Tehnologııa • 28 Qyrkúıek, 2019

Sıfrly álem: Qazaqstandaǵy keń jolaqty ınternetti engizý tájirıbesi

147 retkórsetildi

Sıfrly dáýir ómirimizdiń san-alýan bóligine enýde, enip qana qoımaı ómirimizge óziniń erejelerin ákelýde. Bul degenimiz sıfrlandyrýdyń máselesi Qazaqstan úshin ǵana emes, jalpy jahandyq ekonomıka úshin erekshe mańyzy bar sala ekendigin dáleldeıdi. 

Qazirgi tańda qazaqstandyqtardyń 10 mıllıonǵa jýyǵynyń ǵana ǵalamtorǵa baılanysy bar.Bul sannyń basym bóligin qalalyq jerdiń turǵyndary quraıdy jáne aýyl turǵyndarynyń basym bóliginiń áli kúnge deıin shekteýsiz múmkindikter álemine qol jetkizbegendigin kórsetedi. Álemdik trendke ilese otyra, respýblıka ekonomıkasynyń damýyna erekshe serpin berý jáne 10 mıllıonǵa jýyq halyqtyń ómir súrý sapasyn arttyrý maqsatynda, Qazaqstan 2017 jyly memlekettik «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske qosty.

Sıfrlyq tuńǵıyq

Aýyl men qalanyń arasyndaǵy sıfrlyq alshaqtyqtyń arasyn eń úzdik tehnologııalar qataryn qoldana kele jyldamdyǵy joǵary ınternetti Qazaqstannyń shalǵaıda bolsa asa joǵary mańyzǵa ıe aımaqtaryna eńgizý arqyly qysqartý, damyǵan aqparatty-baılanys ınfraqurylymynyń,  negizin qalaýshy bolyp sanalady. Keleshekte bul qadam qoǵamdy,memlekettik mekemelerdi, jalpy ekonomıkanyń barlyq salalaryn sıfrlandyratyn zamanaýı, tózimdi jáne básekege qabiletti ınfraqurylymdy qurastyrýǵa kómekshi bolady. ICT Development Index- BUU aıasynda qurylatyn álemdegi mártebesi joǵary aqparatty-baılanys tehnologııalaryn damý reıtınginde Qazaqstan 2016 jyly 175 memleket arasynda 52 orynda turaqtaǵan bolatyn. «Sıfrlyq Qazaqstan» baǵdarlamasynyń jáne de basqa strategııalyq baǵyttardyń oryndalýy nátıjesinde memleket atalmysh reıtıngte 2022 jylǵa qaraı 30 orynǵa, 2025 jylǵa qaraı 25 jáne 2030 jylǵa qaraı 15 orynǵa kóteriletin bolady.  Halyqaralyq OVUM zertteýler agenttiginiń júrgizgen zertteýleri Qazaqstannyń jyldamdyǵy joǵary júıelerdi damytý reıtınginde 65 satyda ekendigin kórsetti. Bul degenimiz respýblıkanyń aqparatty-baılanys júıeleriniń kóptegen táýelsiz jáne damýshy elementterine ıe bola tura jáne Eýrazııanyń damyǵan memleketteri qataryna enýine qaramastan, álide shalǵaı aımaqtardy qamtamasyz etý maqsatynda atalmysh salaǵa qomaqty qarjy bólýin qajet etetindigin kórsetedi.

Aqparatty-baılanys tehnologııalaryn damytý ındeksi (IDI) reıtınginde TMD memleketteri ishinde Qazaqstan sońǵy 5 jyl ishinde  turaqty túrde 3 satyda keledi. Belarýs Respýblıkasy ulttyq strategııany júzege asyrý arqyly bul reıtıngte 2013 jylǵy 43 satydan 2017 jyly 32 orynǵa tez arada kóterilgen edi. Sonymen qatar Belarýs úkimeti aldyńǵy 30 eldiń qataryna kelesi 5 jyldyń ishinde kirýdi josparlaýda. Alaıda boljamdarǵa súıenetin bolsaq, bul maqsat aǵymdaǵy jyldyń sońyna deıin oryndalatyn tárizdi.

Hýaveı kompanııasy atalmysh baǵyttaǵy jobalardy júzege asyrýda
jáne keńes berýde teńdessiz tájirıbege ıe. Tolyqqandy oryndalǵan jobalar Sıngapýr, Malaızııa, Katar, Jańa Zelandııa, Ulybrıtanııa jáne basqa da memleketterde atqarylǵan. Sondaı-aq kompanııa mamandary Grekııa, Mysyr, Irlandııa, Taıland, Túrkııa elderinde keńesshi retinde aldyńǵy qatarda bolǵan.

 Buǵan qosa, Hýaveı Ortalyq Azııada barlyq kóshbasshy baılanys operatorlarymen birige birneshe jyl qatarynan eńbek etýde jáne osy ýaqyt ishinde óńirdiń jetekshi aqparatty-baılanys tehnologııalary sheshimderiniń jetkizýshisi retinde tanylýda. Kompanııa ortalyq azııada mobıldi keń jolaqty baılanys (2G, 3G, 4G jáne4.5G), tirkelgen daýystyq jáne keńjolaqty qyzmetter (xDSL, FTTH jáne t.b.), magıstraldi joldaý,IPTV tárizdi ónim jáne qyzmet túrlerin usynady.

Búgingi tańda Hýaveı barlyq planeta turǵynynyń ómirlik qajettiligine aınalyp úlgergen baılanys salasy quraldarynyń kez-kelgen azamat úshin qoljetimdiligin qamtamasyz etetin shekteýsiz kommýnıkasııalar álemin qurýǵa umtylýda.Osy maqsatta kompanııa batystyń ınnovasııalyq ıdeıalary men Qytaıdyń joǵary ınjenerlik sheberlikterin biriktire otyryp, ǵylymı zertteýler men ázirlemelerge erekshe kóńil bólýde.    80 000-nan astam Hýaveı qyzmetkeri ázirlemeler men zertteýlerge qatysady, bul kompanııanyń álemdik jumys kúshiniń 45% quraıdy. Hýaveı osy strategııalyq baǵytqa jyldyq kirisiniń 10% -dan astamyn ınvestısııa retinde jumsaıdy.Sońǵy onjyldyqta Hýaveıdiń bul saladaǵy jalpy ınvestısııasy 60 mıllıard AQSh dollarynan asty.Aldaǵy bes jyl ishinde Hýaveı jelilerdiń qarapaıym, jyldam, qaýipsiz jáne senimdi bolýy úshin jeliniń arhıtektýrasyn qaıta qurýǵa 100 mıllıard AQSh dollaryn ınvestısııalaýdy josparlap otyr. О́tken jyldyń ózinde Hýaveı kompanııasynyń ǵylymı-zertteý jumystaryna salǵan ınvestısııasy 15 mıllıard AQSh dollaryn qurady, bul Hýaveıdi osy kórsetkish boıynsha álemde besinshi orynǵa shyǵardy.

Sıfrlyq órkenıetke qosylý baǵdarlamasy

Qazirgi ýaqytta Qazaqstanda joǵary jyldamdyqty ınternetke qol jetimdi 122 qala men 1200 aýyldyq eldi-meken bar, biraq bul jetkiliksiz. Sıfrlyq transformasııalaý baǵdarlamasynyń josparyna sáıkes, 2020 jylǵa qaraı taǵy 1700 aýyldyq eldi-mekendi qamtý josparlanýda, ol óz kezeginde taǵy 2 mıllıon adamǵa jyldam ınternettiń qoljetimdiligin qamtamasyz etedi.О́tken jyldan bastap Hýaveı jáne «Transtelekom» AQ aýyldyq jerlerde keń jolaqty qosylysty qamtamasyz etý boıynsha pılottyq jobany sátti bastady. 2018 jyly «Qazaqtelekom» AQ ulttyq baılanys operatorymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń aýyldyq eldi mekenderine talshyqty-optıkalyq baılanys joldarynyń tehnologııasy boıynsha keń jolaqty qosylysqa qol jetimdilikti usyný» jobasy iske qosyldy, ol bıyl da jalǵasyn tabýda.

Kompanııanyń paıymdaýynsha, búginde qymbat emes WTTx tehnologııasyn qymbat baǵa men tómen jyldamdyqtaǵy ınternetti qoldanyp kele jatqan shalǵaı aýdandarda ornalastyrýdyń úlken perspektıvalary bar.
Elimizdiń ártúrli aımaqtarynda - qalada da, aýyldyq jerlerde de keń jolaqty baılanysty damytý optıkalyq, symsyz, mys jáne ýltraqysqa jeliler negizinde jańa tehnologııalardy qoldaný arqyly júzege asyrylady.

Sonymen qatar memlekettik saıasattyń qarjylyq, salyqtyq baǵyttarynda ońtaıly ózgerister eńgizý arqyly, ár túrli ónerkásip ókilderiniń ózara úılesimdi qarym-qatynasyn qurý jáne spektrli taldaýdy qoldaný arqyly oryndalmaq. Bul sharalar oń nátıjege ákeletin negizgi sharttar men sheshimder bolmaq.

Sıfrlyq Qazaqstan baǵdarlamasyn iske asyrý úshin 2018-2021 jyldary memleket 325,95 mıllıard teńge kóleminde qarajat bóldi. Onyń ishinde: 2018 jyly - 142,69 mıllıard teńge; 2019 - 129,90 mlrd. teńge; 2020 - 35,44 mlrd. teńge; 2021 - 17,92 mlrd.

Kelesi qadam

5G jelileriniń keń jolaqty qoljetimdiligi aqparatty-baılanys tehnologııalary bolashaǵy úshin sheshýshi faktor bolyp tabylady jáne jaqyn aralyqta asa qajet bolatyn tehnologııalardy, mysaly, keńeıtilgen jáne vırtýaldy shyndyq, óndiris pen kólikti avtomattandyrý, 3D-vıdeo, «aqyldy úı» jáne «aqyldy qala» júıelerin, júkti dron kómegimen jetkizý, asa joǵary mańyzǵa ıe qosymshalardy senimdiligi jáne tómen kidirisi arqasynda ilgeriletýge múmkindik beredi.

Qazirdiń ózinde LTE-V2X (4.5G) atymen belgili jartylaı avtomattandyrý jáne júrgizýshilerge kómek kórsetý tehnologııalary kólik júrgizý barysynyń qaýipsizdigin tolyqqandy qamtamasyz etýde. Sonymen qatar, sarapshylar jaqyn arada jahandyq avtomattandyrýdyń eń joǵary deńgeıine jetetindigine boljam jasaýda. Osylaısha, AQSh 2020 jylǵa qaraı V2V avtomatty júıesin jańa kólikterge ornatý týraly zańyn qabyldaýdy josparlaýda, Eýropalyq Odaq 2025 jylǵa deıin júrgizýshisiz avtomobıldi jappaı shyǵarýdy maqsat tutýda, Ońtústik Koreıa 2021-2025 jylǵa deıin V2X tehnologııasyn óndirilgen kólikterdiń 50% eńgizýdi josparlaýda, Qytaıda 2025 jylǵa qaraı avtomattandyrylǵan kólik aǵymynyń ekojúıesiniń daıyn bolýy kútilýde, al Japonııada 2020 jyldyń sońyna deıin – kólikti tolyqtaı avtomatty basqarýǵa kóshirilý kútýlide.

5G avtomattandyrylǵan basqarýdy neǵurlym qaýipsiz, yńǵaıly jáne tıimdi etedi, sonymen birge ol jylý shyǵaryndylaryn jylyna 14% tómendetip, 1.2 mln adamnyń ómirin saqtap, orta eseppen 3.1 mlrd gallon munaıdy únemdeı alady.

Qazaqstanda keń jolaqty baılanysqa qoljetimdiliktiń damýy úlken nátıjeler beredi. Atap aıtqanda: bul halyqtyń ınternetke jappaı qol jetimdiligin qamtamasyz etedi, «elektrondyq úkimettiń» jeńildetilgen qyzmetterin paıdalanatyn azamattardyń úlesin arttyrady, aqparatty-baılanys tehnologııalaryn ónerkásiptik, ǵylymı, bilim berý jáne áleýmettik maqsattarda paıdalanýdy jeńildetedi, sonymen qatar respýblıkanyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik áleýetin ashady.

Sonymen birge, Hýaveı azamattardyń kúndelikti ómirin jeńildetetin «Aqyldy qala» platformasyn, nemese osy platforma aıasynda qurylatyn qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý sheshimin jáne eldiń odan ári ekonomıkalyq damýyna septigin tıgizetin munaı-gaz sektory, densaýlyq saqtaý, zamanaýı óndiris, elektr kózimen jabdyqtaý jáne t.b. salalarǵa arnalǵan kóptegen sheshimderin usynýǵa árdaıym daıyn.

 

 

 

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Elıtaly kezeńge joldama aldy

Sport • Búgin, 09:58

Eki qola medal enshiledi

Boks • Búgin, 09:57

«Barystyń» qarqyny qatty

Hokkeı • Búgin, 09:52

Kıprdi de jeńe almadyq...

Fýtbol • Búgin, 09:51

Galbadrah bolmasa qaıter edik?!

Sport • Búgin, 09:49

«Qara altyndy» qapysyz aǵyzǵan

Qazaqstan • Búgin, 09:44

Qyz áýlıe

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Qaıtalanbas qymyz dámi

Qazaqstan • Búgin, 09:33

Rýhanı jańǵyrǵan aýyl

Rýhanııat • Búgin, 09:28

Ekijaqty kelisimge qol qoıyldy

Qazaqstan • Búgin, 09:26

Tálim men tájirıbe ushtasqan uıa

Qazaqstan • Búgin, 09:10

Jambyldyqtardyń jarqyn jobasy

Aımaqtar • Búgin, 08:36

Joshy ulysynyń joǵalǵan shaharlary

Rýhanııat • Búgin, 08:31

Úılestirý keńesiniń kezekti basqosýy

Qazaqstan • Búgin, 08:27

Túgel túrkini túgendegen

Álem • Búgin, 08:20

Katonqaraǵaıdy qalaı saqtap qalamyz?

Qazaqstan • Búgin, 08:12

«Dostastyq vızasyn» engizýdi usyndy

Prezıdent • Búgin, 08:03

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar