Prezıdent • 03 Qazan, 2019

EAEO aıasynda ishki kedergilerdi joıýdyń mańyzy zor

61 retkórsetildi

Taıaýda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńestiń shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdaǵy otyrystaryna qatysqany belgili. Memleket basshysy osy jıynda uıymnyń syrtqy áriptestermen ózara tıimdi baılanys ornatýǵa daıyn álemdik damý ortalyqtarynyń birine aınalyp kele jatqanyn atap ótti.

Q.Toqaev aıtqandaı, búgingi tańda dúnıejúzilik naryqtaǵy ahýaldyń tez ózgerip jatqany, alyp derjavalar arasyndaǵy báse­kelestiktiń kúsheıgeni, túrli sank­sııalar men saýda soǵystary álem­dik ekonomıkadaǵy turaqsyzdyqqa áser etýde.

Sarapshylardyń deregine súıen­sek, saýda soǵysynyń sal­­darynan álemdik ekonomıka 2020 jyldardyń basyna de­ıin 850 mlrd dollarǵa jýyq qara­jattan aıyrylýy múm­kin. О́ndi­ris qarqyny men ınves­tı­sııa­nyń tómendeý kórsetkishi jahan­dyq aýqymda alǵanda IJО́-niń 1 pa­ıyzyn quraýy yqtımal.

 Prezıdent atap kórsetkendeı, dúnıe júzinde, ásirese Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe elder­diń negizgi áriptesi sanalatyn Eýro­palyq odaq elderi men Qytaıda ekonomıkalyq ósimniń tómendeýi keri áserin tıgizýi múmkin.

– 2019 jyldyń birinshi jarty­jyl­dyǵynyń qorytyndysy boıynsha EAEO-nyń úshinshi eldermen aradaǵy saýda aınalymynyń kólemi 2 paıyzǵa azaıdy. EAEO elderiniń ózara saýda aınalymy 5 paıyzdan artyq – 28 mlrd dollarǵa azaıdy. Bul dabyl qaǵarlyq jaǵdaı, – dedi Q.Toqaev.

Belgili ekonomıst, memleket qaıratkeri Jaqsybek Qulekeevtiń paıymdaýynsha, AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda soǵysy eki eldiń de ekonomıkalyq ósim qarqynyn tómendetýde. Dúnıe júzindegi eń úlken eki ekonomıkadaǵy osy prosess basqa memleketterge de keri áserin tıgizip, dúnıe júzi boıynsha IJО́ ósimi 1 paıyz tómendeıdi. Qazaqstan sııaqty ekonomıkasy shaǵyn ári ashyq el álemdik naryqtaǵy shıkizat baǵasyn qalyptastyra almaıdy.

– Dúnıejúzilik naryqta, EAEO elderinde shıkizat baǵasy óte qubyl­maly bolady. Shıkizatqa degen suranys tómendep, bizdiń eldiń eksportqa shyǵaratyn negizgi taýarymyzdyń baǵasy tómendeýi múmkin. Qazaqstan bıylǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵyn 4,1 paıyz ekonomıkalyq ósimmen aıaqtady. Endi alyp elder arasyndaǵy saýda soǵysynyń saldarynan bul kórset­kish tómendeýi múmkin. Osyndaı kezeńde EAEO sııaqty aımaqtyq uıymdar durys jumys istese, oǵan múshe memleketterdiń syrtqy ekonomıkalyq yqpaldarǵa qarsy turý qabileti kúsheıedi. О́kinishke qaraı, keden aımaǵyndaǵy elderdiń arasynda ózara kelisilgen sharttardy buzý oqıǵalary keıingi kezde jıi kezdesýde, – deıdi J.Qulekeev.

Saıasattanýshy Ǵazız Ábishevtiń pikiri de J.Qulekeevtiń paıymymen úndesedi. Ol Qazaqstan eksportynyń basym bóligin kómirsýtegi shıkizaty, munaı-gaz ben metallýrgııalyq ónimder quraıtynyn, sondyqtan ulttyq ekonomıkamyzdyń jaǵdaıy álemdik ekonomıkadaǵy ahýalmen tyǵyz baılanysty ekenin aıtady. Memleketterdiń arasyndaǵy saýda soǵystary, álemdik naryqtaǵy shıelenisken ahýal, aıtalyq AQSh pen Qytaı arasyndaǵy qalyptasqan jaǵdaı bizdiń eldiń de syrtqy saýdasyna áserin tıgizýde.

– AQSh pen Qytaı sııaqty álemdegi eń úlken ekonomıkalardyń arasyndaǵy tartys, bul elderdegi ónerkásip óndirisinde bolyp jatqan teris prosester basqa elderge de áser etedi. Saýda soǵysy Eýroodaqpen, Ulybrıtanııamen aradaǵy saýda aınalymyn tómendetse, onyń ushqyny bizge de tıedi. Ekonomıkalyq sanksııa salynǵan elderdiń arasynda bizdiń ekonomıkalyq áriptesterimiz bar. Halyqaralyq qoǵamdastyq pen Batys elderiniń tarapynan olarǵa salynǵan sanksııalar bizge de tıimsiz. Biz úshin álemdik saýda qatynastarynda dıalog ornaǵany jaqsy, – deıdi Ǵ.Ábishev.

Memleket basshysy Joǵary eýrazııalyq ekonomıkalyq keńeste sóılegen sózinde uıymǵa múshe elderdiń naryǵyndaǵy kedergilerdi joıý kerektigine toqtalǵan bolatyn.

– Jalpy alǵanda biz Odaq deńgeıinde saýdaǵa qajetti tıisti normatıvtik baza qalyptastyrdyq. Alaıda is júzinde ulttyq naryqtarda óz taýar óndirýshileriniń ustanymyn qorǵaýǵa tyrysý keı jaǵdaılarda bizdiń elderimizdiń arasynda qol jetkizilgen kelisimderden joǵary turady, – degen bolatyn Q.Toqaev.

J.Qulekeev atap ótkendeı, ortaq kedendik tarıf jasalǵandyqtan, odaqqa múshe elder bir-biriniń taýar óndirýshilerine tarıftik kedergi qoıa almaıdy.

– Alaıda keıbir elder tarapynan tarıftik emes kedergiler qoıylýda. Mysaly, sanıtarlyq normalarǵa saı kelmeıdi, fıtosanıtarııalyq, veterınarlyq talaptarǵa qaıshy degen dáıekterdi alǵa tartyp Qazaqstannyń aýylsharýashylyq ónimderin, alkogoldi sýsyndardy, kondıterlik taýarlardy ishki naryǵyna kirgizbeýge tyrysatyn elder bar. Sebebi bizdiń ónimniń sapasy joǵary, baǵasy tómen bolǵandyqtan, Reseıdiń kompanııalaryna básekelestik týdyrýy múmkin. Sol sebepti olar túrli ákimshilik resýrstaryn paıdalanyp, bizdiń taýarǵa shekteý qoıýǵa tyrysady. Prezıdent Toqaev aıtqandaı, eshqandaı zańdyq shekteý joq. Biraq óńirlerdiń basshylary tarapynan kedergi jasalady. Osyndaı tarıftik emes kedergiler kóp, bul máseleni «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy da, basqalar da buǵan deıin birneshe ret kótergen. Ásirese Reseı naryǵyna enýde osyndaı kedergiler jıi jasalady. Qazaqstannyń naryǵy Odaqqa múshe memleketter úshin ashyq. Al Belarýsqa Qazaqstannyń ónimin kirgizý múmkin emes. Sebebi bul elge ımporttyq ónimdi tek qana sol memlekettiń kompanııa­sy ákelýi kerek. Keńes ókimeti kezindegi Import-eksport odaǵy syndy kompanııa quryp qoıǵan, syrttan eshkimdi kirgizbeıdi. Dúnıe júzinde ekonomıkalyq ósimniń quldyraýyna baılanysty, syrtqy naryqta suranys azaıyp jatyr. Osyndaı kúrdeli kezeńde EAEO elderi bir-birin qoldasa ǵana jalpy ekonomıkanyń damý múmkindigi artady. О́kinishke qaraı, kórshiles memleketterdiń ishki naryqtaryn zańsyz qorǵaý áreketteri baıqalyp otyr. Iаǵnı Prezıdent osy elderdiń bári ishki naryqtaǵy kedergilerin joıýy kerektigin óte oryndy kóterdi, – dedi J.Qulekeev.

Onyń aıtýynsha, taıaý jyldary jahandyq naryqtaǵy, ekono­mı­kadaǵy ahýal qıyndaıdy. Sol sebepti EAEO syndy aımaqtyq birlestikterdiń rólin kúsheıtý óte mańyzdy. Ortaq naryq damysa, ár eldiń ekonomıkasynyń damý kórsetkishi de jaqsarady.

J.Qulekeevtiń aıtýynsha, EAEO naryǵynda zań buzýshylyqtar jıi kezdesedi, al jaýapkershilikke tartý jaǵy kemshin. Uıymǵa múshe elderge de, uıymnyń atqarýshy bıligine de táýelsiz bolýǵa tıis EAEO soty óz maqsatyn tolyq júzege asyra almaı otyr. Eger Odaqqa múshe memleketter arasyndaǵy normatıvtik bazaǵa qaıshy áreket etý oqıǵalaryn anyqtap, tıisti jaýapkershilikke tartý, máselen iri kólemde aıyppul salý syndy sharalar jasalsa, zań buzýshylyqtar da azaıady. Alaıda, EAEO sotynyń jumysy jaı ǵana konsýltatıvtik sıpatqa ıe.

– Saýda-ekonomıkalyq qaty­nastar qarqyndy damýy úshin eko­nomıkalyq daýlardy sheshetin organ myqty jumys isteýi kerek EAEO soty kezinde osy maqsatta qurylǵan. О́kinishke qaraı, onyń jaqsy jumys isteýine tolyq jaǵdaı jasalmaı otyr. Sonyń saldarynan jer-jerde zań buzýshylyq kóp. Ár el óz naryǵyna basqa elderdiń óndirýshilerin kirgizbeýge, óz eksportyn kúsheıtýge tyrysyp, sol úshin túrli zańsyz áreketke barady. Prezıdent kótergen másele óte mańyzdy, dedi J.Qulekeev.  

EAEO elderi arasynda erkin saýda-ekonomıkalyq baılanysty kúsheıtýge yqpal etetin mańyzdy faktorlardyń biri kólik-logıstıkalyq qatynastardy retteý ekeni belgili. Qazaqstannyń tranzıttik áleýeti óte joǵary. Qytaıdan, Ońtústik Azııa elderinen bizdiń terrıtorııamyz arqyly taýar tasýǵa nıettiler óte kóp. О́zbekstan arqyly Túrkııaǵa, basqa elderge taýar tasymaldaýǵa múddeli memleketter de az emes. Taýar tasymaldaýshylar jalpy tranzıttik tarıf qansha bolatynyn bilgisi keletini túsinikti. Belgili ekonomıst atap ótkendeı, sol úshin ortaq ótpeli tarıf bolǵany jón.

– Bizge basqa elder ortaq ótpeli tarıf bermeýge tyrysady. Qazaqstan aýmaǵy arqyly tranzıttik júk ótpeýi úshin túrli qadamǵa barady. Bul saýda qatynastaryn damytýǵa úlken kedergi keltiredi. EAEO elderi arasyndaǵy kelisimderde ortaq tarıf týraly aıtylǵan. Alaıda, keıbir múshe memleketter osy erejeni buzyp otyr. Bizdiń el arqyly Reseıge, odan ári Ýkraınaǵa, Baltyq boıy elderine óte kólemdi júk ótedi. Kórshi el óz tasymaldaý­shylaryna tómen tarıf qoıyp, bizdiń tasymaldaýshylarǵa joǵary tarıf belgileıdi, – dedi J.Qulekeev.

Ol sondaı-aq Memleket basshysy Q.Toqaev tarapynan Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńeste kóterilgen máselelerdi óte ózekti dep baǵalady. Jahandyq ekonomıkalyq ahýal kúrdelengen kezeńde bul máselelerdi sheshý Qazaqstan ǵana emes, EAEO elderiniń barlyǵy úshin, ortaq naryqty damytý úshin óte mańyzdy.

Sońǵy jańalyqtar

Kúlki kerýeni № 20

Rýhanııat • Búgin, 12:38

Oralda jastar bastamalaryn qoldaý jaqsy

Aımaqtar • Búgin, 11:30

Táýligine 15-16 tonna sút alynady

Aımaqtar • Búgin, 09:20

Haliń qalaı, Qostanaı?

Aımaqtar • Búgin, 08:34

Sýbsıdııanyń jańa talaptary

Ekonomıka • Búgin, 08:29

Bıznesti jandandyratyn bastamalar

Parlament • Búgin, 08:22

Ekijaqty iskerlik baılanys nyǵaıady

Prezıdent • Búgin, 08:16

«Iokerıtten» jeńildi

Hokkeı • Búgin, 08:15

Qazaqstan tórtinshi topta

Fýtbol • Búgin, 08:13

Pedagogterge paıdaly shara

Rýhanııat • Búgin, 08:09

Adaldyq eshkimdi aldamaıdy

Qoǵam • Búgin, 08:06

Ǵylym men bıznestiń únqatysýy

Qoǵam • Búgin, 08:02

Mal urlyǵy – qoǵamdyq másele

Qoǵam • Búgin, 07:58

Meshitti salǵanymen, qaramaıdy

Aımaqtar • Búgin, 07:57

Qoldaý jumystary jalǵasady

Qoǵam • Búgin, 07:54

Onlaın-oqyrman

Tehnologııa • Búgin, 07:52

«Bastaý»: jańa býyn kınosy

Kıno • Búgin, 07:51

Sý basý qaýpi joq

Qoǵam • Búgin, 07:40

MÁMS: qanatqaqty joba oń nátıjesin berdi

Medısına • Búgin, 07:34

Baspanaly bolyp, baqytqa bólendi

Baǵdarlamalar • Búgin, 07:32

Ábishtanýdyń áz álipbıi

Rýhanııat • Búgin, 07:20

Ajyramas dúnıeniń adamy...

Rýhanııat • Búgin, 07:17

Uqsas jańalyqtar