Qazaqstan • 03 Qazan, 2019

IT salasyndaǵy qaýipsizdik qadaǵalanady

7 retkórsetildi

Keshe Májilis Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen Palatanyń jalpy otyrysy ótip, birqatar zań jobasy maquldandy.

Jumyldyrý daıyndyǵy qaraldy

Májilistiń kezekti otyrysyn­da depýtattardyń qaraýyna «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine jumyldyrý daıyndyǵy men jumyldyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy usynyldy. Bul qujattyń jaı-japsaryn Ulttyq ekonomıka mınıstri Rýslan Dálenov tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, Zań jobasynda 3 Kodekske jáne 4 Zańǵa túzetýler engizý kózdelgen. Jumyldyrý daıyndyǵy salasyndaǵy ýákiletti organǵa osy saladaǵy memlekettik baqylaý quzireti beriledi. Baqylaý myna organdarǵa qatysty bolady: Qarýly Kúshterdi, basqa da áskerler men áskerı qurylymdardy qospaǵanda, ortalyq atqarýshy memlekettik organdar; Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdarynda kózdelgen jaǵdaılardy qospaǵanda, Prezıdentke tikeleı baǵynatyn jáne esep beretin memlekettik organdar; Jergilikti atqarýshy organdar. «Ákimshilik quqyq buzý­shylyq týraly» Kodeksiniń 462-baby boıynsha Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly hattamalar jasaýǵa quqyǵy bar laýazymdy adamdar tizbesi jumyldyrý daıyndyǵy salasyndaǵy ýákiletti organmen tolyqtyrylady.

– Memlekettik organdardyń ju­myldyrý daıyndyǵy salasyn­daǵy quziretteriniń arajigi ajyra­tylyp otyr. Osylaısha memleket­tik organdardyń fýnksııa­lary naq­ty­lanady. Jumyldyrý daıyn­dyǵy salasyndaǵy ýákiletti organ­ǵa saqtandyrý qoryn qurý jáne saqtaý salasyndaǵy qyzmetti úıles­tirý quzireti beriledi. Bul – qarý-jaraq pen áskerı tehnıka buıym­daryna, asa mańyzdy azamat­tyq ónimge tehnıkalyq qujatta­manyń, sondaı-aq táýekeli joǵary obektilerge, halyqtyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etý júıelerine jáne ulttyq ıgilikke jatatyn obektilerge jobalyq qu­jattamanyń saqtandyrý qory. Buǵan qosa, memlekettik materıal­dyq rezervti ýaqtyly jańartýdy qamtamasyz etý úshin jańa tásil­der engiziledi. Bul – saqtaý pýnkt­teriniń materıaldyq qundylyq­taryn jańartýdy engizý jáne materıaldyq qundylyqtardy óteýsiz negizde basqa memlekettik organdardyń balansyna berý. Sondaı-aq densaýlyq saqtaý sala­syndaǵy ýákiletti organnyń jáne tegin medısınalyq kómektiń kepil­dik berilgen kóleminde qyzmet etetin biryńǵaı dıstrıbıýtordyń jumyldyrý rezerviniń medısı­na­lyq maqsattaǵy dárilik zattary men buıymdaryn jetkizý, saq­taý jáne jańartý fýnksııalaryn oryndaýy eskerilgen. Zań joba­sy memlekettik jumyldyrý daıyn­dyǵy men memlekettik materıaldyq rezerv júıesin odan ári jetildirýge baǵyttaldy, – dedi Rýslan Dálenov.

Atalǵan qujat boıynsha Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵma­týlın jumyldyrý tapsyrmasy nemese tapsyrys boıynsha min­dettemelerdiń oryndalýy memle­kettik jáne jeke uıymdar tarapynan qatań baqylanýy qajettigin atap ótti.

Shekarasyz alaıaqtardy shekteıtin kelisim

Sonymen qatar bul otyrysta depýtattar «Táýelsiz Memleketter Dos­tastyǵyna qatysýshy memle­ket­terdiń aqparattyq tehnologııa­lar salasyndaǵy qylmystarmen kúrestegi yntymaqtastyǵy týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Bul qujat jóninde Ishki ister mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qo­jaev baıandady. Onyń aıtýynsha, atalǵan kelisimge 2018 jyly qyr­kúıekte Dýshanbe qalasynda Arme­nııa, Belarýs, Qazaqstan, Qyrǵyz­stan, Reseı, О́zbekstan jáne Tá­jikstan elderi qol qoıǵan. Syrtqy ister mınıstrliginiń aqparatyna sáıkes, kelisimdi tek О́zbekstan men Belarýs ratıfıkasııalady, qalǵan elder memleket ishindegi rásimderdi júrgizip jatyr.

– Kelisimde TMD elderi aýma­ǵynda keńinen taralǵan qylmys­tardyń jáne IT salasyndaǵy ter­mı­no­logııalardyń ortaq túsinigi qam­tamasyz etiledi. Zań jobasy­nyń negizgi maqsaty – ýaǵdala­sýshy memleketterdiń aqparattyq teh­nologııalar salasyndaǵy qylmys­tardy aldyn alýdy, anyqtaýdy, jolyn kesýdi, ashýdy jáne ter­gep-tekserýdi qamtamasyz etý sala­syndaǵy yntymaqtastyqty júzege asyrý. Birlesken is-sharalar men operasııa­lardy júrgizý, kadrlardy daıarlaý jáne oqytý, ǵylymı zertteýlerdiń nátıjelerimen almasý boıynsha yntymaqtastyqtyń baǵyttary kózdelip otyr. Zań qa­byldanǵannan keıin onyń oryn­dalýyna jaýapty quziretti organ­dardyń tizbegin belgileıtin Úki­met qaýlysy ázirlenedi. Qyl­mys­tyq-prosestik kodeksine sáıkes, olarǵa Bas prokýratýra, Ulttyq qaýipsizdik komıteti, Ishki ister mı­nıstrligi jáne Qarjy mınıstr­liginiń ekonomıkalyq tergeý qyzmeti jatady. Qajet bolǵanda memleketter ózara is-qımyl tárti­bin qosymsha anyqtaıdy, – dedi Marat Qojaev.

Osy tusta Nurlan Nyǵmatýlın ót­ken aptada ǵana Elbasy
Nursultan Nazarbaevtyń tóra­ǵalyǵymen ótken Qaýipsizdik Keńe­siniń otyrysynda elimizdiń aqpa­rat­tyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri qaralǵanyna toq­taldy.

– Elbasy osy saladaǵy halyq­aralyq yntymaqtastyqtyń mańyz­dylyǵyn erekshe atap ótti. Shy­nynda da, aqparattyq tehnologııany qoldaný arqyly jasalǵan qylmystarǵa tán belgi – olardyń kóp jaǵdaıda transulttyq sıpatta bolýy jáne olardy ártúrli el­derdiń azamattarynan turatyn qyl­mystyq toptar jasaýy. Son­dyq­tan bul qylmyspen kúresý tek bir memleket sheńberindegi ǵana emes, sonymen qatar túrli elderdiń birlesken kúsh-jigerin qajet etedi, – dedi Májilis Tóraǵasy.

Atalǵan kelisimdi qyzý talqy­laǵan alqaly top qazir qoǵamda jıi kóterilip júrgen ınternet alaıaqtary týraly máselege nazar aýdardy. Máselen, depýtat Artýr Platonov Ishki ister mınıstrligi ókilinen Reseı aýmaǵynda júrip aqparattyq tehnologııalar arqyly qazaqstandyqtardyń aqshasyn jymqyrǵan alaıaqtarǵa qatysty 42 qylmystyq istiń tergelý barysyn surady.

Buǵan jaýap bergen vıse-mı­nıstr Marat Qojaev Reseı aýma­ǵynda 42 qylmystyq istiń qaralyp jatqanyn rastap, kúdiktilerdiń áli anyqtalmaı jatqanyn aıtty. Belgili bolǵan málimet bo­ıyn­sha sheteldik alaıaqtardyń arbaýyna túsip qalǵan Qazaqstan azamat­tary 200 mıllıonǵa jýyq qar­jysynan aıyrylǵan. Elektron­dy tásildermen qoldy bolǵan qar­jyny Máskeý, Sankt-Peterbýrg, Ýfa jáne taǵy basqa qalalardan shyǵaryp alǵan. Qazaqstan tarapy Mınsk konvensııasyna sáıkes bankterden somany sheship alǵan adamdarǵa qatysty vıdeony usy­ný týraly suraý salǵan. Bul baǵyt­taǵy rásimder birneshe aıǵa sozylýy múmkin eken.

Sonymen qatar jalpy oty­rys­tyń kún tártibinde «2019-2021 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» jáne «Ákim­shilik-aýmaqtyq qurylys, mem­le­kettik basqarý júıesin jáne bıýd­jetaralyq qatynastardy jetil­dirý máseleleri boıynsha túze­týler engizý týraly» zań joba­lary qaraldy.

 Zeınetkerlerdiń beıneti zaıa ketpesin

Jalpy otyrys sońynda ádet­te­gideı halyq qalaýlylary birqatar memlekettik organ basshylaryna depýtattyq saýaldaryn joldady. Solardyń biri depýtat Jambyl Ahmetbekov Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Bir­jan Nurymbetovke qarata sóıle­gen sózinde memlekettik qyzmet­kerlerdiń salǵyrttyǵynan qan­shama azamat zeınetaqy taǵaıyndaý barysynda zańdy tabysynyń bir bóliginen qaǵylyp, quqy taptalyp otyrǵanyn aıtty.

– Jaqynda «Halyq kommý­nıs­teri» fraksııasyna járdem surap kelgen azamattyń basynan ótken jaǵdaıy, jergilikti jer­lerdegi zeınetaqy taǵaıyndaý orta­lyqtaryndaǵy ahýaldyń máz emes ekendigin kórsetti. Qaraǵandy oblysynyń Shet aýdanynan kelgen Ardaq Jumasheva ómir boıy «Qońyrat» sharýashylyǵynda (sovhozynda) eńbek etse de, eńbek ótilin dáleldeı almaı, eń tómengi 23 000 teńgemen zeınetke shyqqan. Sebebi onyń derekteri arhıvte bolmaǵan. Eńbek kitapshasyndaǵy jazbalar da eskerilmegen. Sonda qalaı, kezindegi sharýashylyqtyń salaq basshylarynyń kesirinen nelikten azamattar zardap shegýi tıis? Shet aýdanyndaǵy osy sharýashylyqta eńbek etken qansha azamat osylaısha zańdy tabysynan qaǵylyp otyr? Kezinde bul sharýashylyqtarda keminde 500-1000, múmkin odan da kóp adam jumys jasaǵanyn eskeretin bolsaq, onyń saldaryn elestetýdiń ózi qıyn. Iаǵnı, Qaraǵandy obly­syndaǵy osyndaı jaǵdaıǵa tap kelgen qansha azamat bar? Al búkil respýblıkamyz boıynsha jaǵdaı qandaı? – dedi depýtat.

Jambyl Ahmetbekov osy sala­ǵa jaýapty memlekettik qyzmet­ker­lerdiń halyqqa zeınetke shyǵýdyń tıisti, zańdy joldaryn aıtyp, túsindirý jumystaryn júrgizip oty­rýy mınıstrliktiń jiti na­zar­yn­da bolýǵa tıis ekendigin jet­kizdi.

Buǵan qosa jıynda Májilis de­pýtattary Roman Kım, Káribaı Musyrman, Turǵyn Syzdyqov, Ábdimanap Bekturǵanov jáne Azat Perýashev ún qatty.

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar