Ekonomıka • 24 Qyrkúıek, 2019

Taıland, Úndistan men Fılıppın úkimetteri táýekelge baǵyttalǵan retteýge shaqyryldy

28 retkórsetildi

Shylym shegýge qarsy kúres máselelerinde sarapshylar áldeqashan tyıym salýmen nátıjege qol jetpeıtinine kóz jetkizdi, temeki shegýshilerdi zııandy ádetten bas tartýǵa yntalandyrý úshin olarǵa balama usyný kerek degen qorytyndyǵa keldi.

Al balama tutynýshylar aldynda tartymdy bolý úshin dástúrli temeki aldynda qaýip-qateri tómen jańa ónimderdiń artyqshylyqtary týraly tolyq aqparat berip qana qoımaı, olardy qol jetimdi etý qajet, sonyń ishinde olardyń qatańdyq turǵysynan jeńilirek rettelýin eskerý qajet. Mysaly, quramynda nıkotın bar ónimderdi retteýge baǵyttalǵan táýekel-baǵdarly tásil Eýropada óz qoldanylýyn tapty, al endi oǵan Azııa elderi de shaqyrylýda. Máselen, quramynda nıkotın bar ónimderdi ádil retteýdi Taıland, Úndistan jáne Fılıppın úkimetterinen jaqynda qabyldanǵan Seýl deklarasııasy talap etedi.

«Biz 3 eldiń úkimetin óz azamattaryna táýekelge baǵyttalǵan retteý jolymen elektrondy temeki, temekini qyzdyrý júıeleri men snıýs syndy temekiniń qaýipsiz balamalaryna qol jetimdilikti qamtamasyz etýin shaqyramyz», - delingen 2019 jyldyń 29 tamyzynda sarapshylar men tutynýshylar qol qoıǵan Seýl deklarasııasynda.

Bul deklarasııa zııandylyqty tómendetý jónindegi Úshinshi Azııa forýmyna Seýlde bas qosqan 18 eldiń qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy júzdegen sarapshylary men tutynýshylar eńbeginiń nátıjesi bolyp tabylady. Forýmda ázirlengen jáne qabyldanǵan Seýl deklarasııasy tutynýshylardyń múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan jáne Taıland, Úndistan jáne Fılıppın úkimetterin elektrondy temeki, temekini qyzdyrý jáne snıýs sııaqty yqtımal qaýpi tómen ónimderge qatysty saıasatty qaıta qaraý máselelerine shaqyrady.

«Biz bıliktiń nazaryn týyndaǵan máselege aýdarý úshin Seýl deklarasııasyn qurdyq. Bizdiń maqsatymyz aımaqtaǵy tutynýshylar men sarapshylardan barynsha kóp qol jınaý, sodan keıin deklarasııany tıisti úkimetterge tapsyrý. Fılıppınde áńgime shekteýli retteý jaıynda bolsa, al Úndistan men Taılandta másele tyıym salýlardy joıý nemese olardyń aldyn alý týraly bolyp otyr. Jaqynda Úndistanda búkil el boıynsha balama qurylǵylarǵa tyıym salyný kerek. Taılandta nıkotındi jetkizýdiń elektrondy júıesin qoldanýǵa tyıym salýdy tek týrısterden ǵana alyp tastaý máselesi talqylanýda, sebebi olar týrıstik dollarlardan aıyrylady» - dedi Nensı Sathoff, Azııa-Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy zııandy tómendetý jaqtaýshylary Koalısııasynyń atqarýshy úılestirýshisi.

Seýl deklarasııasy Taıland, Úndistan jáne Fılıppın úkimetin temeki shegý tabakpen baılanysty ólim-jitim men aýrýlardyń kópshiliginiń sebebi ekenin túsinýge shaqyrdy. Sonymen qatar, sarapshylar men tutynýshylar bılik veıpıngtiń aıtarlyqtaı qaýipsizdigin jáne onyń búkil álemdegi mıllıondaǵan adamdardyń temeki shegýden bas tartýyna septigin tıgizetinin moıyndaýy tıis dep sanaıdy.

Deklarasııada nıkotın nemese temeki býlaryn jutý emes,  temekiniń janý prosesi temeki shegýmen baılanysty aýrýlardyń negizgi sebebi delinedi, sebebi janý prosesi kezinde shylym tartýǵa qatysty aýrýlardyń paıda bolýynyń basty sebebi esepteletin túrli zııandy zattar paıda bolady. Alaıda, eger balama ónimderde usynylatyndaı janý prosesin alynyp tastalsa, onda qaýip-qater aıtarlyqtaı tómendeıdi. Osylaısha, elektrondy temeki jáne tabakty qyzdyrý júıesi temeki shegýshilerge shylymqorlyqtan bas tartýǵa múmkindik beredi.

«Veıpıng – bul temeki shegý emes. Veıpıngte quramynda nıkotın bar býdy (nemese aerozol) alý úshin elektrondy qurylǵylar qoldanylady. Anglııanyń Qoǵamdyq densaýlyqty saqtaý departamentiniń jyl saıynǵy sholýlary barlyq qolda bar málimetter boıynsha elektrondy temekini paıdalanýdyń dástúrli temeki shegýge qaraǵanda ortasha zııandylyǵy 95 paıyzǵa az degen qorytyndyǵa keldi. Mıllıondaǵan adamdar temekiden osyndaı zııany tómenirek ónimderge kóshti. Qoǵam densaýlyǵyn qorǵaý tapsyrylǵan úkimetter buǵan kedergi týdyrmaı, kerisinshe quptaýy tıis», - delingen deklarasııada.

Deklarasııanyń tujyrymdaryna sáıkes, memleket qoǵam densaýlyǵyna paıda ákelýi úshin alternatıvti ónimderdi qatańdyq turǵysynan jeńilirek retteýi kerek.

«Esińizde bolsyn, qoǵamdyq densaýlyq bul tutynýshylar. Sáıkes retteý kezinde siz ondaǵan mıllıon temeki shegýshilerge shyndyqty aıtyp, kómektese alasyz: veıp-ónimge kóshý shylym shegýdi jalǵastyrýdan durys, biraq eń oń nusqa – tolyǵymen bas tartý», - dep urandaıdy deklarasııa.

Seýl deklarasııasy 3 eldiń úkimetine qaralsa da, temeki shegýge qarsy kúres máselesi ózekti sanalatyn barlyq ózge elderdiń onyń dálelderi men tujyrymdaryna qulaq asýy oryndy. Bul máselede Qazaqstan da tys qalmaýy shart.

Sońǵy jańalyqtar

Nur-Sultanda kómir qory jetkilikti

Qazaqstan • Búgin, 15:13

21 jyl boıy qujatsyz júrgen

Aımaqtar • Búgin, 10:59

VII PR forýmy Almatyda ótti

Aımaqtar • Búgin, 10:45

Fermerdiń maýsymdyq tabysy qansha?

Aımaqtar • Búgin, 09:51

Jánibek aýdanynda et óndirý artty

Aımaqtar • Búgin, 09:26

MRT alýǵa jarty mıllıard jumsalǵan

Aımaqtar • Búgin, 09:21

Bas basylymnyń baıtaq belesi

Aımaqtar • Búgin, 09:08

Qaıta oralǵan qumarshyq

Aımaqtar • Búgin, 07:54

Termeshiler tereńnen terbedi

Ádebıet • Búgin, 07:52

Túrik kınolary tegin kórsetiledi

Qoǵam • Búgin, 07:47

«Arý» – kóz arbaǵan kórkemdik álemi

Rýhanııat • Búgin, 07:45

Haziretter qazynasy

Rýhanııat • Búgin, 07:43

«Speshranda» saqtalǵan...

Rýhanııat • Búgin, 07:26

«Tákappar eken qulja alma»

Qoǵam • Búgin, 07:23

Zań kerek!

Ekologııa • Búgin, 07:20

El qurmeti erekshe

100 • Búgin, 07:14

It júgirtip, qus saldy

Aımaqtar • Búgin, 07:12

Senim hám serpin

Rýhanııat • Búgin, 07:09

Ekologııany qorǵaýǵa adaldyq kerek

Ekologııa • Búgin, 07:03

Ǵarysh salasy jańa deńgeıge kóteriledi

Tehnologııa • Búgin, 06:38

Parasattylyq – basty nazarda

Aımaqtar • Búgin, 06:30

Hat qorjyn (14.11.2019)

Ádebıet • Búgin, 06:28

Kúrish suryptary suıylyp barady

Ekonomıka • Búgin, 06:24

Sıpaty bólek kýálik

Qoǵam • Búgin, 06:14

Altyn Adam Afınada

Qazaqstan • Keshe

Uqsas jańalyqtar