Qazaqstan • 03 Qazan, 2019

Saıası jańǵyrýdyń qos mindeti: sabaqtastyq pen turaqtylyq

18 retkórsetildi

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Osy ýaqyt ishinde Qazaq­stannyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazar­­baevtyń basshylyǵymen elimiz álemdegi bedeldi ári ornyq­ty memleketke aınaldy», dep bıylǵy jyldyń 2 qyrkúıegi kúngi alǵashqy Joldaýynyń álqıssasynda atap kórsetýi bizdiń táýel­siz­dik jolymen júrip ótken kezeńimizge berilgen ádil baǵa dep pa­ıym­daımyz. Q.Toqaevtyń óziniń prezıdenttik qyz­metine kirisken sátinen bastap Elbasynyń saıasatyn jalǵas­tyra­tyndyǵyn ashyq málimdeýi de táýelsizdiktiń baıandy bolýynyń taǵdyryn tereńnen oılaǵan paıymdy da parasatty sheshimi edi. 

 Bizde basqa tańdar jol da joq. Bizdiń jolymyz – táýelsizdik! Bizdiń jolymyz – turaqtylyq! Endigi arada jáne qashanda bolsa qasıetti sol táýelsizdikti saq­tap turý jáne ony nyǵaıta berý bizdiń máńgilik saıasatymyz bolyp tabylary da anyq. Tarıh biz­ge zor múmkindik berdi. Sol múm­kin­diktiń barlyǵyn da Elbasy N.Nazar­baevtyń tıimdi paıdalana bilgeni de tarıhı aqıqat. Sony aıta da bilýimiz kerek. Osy oraıda «Elimizdiń damý jolyn búkil álem moıyndap, qazaqstandyq, ıaǵnı Nazarbaev modeli dep atady», dep Joldaýda atap kórsetilýi de aı­daı álemge belgili taǵy da aqıqat jaıt.

Qalyń Qazaq eliniń qazir­gi kóńil aýany men keı áreketteri­nen ál­de­bir teketirestik sherýlik ahýal­dy ańdar edik. Árıne, túrli de alýan pikirlerdiń bolǵanyna, sol pikirlerdi qorǵaýǵa da árkim yn­taly ekendiginde turǵan óreskel­dik te joq shyǵar. Daýryǵyp iz­dep júrgen demokratııamyz­dyń talaby da osy ǵoı. Degenmen, táýelsizdik jyldary jasalǵan jáne qol jetkizilgen tabystar men ıgilikterdi joqqa shyǵarý da jaraspas edi. Qazir bolmaǵandy boldyra jáne de arandata sóılep, sol arqyly eldegi turaq­ty­lyq­tyń shyrqyn buzýǵa yntaly bo­lyp otyrǵan syrtta da, óz ish­i­miz­de de múddeli toptar bar­ly­ǵy­na esh kúmándanýǵa da bolmas. Aran­datýshylyqqa erý – ar­dyń isi emes. Biz sol arandatý áre­ket­teriniń aqyrynda eldegi turaq­syzdyq pen birligimizdiń shyrqyn buzý men aqyr sońynda eldegi daý-janjaldyń bastalyp kete berýine eshqashan jol bermeýge tıistimiz. Shyrqymyz buzylmasyn! Bul – óz sha­ńy­raǵymyzdyń otyn ózi­miz óshir­genmen birdeı qaterli jaǵdaı.

Osy qater týraly Prezıdent óz Joldaýynda «Negizsiz, júıesiz saıası yryqtandyrý eldiń ishki saıa­sı ahýalynyń turaqsyzdyǵy­na, tipti memlekettilikten aıy­rylý­­ǵa ákelip soǵatynyn álem elderi­­niń tájirıbesinen kórip otyr­myz», dep atap kórsetti. Árıne, saıası jańǵyrý qajet. «Men ýáde et­ken saıası jańǵyrý úderisi aza­mat­tarymyz ben memleketimiz­diń múd­delerine sáıkes, birtin­dep úz­dik­siz júzege asyryla­tyn bo­la­dy. Sondyqtan biz saıası re­for­malardy «asyǵystyqqa sa­lyn­baı», kerisinshe, kezeń-kezeńi­men, tabandy túrde jáne jan-jaqty oılastyryp júzege asyratyn bolamyz», degen Jol­daý joldaryndaǵy osy bir usta­nym barshamyzdyń sanamyzda júrgeni kerek.

Jáne de asyǵystyqqa salynbaı saıası reformalardy kezeń-kezeńimen júzege asyrý jónindegi Q.Toqaevtyń bul utymdy ustany­myn ár qazaqstandyq tereń sanamen zerdeleýge tıis. Biz – sonaý toqsanynshy jyldardan, ıaǵnı táýelsizdiktiń alǵashqy kezeńi­nen bastap aqyryn júrip, anyq bas­qan elmiz. Sodan utpasaq, utyl­ǵan joqpyz. Endigi arada Qa­sym-Jo­mart Kemelulynyń sabaq­tas­tyq­ty eldegi turaqtylyq pen damý­dyń basty ári negizgi arqaýy etip otyr­ǵan ustanymy biz úshin óte ma­ńy­zdy ekendigin aıtqymyz keledi.

Áýeli qoǵamdyq-saıası ómi­rdi jańǵyrta alsaq qana ekonomı­kalyq reformalar tabysty bolaryn óz Joldaýynda Prezıdenttiń óte oryndy aıtqandyǵy saıası júıeniń bul formýlasy memleket turaqtylyǵynyń negizi bolyp sanalatyndyǵyn kóldeneń tartsaq deımiz.

Joldaýda zaman talabyna saı tıimdi memleketti ornyqtyrý jáne halyqpen tıimdi keri baı­lanys ornatý máselesine zor mańyz berilip otyr. «Kóp jaǵdaı­da azamattarymyz ortalyq jáne jergilikti organdar basshylary­nyń qulyqsyzdyǵy men «beı­qam­dyǵyna» baılanysty Prezı­dentke júginýge májbúr bolady», dep Prezıdenttiń Joldaý jol­daryndaǵy bul aıtqany biz­di tereń oıǵa jeteleýge tıisti. Joldaýda qoǵamdyq únqaty­sý, ashyqtyq, adamdardyń muń-muqtajyna jedel nazar aýdarý mem­lekettik organdar qyzmetiniń negizgi basymdyqtary bolyp sa­na­latyndyǵy anyq aıtylǵan.

Halyq pen bıliktiń arasy nege alshaqtap ketti? Osy oraı­da óz paıymymyzdy aıtar bolsaq, qazirgi memlekettik qyz­met­shilerdiń deni halyqpen sol halyq­tyń júregine jol tabar­lyq sóz taýyp, halyqtyń óz «tilinde» sóılese almaı júr. Keıbi­riniń sheshendigi, keıbiriniń óresi jete bermeıdi. Keıbiri tilge shor­qaq. О́z deńgeıin biletin sondaı mem­lekettik qyzmetkerler halyq­tyń arasyna barýǵa jasqana ma dep oılaımyn.

Qazaqstandaǵy saıası refor­ma­lardyń ishinde sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres jáne ony joıý óte ózekti másele bolyp qa­lary da anyq. О́ıtkeni jem­qorlyq dertiniń tamyry tereń­ge ketken syńaıly. Bul jaıt ha­lyqtyń bılikten kóńili qalýy­na jáne memleketke degen senimsiz­dikke soqtyryp otyr.

«Sybaılas jemqorlyqpen jan-jaqty kúresý máselesi kún tártibinen túsken joq. Sybaılas jemqorlyqqa qatysty qylmys jasalǵan mekemeniń birinshi basshysynyń jaýapkershiligin zańnamalyq jáne normatıvtik turǵydan naqty belgileý kerek. Sondaı-aq zańsyz jáne aran­datý­shylyq áreketterge barǵany úshin sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl organdarynyń qyzmetkerlerin qatań jazalaý kerek. Ondaı qyzmetkerlerge tergeý salasynda oryn joq. Kinásizdik prezýmpsııasy qaǵıdaty tolyq kólemde saqtalýy tıis», degen Q.Toqaevtyń Joldaýdaǵy bul sózi jemqorlyq syndy osy bir keselmen kúrestiń jańa bir órkenıetti ári zańdy jolyn ashary anyq.

Jergilikti jerde jastarmen jıi kezdesip turamyn. Osy jem­qorlyq jaıy jastardy qat­ty alańdatady, tipti ashyndy­ra­dy deý­­ge de bolady. Biz en­digi arada ary da, jany da taza ur­paq tárbıeleý máselesimen jete aı­nalysýǵa tıistimiz. Qazir jas­tar­dyń sanasynda ne nárseni bolsyn para berý arqyly sheshýge bolady degen túsinik qalyptasqandaı. Jastarymyz qazir para berýdi besikten belderi shyqpaı jatyp, ıaǵnı oqý oryndarynda oqı júrip úırenip, soǵan daǵdylanyp jatqandyǵy da belgili.

Kezinde qazaq satırasynyń dúldúli Ospanhan Áýbákirovtiń emtıhandy «konıaktyń» – beske, «araqtyń» – tórtke, «syranyń» úshke tapsyrǵany týraly keremet bir ájýasy bar edi. Árıne, bul arada biz joǵary oqý oryndaryna, olardyń oqytýshylarynyń bárine birdeı kóleńke túsirýden aýlaqpyz. Degenmen de, jemqor­lyq­tyń oqý oryndarynda áli de qalyp otyrǵandyǵyn tıisti oryndar da joqqa shyǵarmaıdy.

Bul keseldi joıý úshin eń áýeli jekemenshik joǵary oqý oryndaryndaǵy bilim berý júıesin tártipke keltirgen abzal. О́ıtkeni jyl saıyn júzdegen myń teńgelik oqý aqysyn tólep otyrǵan stýdentke tereń bilim alýǵa qatań talap qoıýdan da «aqshasyn tólep tursa boldy» degen pıǵyldyń basym jatqandyǵy da jasyryn emes. Al talap bolmaǵan soń talapty jastar tereń bilim alý úshin shetelderge ketýge májbúr bolyp otyrǵandaı. Al jekemenshik joǵary oqý oryndarynyń sanyn azaıtamyz dep qulshynǵan ne bir oqý mınıstrlerinen áli de bir tııa­naqty is kóringen joq.

Q.Toqaev óz Joldaýynda áleý­mettik jańǵyrýdyń jańa kezeńi­niń jańa ustanymdaryn da oryndy alǵa tarta bildi. О́ıtkeni qazir áleýmettiń memleketke úmit artyp alańdap otyrǵan jaılary barshylyq. Bul oraıda Prezıdent bilim berýdiń sapasyn jaqsartý men jastardyń qabiletin aıqyn­dap, kásibı baǵyt-baǵdar kór­setýge aıryqsha nazar aýdaratyn kez kelgenin oryndy atap kór­setti. Ásirese daryndy aýyl bala­laryn iriktep alyp, jaqsy bilim beretin oqý oryndaryna ji­berý qajettiginiń aıtylǵany kóńil­den shyqty. Rasynda da qazaq­tyń nebir daryndy da tanymal tulǵalarynyń barlyǵy da aýyl­dan shyqqandyǵyn esh umytýǵa bolmas. Aýyl balasyna degen bul qam­qorlyq pen senim ózin ózi aq­taıtyn qadam bolary sózsiz.

Endigi arada sondaı-aq Pre­zı­dent óz Joldaýynda atap kór­set­kenindeı, jastarǵa kásibı bilim berýdiń jańa standartyn keńinen engizýge tıistimiz. Áýeli mektep oqýshylary men jastar arasynda kásibı, jumysshy mamandyqtary keńinen nasıhattalýy kerek. Bizde áli de bolsa tek joǵary bilim alý kerek degen qatyp qalǵan bir qaǵıda bar. Kezinde jappaı zań­gerlik jáne ekonomıkalyq bilim alý básekege aınalmasa da beleń alyp ketkeni ras. Olar­dyń bárine birdeı jumys qaı­dan tabylsyn! Osy oraıda sol zań­gerlik dıplomǵa ketken qyrýar qarjyǵa áldebir kásip ashyp almaǵan ekenmin dep ókinip júrgenderdi de kezdestirdik.

Jastardy kásip pen eńbek­qorlyqqa baýlýǵa da qoǵam bolyp aıryqsha kóńil bóletin kez kel­di. Erteńgi kúngi urpaǵymyz masyl bolmasyn desek, bul máse­leni osy bastan oılaǵanymyz jón. Balany jasynan eńbek pen kásipke baýlýdyń tıimdi bir joly túrli qolóner úıirmeleri bolsa kerek. Alaıda qazir túrli qolóner úıirmeleri jer-jerde jetispeı de jatyr. Qazirgi jaǵdaıda ár­qaı­symyz bir ǵana nársege asy­ǵýy­myz kerek. Ol: adal eńbek etip, álemdik órkenıet kóshinen qalyp qoımaýǵa jáne neǵurlym tereń bilim alyp, sony Qazaq eliniń múddesi úshin jumsaýǵa asyǵý.

Q.Toqaevtyń Joldaýdaǵy «Qazaq tiliniń memlekettik til retindegi róli kúsheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi keledi dep esepteımin. Biraq mun­daı dárejege jetý úshin bárimiz dańǵaza jasamaı, jumyla jumys júrgizýimiz kerek. Sondaı-aq til úlken saıasattyń quraly ekenin de umytpaǵan jón», degen usta­ny­myn biz jańasha uǵynyp, jańa­sha paıymdaýǵa tıistimiz. Qazaq tili jáne onyń taǵdyry úshin qyzylsheke bolyp aıtysqan, áli de aıtysyp jatqan sol uzaq jyl­dardan bergi daǵdydan qalýy­myz kerek. Endi «qazaq tiliniń mem­lekettik til retindegi róli kú­sheıip, ultaralyq qatynas tiline aınalatyn kezeńi kelýi» úshin bizdiń árqaısymyz ne isteýge tıis­timiz?

Endigi arada memlekettik til­diń órkendemeı jatqan jaıy bol­sa, bul úshin memleketti de, Qazaq­standy mekendep otyrǵan ózge ult ókilderin de aıyptaýdyń qa­jeti joq. Bári de ózimizden. Tili­miz úshin árqaısymyzdyń ortaq jaýapkershiligimiz bar ekendigin uǵynatyn kez ábden kelip jetti.

Bul oraıda til bilmestik jáne endi ne isteý kerek degen kókeıi­mizge jınalǵan óz saýaly­myzǵa oraı «Memlekettik til jáne otba­synyń jaýapkershiligi», «Mem­lekettik til jáne memleket­tik qyzmetkerdiń jaýapkershi­ligi», «Memlekettik til jáne bız­­nes pen halyqqa qyzmet kór­setý sa­la­­sy­nyń jaýapkershiligi» at­ty osy úsh baǵytty qamtıtyn baǵ­dar­lama túzýdi usynar edik... Qysqasy, endigi arada ana tilimiz úshin ár otbasy, ár memlekettik qyzmetshi, ár qazaq balasy ózin jaýapty sezine alsa ǵana ana tilimiz máńgiliktiń máńgiligi bolyp qalary anyq.

Qazaqstan Prezıdenti óziniń alǵashqy Joldaýynda Qazaqstan qoǵamyn tolǵandyryp otyrǵan ózekti máselelerdi sheshýdiń naq­ty­ly joldaryn jáne aldaǵy ýa­qyt­taǵy mindetterdi anyq ári tolyq saralap bergendigin aıtý pa­ryz. Endi bizdiń árqaısymyzda «men ne isteýim kerek?» degen bir ǵana oı bolýy kerek. El taǵdyry úshin bárimiz de jaýaptymyz. Eń bastysy, Joldaýdan biz osyny taǵy da aıqyn sezine tústik.

 Jabal ERǴALIEV,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri

KО́KShETAÝ

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Izgilik elshisi

Aımaqtar • Búgin, 17:38

Soltústik oblystarda boran bolýy múmkin

Qazaqstan • Búgin, 16:18

Kún energııasy Oralǵa jetti

Aımaqtar • Búgin, 15:46

«Aqyny aq Ertistiń – Qımadıden...»

Rýhanııat • Búgin, 12:46

Fýtbol: Makedonııamen teń oınadyq

Fýtbol • Búgin, 12:24

Kúlki kerýeni № 3

Rýhanııat • Búgin, 11:38

Eń qysqa áńgime. Jandos Júsipbek

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:32

Eń qysqa áńgime. О́mirjan Ábdihalyquly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:29

Eń qysqa áńgime. Baýyrjan Babajanuly

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:24

Dala úni Almatyda bastalady

Rýhanııat • Búgin, 10:19

Tekti sózdiń tóresi Almatydan bastalady

Aımaqtar • Búgin, 10:11

Taǵylymdy tulǵa

Rýhanııat • Búgin, 09:36

Ǵylym qanatyndaǵy ǵumyr

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Moıynqumǵa ushaq qatynaıdy

Aımaqtar • Búgin, 09:29

«Para berme» chellendji bastaý aldy

Aımaqtar • Búgin, 09:27

Kásipodaq úzdikteri marapattaldy

Aımaqtar • Búgin, 09:26

Bı-aǵa salǵan án eken...

Rýhanııat • Búgin, 09:17

Qaıta oralǵan «Don Karlos»

Rýhanııat • Búgin, 09:15

Jeti óner qonǵan jampozym

Rýhanııat • Búgin, 09:12

Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Naǵyz qazaq

Rýhanııat • Búgin, 09:05

«Brakoner» biraz basbuzardy quryqtady

Aımaqtar • Búgin, 09:00

Reseıden de úırenýge bolady

Saıasat • Búgin, 08:52

Zań jobasyn talqylady

Qoǵam • Búgin, 08:46

IýNESKO-nyń syılyǵyn jeńip aldy

Qazaqstan • Búgin, 08:45

Uqsas jańalyqtar