Elbasy uıytqy bolǵan «Nahchyvan rýhy»

Jıynda Halyqaralyq Túrki aka­­­de­­mııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli Elbasy Nur­sultan Nazarbaev­tyń bastama­symen 2009 jyly Ázer­baı­jan­nyń Nahchyvan qalasynda ótken túrkitildes memleketter bas­shylarynyń sammıti baýyr­las elderdiń arasyndaǵy ınte­grasııalyq úderisterdi jańa be­les­ke shyǵarǵanyn atap ótti. Osy­laısha «Nahchyvan rýhy­nyń» paıda bolǵanyn aıtty. So­ny­men qatar ol Nahchyvan sam­mıtinde Túrki keńesi quryl­ǵanyn ári Túrki akademııasy, Aqsaqaldar keńe­si, Túrki má­denıeti men mırasy qory tá­rizdi qurylymdardyń dúnıege kelge­nin, burynnan jumys istep turǵan Túrksoı, Túrk­PA tárizdi uıymdardyń irge­si keńeıe túskenin atap ótti. «Osy 10 jyldyń ishinde Túrki álemi­niń ynty­maq­tastyǵy arta tústi. Bıyl Túrki keńe­sine О́z­bekstan kirgeli otyr, byltyr uıymǵa Eýropadaǵy Majar­stan baqy­laýshy retinde qosyl­ǵan bolatyn. Túrki akademııasy da osy 10 jylǵa jýyq ýaqyt ishinde halyqaralyq márte­be aldy, ISESCO-ǵa múshe boldy, UNESCO-men baılanys­taryn nyǵaıtty. Túrkitil­des memleketter basshylary­nyń sammıtterinde berilgen kóp­tegen tapsyrmalardy oryn­dady. Sonyń ishinde Túr­ki ıntegrasııasynyń tujy­rymdamasy men baǵdarla­masyn ázirledi. Mine, osynyń bári bizge Nahchyvan kelisiminiń mańyzyn kórsetedi. Elbasy Nur­sultan Nazarbaevtyń bastama­symen ótken Nahchyvan kelisi­minde túrki áleminiń saıası, ekonomıkalyq, tarıhı, má­denı, rýhanı, ǵylymı baıla­nys­tarynyń irgetasy qalanǵan bolatyn», dedi akademııa basshysy. Sonymen qatar ol túrkitildes mem­leketterdiń arasyndaǵy ınte­grasııalyq úderisterdi tereń­detýge baǵyttalǵan jumys­tardy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń da jalǵas­ty­ryp otyrǵanyn tilge tıek etti.

Al Ázerbaıjan elshisi Rashad Mam­madov bıyl 15 qazanda Ba­kýde ótetin Túrki keńesi memleket basshylarynyń sammıtinde Nahchyvan kelisiminiń 10 jyl­dyǵyna aıryqsha nazar aýdarylatynyn aıtty. Sonymen qatar Ázerbaıjan elshisi Elbasynyń túrki áleminiń lıderi retindegi rólin atap ótti. «Bizdiń ortaq tarıhymyz, qundylyqtarymyz ben dástúrimiz bar. Túrki keńesiniń aıasynda qurylyp, jumys istep turǵan uıymdardyń barlyǵy bizdiń ortaq tarıhymyzdy, mádenıetimizdi zertteýge, ózara yntymaqtastyǵymyz ben kelisimdi nyǵaıtýǵa qyzmet etedi. Biz jańa býynǵa tarıhymyz ben dástúrimizdegi ortaq tustar jaıly aıtyp, olardyń boıyna baýyrmaldyqty sińi­remiz. Menińshe bul uıym­dardyń barlyǵynyń qyzmetteri ıgi maqsatty kózdeıdi, mem­le-
ketaralyq, halyqaralyq baı­lanystardy nyǵaıtýǵa baǵyt­talǵan», dedi Rashad Mam­madov.

О́z kezeginde Túrkııa elshisi Nevzat Ýıanyk Anadoly hal­qy­nyń baýyrlas elderge udaıy kóńil bóletinin, Túrkııa­nyń túrkitildes memleketterdiń ıntegra­sııasyn eshqashan nazardan tys qal­dyr­maǵanyn aıtty. Sonymen qatar ol О́z­bekstannyń Túrki keńesine múshe bol­ǵanyna qýanatynyn jetkizdi. «Túrki keńesiniń irgetasyn qalaǵan, túrki áleminiń lıderi Nursultan Nazarbaevqa aıryqsha alǵys bildiremiz. Biz qazir Ismaıl Gaspyralynyń túsinde kórgen arman-ańsaryn óńine aınaldyra bilgen urpaqpyz», dedi.

Jıynǵa qatysqan bar­lyq elshi О́zbekstannyń Túrki keńesine múshe bolyp enge­nine qýanatyndyqtaryn bil­dirdi. Al Qyrǵyzstan elshisi Jeen­bek Kýlýbaev «Nahchyvan keli­simi túrkitildes memleket bas­shy­larynyń kóregendigin baıqa­tady. Osydan 10 jyl burynǵy sammıttiń nátıjesinde bizdiń ózara qarym-qatynasymyz jańa deńgeıge kóterildi. Sol sammıtten soń qurylǵan halyqaralyq Túrki akademııasynyń ózi túrki ıntegrasııasynyń tereńdeı túsýine teńdessiz úles qosyp keledi. Akademııa qyrǵyz hal­qynyń muralaryn da jınaqtap, nasıhattaýǵa mol eńbek sińirdi», dedi. Ári Túrki keńesi aıasynda qurylǵan uıymdardyń árqaı­sysynyń qyzmetin joǵary baǵalaıtynyn aıtty.

Jalpy, Nahchyvan sammı­tiniń mańyzy erekshe. О́ıtkeni 2009 jylǵa deıin túrki mem­leketteri basshylary 9 ret sammıt ótkizgenimen, turaqty jumys isteıtin joǵary deńgeıdegi qurylym jasaqtalmaǵan edi. Atalǵan sammıt kúlli túrki jur­tynyń sońǵy birneshe ǵasyr­daǵy, bálkim tutas bir dáýirdegi eń sheshýshi sátteriniń birine aınalǵany anyq. О́ıtkeni baýyrlas halyqtardyń bereke-birlikte sózden góri naqty iske kósh­ken sáti de Nahchyvanda bas­talǵan. On jyl ishinde Túrki keńesiniń ózi de, onyń aıasynda jumys istep turǵan qurylymdar da baýyrlas halyqtardyń yntymaqtastyǵyn tereńdetýde buryn-sońdy bolmaǵan tabys­tarǵa qol jetkizdi. Máselen, Túrki keńesine múshe elderdiń mektepterine arnalǵan, ha­lyq­aralyq Túrki akademııa­sy ázirlegen «Ortaq Túrki tarıhy» oqýlyǵyn Túrkııada 30 myń oqýshy, Qazaqstanda 10 myń oqýshy qosymsha pán retinde tańdaǵan. Oǵan Ázerbaıjan men Qyrǵyzstandaǵy oqýshylardy qossańyz, bir-biriniń baýyr ekenin biletin, ıntegrasııany odan ármen tereńdetip, baılanystardy nyǵaıta túsetin jańa býyn qazirdiń ózinde tárbıelenip jatyr degen sóz. Endi bul proses­ke О́zbekstan qosylsa, bereke-birlik odan ármen arta túseri anyq. О́zbekstan demekshi, aka­demııada ótken jıynda atalǵan eldiń Qazaqstandaǵy Tó­tenshe jáne ókiletti elshisi Saı­­dık­ram Nııazhodjaev bir atadan taraǵan halyqtardyń ózara baı­lanysynyń mańyz­dy ekenin aıta kele, óz eliniń Túrki keńesine múshe bolǵa­nyna bek qýanatynyn jetkizdi. Sonymen qatar ol Túrki akademııasynda turǵan mem­­lekettik baıraqtardyń qa­tar­yna О́z­bek­stan týynyń da qo­sylatyn kúni alys emes ekendigin aıtty.

Jıyn sońynda túrkologııa ǵylymy­nyń damýyna súbeli úles qosyp júrgen tany­mal ǵalym, memleket jáne qoǵam qaırat­keri Myrzataı Joldasbekov pen Túr­ki keńesi Aqsaqaldar keńesiniń múshesi, professor Ádil Ahmetovke halyq­aralyq Túrki akademııasynyń «Vıl­gelm Tomsen» medali tabys etildi.