Qoǵam • 01 Qazan, 2019

Etekten tartqan bórideı...

177 retkórsetildi

Sońǵy ýaqytta elimizde jol-kólik oqıǵalary jıi oryn alýda. Sonyń saldarynan qaza tapqan, múgedek bolyp qalǵan, túrli jaraqat alǵan adamdardyń esebinen jańylasyz...

Birde Qaraǵandydan Nur-Sultanǵa qaraı taksıge mindim. Saǵyzyn shaınańdaǵan júrgizýshi jas jigit qaladan shyǵa kóligin júıtkite jóneldi. Jyldamdyq ólshegishi saǵatyna 150 shaqyrymdy kórsetip keledi. Sol áletterde kúndelikti estip-kórip júrgen túrli jol-kólik oqıǵalary, osy ispettes keleńsizdikterdiń kesirinen taýqymettiń qamytyn kıgen talaılardyń aıanyshty jaı-kúıi sanada jańǵyryp, jan-dúnıem mazasyzdana tústi. Bul jaıt júrekti qysyp, ile ishki álemimde «bala-shaǵama aman-esen jetip alsam degen ishki tilegim kenetten oryndalmaı qalýy múmkin-aý» degen úreı qylań berdi. Sonda da sabyr saqtap, sálden keıin júrisin baıaýlatar degen úmittiń jeteginde otyra berdim. Biraq úmitim aqtalmady... Sodan aqyry shydaı almaı, júrgizýshige sypaıylap: «Inishek, biraz joldy eńserip tastadyq, endi sál júrisińdi baıaý­lat, júreksinip kelemin», dedim. Kólik ıesi kekesinmen: «Aǵa, «qyryq jyl qyrǵyn bolsa da ajaldy óledi» degen bar, qoryqpańyz», dedi de meniń ótinish-eskertpemdi eleı qoımady. Sol kezde, mashınaǵa mingeli uıaly telefondarynan bas kótermegen ózge úsh jolaýshynyń biri: «Aǵaı, júrgizýshige kedergi keltirmeńiz, jyldam júre bersin. Men asyǵyspyn, toıǵa úlgerýim kerek», dep shap etti. Sodan meniń Alladan amandyq tilep, «táýekel» dep tynysh otyrǵannan basqa amalym qalmady...

Jalpy, mundaı jaǵdaı bir meniń ǵana emes, myńdaǵan, tipti mıllıondaǵan jolaýshynyń basynan ótip jatady... Taǵdyryn bir Táńirge, odan keıin jaýapsyz, ushqalaq, kóligin ushyrta júrgizer júrgizýshilerge tapsyryp, oǵan jol boıy jaýtańdaı qaraýdan asa almaı, ımanyn úıirip saparlaıtyn mıllıondardyń jaıyn kim túsinsin? Olardyń arasyndaǵy joly bolmaı, táýekeli tasqa soǵylyp qaza tapqandardyń artynda qalǵan qımastaryna nemese jarymjan bolyp, arbaǵa tańylyp, muń-zary júregin tilgilegen jamaǵatqa kim jaýap beredi? Jaýap beretinder bar delik, biraq qunyker taraptyń tiline tıek etkeni, usynǵan materıaldyq dúnıesi orny tolmas qazaǵa ushyraǵannyń jaqyndarynyń, múgedek bolyp, tán jarasy jan jarasyna ulasqannyń kóz jasyn qurǵata ala ma?

Joǵaryda men sóz etken júrgizýshi jolaı óziniń Qaraǵandy men Nur-Sultanǵa jolaýshy tasyp kúnine eki ret qatynaıtynyn, óıtpese astyndaǵy kólikti ıemdený úshin bank­ten alǵan nesıesin óteı almaı qalatynyn, sondyqtan barynsha jyldam júrýge tyrysatynyn túsindirdi. Muny estigen men «Kredıtin tóleý qamymen júrip beıtanys jandardy qaýip-qater qapasyna ýaqytsha qamaıtyn nemese keıbir adamdardy sol qapasta ómir boıy qaldyratyn, óz ómirin jalmaýy múmkin jańa da jaıly kóligin kredıtke alǵan júrgizýshilerge Alla sabyr bersin», dep tiledim.

Búgingi qoǵam jaýapsyz, tájirıbesiz, júgensiz júrgizýshilerden az zardap shegip jatqan joq. At tóbelindeı qazaqtyń sanyn kóbeıtý asyl armanymyz desek, osynaý izgi tilek jaǵadan alǵan jaý sanamasaq ta etekten tartqan bórideı bolǵan júgensiz júrgizýshilerdiń kesirinen baıaý oryndalyp jatqany qynjyltady.

Bir jannyń qyrshyn ketýi, jalǵyz adamnyń shyǵyn bolýy emes. Bul – bir otaýdyń tigilmeı qalǵany, birneshe náresteniń ómir esigin ashpaı, belde ketkeni. Bul – tereńirek úńilgenge ulttyń qasireti, kóptigine senip kóz alartyp otyrǵan kórshilerge azdyǵynyń sebebinen amal-aılasy quryp otyrǵan qazaq úshin úlken shyǵyn.

Ekonomıkalyq turǵyda belsendi, demografııalyq ósimge tikeleı áser etetin kóptegen jastardyń (saparǵa jıi shyǵatyndar men júrgizýshilerdiń deni jastar ekeni belgili) jol apattarynan qyrshyny qıylyp jatqany – alańdatarlyq ahýal. Bul jaǵdaıdyń beleń alýyna jastardyń besikten beli shyqqan bette rýlge jarmasatyny, kólik júrgizý quqyǵyn rastaıtyn qujattyń berý isinde jeń ushynan jalǵasý áreketteriniń azaımaı turǵany, balajan ata-analardyń ul-qyzdarynyń mashına júrgizgenin «azamat boldyǵa» balap, temir tulpardy tizgindeýge erterek ruqsat beretini syndy kóptegen sebepter áser etýde. Munyń barlyǵy el kóńilin kúpti etken jaıttar.

Janyńnan janaı óter kólikter keıde maǵan jan-jaǵymnan zýyldap ushyp jatqan oq nemese bir jerge baryp gúrs ete jarylar snarıad sekildi kórinedi. Osy zýyldaǵan «oqtar» tımeı, bálkim ony tıgizbeı úıge aman jetkenińde ózińdi oqqaǵary bar jandaı sezinip qalasyń. Biraq bul sezim júregińde uzaq turaqtamaıdy. О́ıtkeni kóshege erteń taǵy shyǵasyń, zýyldaǵan «oqtardyń» arasynda jaltaq-jaltaq etip ómirińdi jalǵaısyń. О́zińdi ǵana oılap qoımaı, perzentterińniń, et jaqyndaryńnyń, tanys-beıtanys jandardyń biri qaıdaǵy bir qańǵyǵan «oqqa» tap kelip qalmasa jarar edi dep te ýaıymdaısyń. Bir men ǵana emes talaılardyń ómiri osylaı órilýde. Alla taǵala qaıǵy-qasiretten saqtaǵaı.

 

Sońǵy jańalyqtar

Basylym basshylary - Saýytbek ABDRAHMANOV (1951)

Basylym basshylary • Búgin, 12:42

Elimizde et qymbattady

Qazaqstan • Búgin, 12:28

Basylym basshylary - Erjuman SMAIYL (1948-2018)

Basylym basshylary • Búgin, 11:22

Baıaǵy jartas – bir jartas

Aımaqtar • Búgin, 10:56

Sońǵy kúnderdiń borany surapyl

Aımaqtar • Búgin, 10:15

Hımııalyq zattar qalaı retteledi?

Ekologııa • Búgin, 06:59

Áleýmettik nysandardy aralady

Úkimet • Búgin, 06:54

О́tinish-tilekter eskeriledi

Aımaqtar • Búgin, 06:51

Amanatqa qııanat júrmeıdi

Tanym • Búgin, 06:49

Qaraýsyz malǵa ury qas

Qoǵam • Búgin, 06:46

Tabysty jylystatýdyń joldary

Ekonomıka • Búgin, 06:40

Shańyraq nege shaıqalady?

Qoǵam • Búgin, 06:35

Júıeli jumys jalǵasady

Saıasat • Búgin, 06:33

Megapolıstegi mańyzdy jobalar

Aımaqtar • Búgin, 06:30

О́tkenge esep, erteńge baǵdar

Aımaqtar • Búgin, 06:28

О́ndiristi óńirde oń ózgerister bar

Aımaqtar • Búgin, 06:27

Atqarylǵan ister aýqymdy

Aımaqtar • Búgin, 06:24

Saqtyqqa salǵyrt emes

Qoǵam • Búgin, 06:20

Balalarǵa kúrdeli operasııa jasaldy

Medısına • Búgin, 06:18

«Sýpermen» Tikenektide turady

Qoǵam • Búgin, 06:15

Modernızmniń negizin qalaǵan

О́ner • Búgin, 06:10

Basty aqparat (19.02.2020)

Vıdeo • Keshe

Uqsas jańalyqtar