Ekologııa • 27 Qyrkúıek, 2019

Aýany lastaýshylar – iri kásiporyndar

21 retkórsetildi

Sońǵy ýaqytta Aqtóbe qala­synyń ekologııalyq ahýaly men jaı-kúıi tómendep bara jatqany jóninde aıtylyp ta, jazylyp ta júr. О́zekti másele óz kezeginde oblys ortalyǵy men onyń mańa­ıyndaǵy atmosferalyq aýanyń jaǵdaıyn jaqsartý qajettigin baıqatady. Qorshaǵan ortanyń búlinýine birinshi kezekte óner­kásip qaldyqtarynyń kólemi kóbeıip kele jatqany teris áse­rin tıgizýde. Sondaı-aq erekshe qorǵalatyn aýmaqtar júıesin qurý isiniń kesheýildep júrgeni de ekologııalyq shıelenisti odan ári shıryqtyra tústi.

Eger Aqtóbe qalasynda bu­ryn paıda bolǵan lastaný kóz­derin anyqtaý men joıý isi tá­jirıbege engen bolsa, múmkin qazirgideı kúrdeli ekologııalyq ahýal qalyptaspaǵan bolar ma edi. Atmosferalyq aýany tu­raqtandyrýdyń basty bir joly aǵash ósirýge basa nazar aýdaryp, tutastaı jasyl jelek jaı­qaltýdyń ońtaıly tásilderin or­nyq­tyrý desek, bul istiń jaı-kúıi de kóńil kónshite bermeıdi.

Ashyǵyn aıtqanda kóktem men kúzde myńdaǵan túp kóshet otyrǵyzyldy degen asqaq esepter aıtylady da keıinnen onyń qanshasy boı tiktegeni jónindegi derekter jumbaq kúıinde qalyp qoıa beredi. Balapandy kúzde sa­naıtyny sekildi, múmkin tal-terek ósirý men ony qorǵaýdyń nátıjesin de 1-2 jyl ótken soń saralaý qajet shyǵar. Mine, osy faktorlar Aqtóbedegi atmos­feralyq aýanyń monıtorıng júıesin jetildirýge teris áserin tıgizip keldi. Aldaǵy ýaqytta bul máseleni keshendi túrde sheshý kerek.

Aqtóbe oblysy boıynsha ekologııa departamentinen alynǵan derekterge súıensek, qalada jyl saıyn aýaǵa 185 myń tonna zııan­dy zattar taralatynyna kóz jetkizemiz. Ras, lastaný deńgeıi sońǵy 1-2 jylda 4-5 paıyzǵa azaıyp keledi. Bul árıne, oń nyshan, jaqsy qubylys. Áıt­se de ekolog mamandardyń málim­deýinshe, salystyrmaly túrde qarastyrǵanda munyń ózi qol soǵa qoıatyndaı bıik kórsetkish emes. Departament basshysy Jaq­syǵalı Imanquldyń aı­týyn­­sha, zamanaýı joǵary teh­nologııalar men tyń, bu­ǵan de­ıin paıdalanylmaǵan múm­kin­dikterdi iske qosý arqyly atal­ǵan kórsetkishti áldeneshe ese art­tyrýǵa ábden bolady.

Aıtalyq, qazirgi kezde Aqtóbe qalasynda aýaǵa taralatyn las qaldyqtardyń 75 paıyzy óńirdegi iri ónerkásip oryndarynyń úlesine tıedi. Sonyń ishinde 231 myń tonna qaldyq osy óndiristik nysandardyń shań tazartqysh jabdyqtarynan shyǵatyny bel­gili bolyp otyr. Qaldyq shyǵa­rýdyń uıymdastyrylmaǵan kóz­deri men avtokólikten bóli­ne­tin zııandy zattar kólemin qossaq, ekologııalyq ahýal tipten tó­men­deı túspek. Sondaı-aq «Kazgıd­ro­met» monı­torıngtik stansasy taratqan derekte RM-10, kúkirt dıoksıdi, kómirtegi oksıdi jáne kúkirtti sýtegi sııaqty zııandy zattardyń aýaǵa taralýy shekti ruqsat etilgen konsentrasııadan áldeqaıda asyp ketken.

Búginde oblys ortalyǵynda aýaǵa zııandy zattar shyǵara­tyn 25 kásiporynnyń arasynda Aq­tóbe ferroqorytpa zaýy­ty aýyz­ǵa aldymen oralady. Birin­shiden, qorshaǵan ortaǵa onyń kúl­den tur­ǵyzylǵan úıindisi  zııa­nyn tı­gizýde. Oǵan №1 jáne №2 bal­qytý sektorynan bólinetin zııan­dy qaldyqtar qosylǵan. Buǵan qosa «Aqtóberelsarqalyq» za­­ýy­­­­tynyń «uıym­das­tyryl­ma­­­­­­ǵan kózderi» de qaldyq kóle­mi­niń óse túsýine yqpal etýde. De­par­­­­tament júrgizgen saraptama ná­­­tıjesi aıqyndaǵandaı kúkirt dıoksıdi kóleminiń artýy­­na Aq­tóbe ferroqorytpa zaýy­­ty­­nyń №3 jáne №4 sehta­ry qýa­tynyń artýy sebepshi bo­lyp­­ty. Elimizdiń qaı óńirinde de óner­kásiptik kásiporyndar qyz­meti ekonomıkalyq ósimniń negizi bola alady. Áıtse de qaı-qaısysy da atmosferalyq aýaǵa zııanyn tı­giz­beıtindeı rejimde jumys at­qarýǵa tıis.

Sońǵy kezde bul baǵyttaǵy máselelerge basa kóńil bóli­ne bastady. Mysaly, Aqtóbe ob­­lysyndaǵy ekologııa depar­ta­menti men Aqtóbe oblysynyń tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarma­sy birlesip qolǵa alǵan baıypty bastamaǵa sáıkes, óńirdiń eko­­­logııalyq da­mýynyń 2025 jyl­­ǵa deıingi keshendi baǵdar­la­ma­synyń jobasy jasaqtalý ústinde. Qabyrǵaly qujat aımaq­taǵy eko­logııalyq ahýaldy sa­ýyq­tyrýǵa oń áserin tıgizedi dep kútilýde.

– Atalǵan keshendi joba ázir bolǵan soń qalyń kópshiliktiń talqylaýyna usynylady. Sony­men birge oblystyń ekologııalyq turǵydan damýy jónindegi jobasyn talqylaýǵa qoǵamdyq uıymdar men BAQ ókilderin, blo­­gerlerdi jáne bul iske beı-jaı, selsoq qaraı almaıtyn barlyq tilek bildirýshilerdi qa­tystyrýdy kózdep otyrmyz, – dedi oblys ákiminiń orynbasary Qaırat Bekenov. Qazirgi kezde aýany lastaıtyn óńirdegi iri kásiporyndar men ekologııa departamentiniń basshylary já­­ne oblys ákimdigi arasynda aýa­ǵa zııandy zattar shyǵarýdy azaıtý ári bul úderisti satylap joıý jónindegi úshjaqty me­mo­randýmǵa qol qoıý aktisi bel­gi­lengen.

О́ńirde qolǵa alynǵan eko­logııalyq turǵydan damý jobasy men ózge de is-sharalar aýanyń turaqtanýyna oń áserin tıgizbek.

 

AQTО́BE

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Taǵylymdy tulǵa

Rýhanııat • Búgin, 09:36

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

«Eńbek» eleýsiz qaldy

Qoǵam • Búgin, 08:43

Robot-tehnıka úıirmeleri qajet pe?

Qazaqstan • Búgin, 08:26

Qurylysshylar nege ereýilge shyqty?

Qazaqstan • Búgin, 08:24

«Januıa» ortalyǵy jumysyn bastady

Qoǵam • Búgin, 08:22

Kedergisiz ómir syılaıdy

Qoǵam • Búgin, 08:22

Reformalar oza shabýdy kótermeıdi

Qoǵam • Búgin, 08:19

Azamattyq jaýapkershilik qajet

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ashyq qoǵam aıshyqtary

Búgin, 08:14

Tazalyqtan aldyna jan salmaıtyn jurt

Qoǵam • Búgin, 08:08

Jaldamaly jumysshylar jalaqysy artty

Ekonomıka • Búgin, 08:05

Sheteldik taýarlar qymbattady

Ekonomıka • Búgin, 08:03

Ekonomıkalyq ósimniń kóleńke tusy

Ekonomıka • Búgin, 08:00

Baspana baǵasy nege kóterildi?

Qoǵam • Búgin, 07:58

Yntymaqtastyqtyń jańa kezeńi

Qazaqstan • Búgin, 07:52

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Uqsas jańalyqtar