys taýyp otyr.
Osy aýdandaǵy Pervomaıka aýylynyń turǵyny Orasý Mahýasenyń otbasy materıaldyq kómekke zárý edi. Turmysqa qajetti tehnıka satyp alý qol jetpeıtin arman bolatyn. Sondaı-aq balalardyń kıimderi de qajet. Qarap otyrǵanmen eshteńe ónbeıtinin túsingen soń shaǵyn bıznespen aınalyspaqshy boldy. Jospar qurdy. 252 500 teńge memlekettik grantqa ıe boldy. Berilgen grantqa kókónis sýaratyn qurylǵylar satyp aldy. Jer jaryqtyq terin tókkenge tógip bermeı me? Aýa raıy qolaısyzdaý bolǵan bıyldyń ózinde kóp-kórim kókónis ósirdi.
Shýchınsk qalasynyń turǵyny Dmıtrıı Beresten orta arnaýly bilimi bar azamat. Dánekerleýshi bolyp jumys istedi. Asylynda, óz kásibińdi dóńgeletken durys. Qazirgi kúni «Bıznes bastaý» kýrsynda oqyp jatyr. «Nadejda» jeke kásipkerligin ashyp aldy. Temirdi nansha ıleıtin qoly ıkemdi Dmıtrıı Vasılevıchke kýrortty aımaqta jumys jetip artylady.
Egindikól aýdanyna qarasty Baýmanskoe eldi mekeniniń turǵyny Tolqyn Qaıyrova kóp balaly ana. Bir úıde 11 jan turdy. Jary bolsa jumyssyz. Bul otbasyna 15 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde kómek kórsetildi. Osy kómek arqyly otbasy qazir basqa jaılylaý páterge kóshsek dep qamdanyp otyr.
Osy aýdannyń Egindikól aýylynda turatyn Anna Dýmınanyń ataýly áleýmettik kómek alǵansha qarjylyq jaǵdaıy qıyn boldy. Kúıeýi turaqty jumys istegen joq. Al usaq-túıek jumys birde bar, birde joq. Turaqty tabys bolmaǵan soń qarjy tapshylyǵyna jıi ushyraıtyn. Búgingi tańda «Baýmanskoe-07» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine jumysqa ornalasty. Turaqty tabys bolǵan soń, kenelip ketpese de, kenezesi kepken erinderi asqa tıdi. Eńbekaqysy qolyna tıgen saıyn páterin jamap-jasqap, jóndep aldy. Buryn súreńsizdeý bolyp turatyn úı ishine jańa jıhazdar alyp, jutyndyryp qoıdy. Qolyna kompıýter tıgen balalar da máz. Qysqy maýsymǵa qajetti otyn-kómirin túsirip aldy. Mine, eńbek etip, umtylǵannyń ushpaqqa shyǵatyn jeri osy.
Taǵy bir mysal keltire ketelik, Jaqsy aýdanyndaǵy Ishımskoe aýylynyń turǵyny Pavel Fast jumyssyz júrgen jannyń biri edi. Ishım sharýa qojalyǵyna turaqty jumysqa turdy. Azdap qarajat jınalǵan soń otaǵasy óziniń jeke kásibin bastady.
Mine, birer mysal arqyly erinbeı eńbek etkenniń aty ozatyndyǵyn kórsetýge bolady.
Adal eńbekpen tapqan nan da tátti.
Aqmola oblysy
