Qoǵam • 25 Qyrkúıek, 2019

Aǵa býynnyń aqyly men ınternettiń «ıgiligi»

153 retkórsetildi

Jýyrda bir úlken aǵamyzben kezde­sip, pikir alysyp qaldyq. Buryn oblys deńgeıindegi kádeli qyzmetterde iste­gen, elge syıly, artynda birshama iz qal­dyrǵan qurmetti aǵamyz edi. Aıtýyna qa­ra­ǵanda, qazirgi jas basshylar ózderin kerek qylmaıdy eken.

«Buryn biz basshylyq qyzmette júrgende úlken qyzmette bolǵan aǵalarymyzben aqyl­dasyp otyratyn edik, ne istesek te olar­dyń pikirin eskeretinbiz, qazirgi býyn on­daıdy bilmeıdi. Tipti osy jerdiń oı-shu­qyryn bilmeıtin, halqyn tanymaǵan, kadrlyq, ekonomıkalyq, áleýmettik áleýe­timen tanys emes syrttan kelgen jastar da eshkimmen aqyldasýdy oılamaıdy. Bárin ózderi biletindeı uryp-soǵyp birdeńe istegen bolady, onyń bir buryshy qulap jatady»,  dep nalydy aǵamyz.

Shynynda sońǵy jyldary jas basshylar kóbinese ózimbilemdikke kóbirek salynyp ketken sııaqty. Urpaq sabaqtastyǵy degen de eskerilmeı qalǵan. Bir urpaqtyń bas­taǵan ıgi isterin olardyń ornyna kelgen­der jalǵastyrmaıdy. Kerisinshe, ózinikin jańa­dan bastaıdy. Máselen, bilim berý salasynda bir mınıstrdiń bastaǵan reformalaryn ekinshileri jalǵastyrmaı, kerisinshe, ózinikin jańadan bastap, halyqty, sonyń ishinde muǵalimderdi sharshatyp jibergenin bilemiz. Basqa salalardan da osyndaı mysaldardy tabýǵa bolady.

Biz ejelden aldyńǵy tolqyn aǵalardyń izin jalǵastyrýdy, solardyń salyp ketken dástúrlerin saqtap, jańa zamanǵa sáıkes árlendirý men tolyqtyrýdy  qoldap kele jatqan halyq edik. Úlkenderden aqyl su­raý, olardyń pikirin bilýdi de eshqashan umyt­paǵan edik. «Alpysqa kelgennen aqyl sura» degen maqaldy da tý etken jurt edik. Sol arqyly baǵymyz baıandy, baqytymyz ornyqty bolǵan-dy.

Al qazir óziniń tikeleı basshylarynan basqany kózge ilmeıtin jetekshiler býyny qalyptasty. Olar basshysynan basqa esh­kimniń aqyl-keńesin, ómirlik tájirıbesin es­ker­meıdi. Osyndaı keýdemsoqtyq qaıdan shyq­ty degen saýalǵa jaýap izdegimiz kelip otyr.

Oǵan aldymen jas basshylar úlkenderdiń aldyna ózderi kótergen máselesin túsinikti etip qoıa biletin qarymy qaýqarsyz ba dep oılaımyz. Eger salanyń jas bastyǵy qazir zeınette júrgen birneshe aqsaqaldy shaqyryp, aqyldasqysy kelse, máseleni aldymen ózi tereń uǵyp turýy kerek qoı. Onyń ústine tá­ji­rıbeli adamdar qosymsha suraqtar qoıyp, qaı kezde de túbin anyqtaǵysy keledi. Al ondaıǵa jas basshynyń qarymy jetpeıdi de, aqylman aqsaqaldardy shaqyrýdyń ornyna olardan qashqalaqtaıdy.

Ekinshiden, aqsaqaldardy jınap alyp, aqyl-keńes suraǵanyn bilse, óziniń ústinen qaraıtyn bastyǵy unatpaı qalýy múmkin. Ol uryspasa da senimsizdik kórsetip qalar degen qaýipten jas basshy jasqanyp, óz tarapynan mundaı bastamashylyqqa bara bermeıdi.

Úshinshiden, qazirgi jas basshylardyń kóbi ózderin úlkenderden aqyldy sanaıdy. О́ıtkeni olar kompıýterdiń qyr-syryn jaqsy biledi. Al aqsaqaldardyń kóbi ony qalaı ashýdy da bilmeıdi. О́zine qajettiniń bárin kompıýterden alyp úırengen jas basshy osyndaı adamnan ne aqyl suraýǵa bolady, ol ne biledi deısiń dep oılaıdy.

Bir úlken toıda mıkrofon ustap turǵan orta jastaǵy qyrmasaqal «qazirgi jastar bárin de bizden artyq biledi. Biz olarǵa aqyl aı­ta almaımyz, olar ıýtýbtan ózine kerektiniń bárin tabady», dep soqty. Mundaıǵa jastar eleń ete qalady. О́ıtkeni ózi soǵan beıil, bá­rin ınternetten alýǵa qushtar. Ras, onda ómir­­diń barlyq salasyna qajetti aqyl-keńes­ter bar, alaıda onda ómirlik tájirıbe joq qoı. Al tájirıbede iske aspaıtyn aqyl arzan demagogııa ǵana. Ondaıdy sanasyna sińirgen jan alysqa barmaıdy. Jastar olar­dyń qaısysy durys aqyl, qaısysy demagogııa ekenin tájirıbesi bolmaǵan soń aıyra da almaıdy.

Qazaqta «aqyl – jastan, asyl – tastan» degen de maqal bar. Buǵan qarap aqyl tek jas­tan shyǵady dep oılamaý kerek. Mundaǵy aqyl sózi qazirgi qoldanyp júrgen ınısıatıva, ıaǵnı bastamashyldyqqa kóbirek keledi. Jastardyń boıyndaǵy tapqyrlyq, bas­tamashylyq, tipti batyldyq sııaqty qasıet­terdi qosqanda qazaq ony aqyl dep bir sózben berip tur.

Abaı danyshpan «Aqylmen oılap bilgen sóz, boıǵa juqpas syrǵanar. Yntaly júrek sezgen sóz, bar tamyrdy qýalar» degen. Iаǵnı ınternetten «et-júreksiz» erinniń ushymen aıtyla salǵan aqyldan góri kórgeni men túıgeni kóp, janyńda júrgen abyz aqsa­qaldyń ómirlik tájirıbemen boıyna sińirgen aqylyn alǵan durys-aý.

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Izgilik elshisi

Aımaqtar • Búgin, 17:38

Soltústik oblystarda boran bolýy múmkin

Qazaqstan • Búgin, 16:18

Kún energııasy Oralǵa jetti

Aımaqtar • Búgin, 15:46

«Aqyny aq Ertistiń – Qımadıden...»

Rýhanııat • Búgin, 12:46

Fýtbol: Makedonııamen teń oınadyq

Fýtbol • Búgin, 12:24

Kúlki kerýeni № 3

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Eń qysqa áńgime. Jandos Júsipbek

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:32

Eń qysqa áńgime. О́mirjan Ábdihalyquly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:29

Eń qysqa áńgime. Baýyrjan Babajanuly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:24

Dala úni Almatyda bastalady

Rýhanııat • Búgin, 10:19

Tekti sózdiń tóresi Almatydan bastalady

Aımaqtar • Búgin, 10:11

Taǵylymdy tulǵa

Rýhanııat • Búgin, 09:36

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

Uqsas jańalyqtar