Jylý maýsymyna daıyndyq júıeli me?

2012 jyldan beri qoldanysta bol­ǵan óńirdegi «Jylytý maýsymyna daıyn­dyq jáne jylytý maýsymyn ótkizý­diń erejeleri» byltyr kúshin joı­dy. Buǵan sebep, sońǵy jyldary qala turǵyndarynan qys kezinde úıdegi jylý­dyń azaıýyna qatysty shaǵym jıi túse bastady. Jylýdyń erte kúzden berilip, jazǵa jaqyn sóndirilýine qatysty da pikirler kóbeıdi.

Tipti, oblys ákimdigi únemdilik, tıimdilik degendi jıyp qoıyp, bıylǵy jylý maýsymyn 15 qyrkúıekte bastalady dep habarlady.

Jalpy elimizde jylytý maýsymy áleýmettik ınfraqurylym úshin 1 qazanda, turǵyn úıler úshin 15 qazanda bastalady. Jylý berý áleýmettik ınfraqurylym úshin 25 sáýirde, turǵyn úıler úshin 15 sáýirde toqtatylady.

Biraq belgili bir mınıstrlik tarapynan naqty bekitilmegendikten, ár óńir jylý berý men toqtatýdy aýa raıynyń ózgerýine baılanysty qoldanady. Eger aýa raıy ózgerisine oraı desek, onda soltústik óńirler úshin bólek, ońtús­tik óńirler úshin jeke ýaqyt mezgili belgilengeni durys bolar edi.

 Sondyqtan túrli shaǵymdar men pikirlerdi eskergen oblystyq máslıhat depýtat­tary 2012 jylǵy erejeniń es­kir­­genin aıtyp, jańasyn ázirleýdi nemese eski nusqaǵa ózgerister engizýdi usyn­ǵan-dy. Bul usynystan soń oblys­tyq Energetıka jáne turǵyn úı-kom­mý­nal­dyq sharýashylyq basqarmasy úsh túrli balama joba ázirleýdi qolǵa aldy.

 – О́ıtkeni 2012 jyldan beri kóp ózge­ris oryn aldy. О́ńirdegi jylý-elektr ortalyqtary da jańaryp, tu­ty­­ný­shylardyń talaby ózgerdi. Biz ja­­saı­tyn jańa erejeniń jobasynan soń páterlerge jylý berý úrdisi, kór­set­kishterdi baqylaý tıimdi bolary sóz­siz, – deıdi basqarma basshysynyń oryn­basary Talǵat Espolov.

Mysaly, buǵan deıin 5 kún boıy ortasha aýa temperatýrasy -10 gradýs bolǵan jaǵdaıda kópqabatty páter­ler­de­gi jylý qosylyp, ajyratylatyn. Jańa ereje 3 kún aýa temperatýrasy -10 gradýs bolsa jetkilikti degendi qa­ras­­tyrýda.

 Taǵy bir jańashyldyq – endi jy­­lýdy páterdegi aýa temperatý­ra­sy­men ǵana emes, kópqabatty úı­ler­diń kire­berisindegi jylý berý kórset­kishi­men birge eseptemek. Bul júıe páterlerdiń ne sebepti jylynbaı­ty­nyn anyqtap beredi. Máselen, páter­diń ishi salqyn, al kireberis jyly. Demek, bul úıge jylý tıisti parametr­ler boıynsha berilgenimen, páter ıeleri kooperatıvteri jumysynyń salǵyrttyǵynan jylý jelilerinde aqaý bar degendi kórsetedi.

Mamandardyń aıtýynsha, jylýdyń təý­lik­tik júkteme kestesi turaqty, jy­lý taratýshynyń parametrlerin təýligine arasyna 2-3 saǵat salyp ólshe­gen durys. О́lshemdi birneshe təýlik boıy syrtqy aýa temperatýrasy men jelidegi sýdyń temperatýrasyna səı­kes ólsheıdi.

Jylý maýsymyna arnalǵan osyndaı jańa erejelerdiń jasalýyna máslıhat depýtattarymen birge, turǵyndar da belsene qatysa alady. Joba qoǵammen talqylanyp, basqarma saıtynda jarııalanady. Keıin oblystyq máslıhat sessııasynyń qaraýyna usynylady. Eger depýtattar tarapynan qoldaý tapsa, aldaǵy jyldary jylý maýsymy jańa erejelerge sáıkes júrgizilýi ábden múmkin.

Oblystyq basqarma basshysynyń orynbasary Talǵat Espolovtyń aıtýynsha, bul joba jylytýdy óz deń­geıinde jetkizbeý, jelilerdegi aqaý­lar­dy anyqtaýǵa kómegin tıgizbek.

– О́ıtkeni páter ıesi úshin óz úıiniń jyly bolǵany ǵana kerek. Jylý orta­lyq­­taryndaǵy kórsetkishterdiń qandaı ek­en­­digi oılandyrmaıdy, – deıdi Talǵat Espolov.

Sonymen birge óńirdegi Aqsý, Eki­bastuz jáne oblys ortalyǵynyń tur­ǵyndary páterleriniń jylytylmaı­ty­nyn aıtyp, jıi shaǵymdandy. Ekibas­tuz­da 80 shaqyrymdyq qubyrdy qaı­tadan tósep shyǵý úshin 8-10 mlrd teńge qajet bolsa, mamandar tipti, bul maqsat tehnologııalyq turǵydan da, qar­jylyq jaǵynan da múmkin emes deıdi. Búkil ekibastuzdyqtar qazir alań­daýly.

 Basqarmanyń málimetinshe, 2018-2019 jylý maýsymy kezinde osy qalalar turǵyndarynan 806 ótinish túsken.

– Oblys ortalyǵyndaǵy ekinshi Pav­lodar, Tolstoı-Qamzın kóshe­le­ri aýmaǵynda drenajdy júıe, Saıajaı, Ýsolka aýdandaryndaǵy tu­ty­nýshylar úshin №30 jáne №42 jylý magıs­tral­daryn, Orman zaýyty aýdanynda jylý jelisin salý kerek, – deıdi mamandar.

Byltyr da oblys ortalyǵyndaǵy kóptegen úılerdiń turǵyndarynan jylý maýsymy kezinde páterlerdegi temperatýranyń tómendigine baılanys­ty shaǵymdar kóp tústi. Shaǵymdardyń deni oblys, qala ákimdiginiń saıtynda jarııalandy. Qalalyq turǵyn úı ınspeksııasy, qalalyq qoǵamdyq den­saýlyq saqtaý bólimi, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, pá­ter ıeleri kooperatıvteri, «Jylý jeli­le­ri» mekemesiniń ókilderi birles­ken reıd barysynda turǵyn úılerdegi jylý temperatýrasynyń normaǵa sáıkes kelmeıtinin anyqtady. Ereje boıynsha jylý 20 gradýs bolýy tıis. Sonymen qatar syrtqy jylý jelileri tekserilip, jylý energııasynyń jetis­peı­tini de rastaldy.

 Reıdke qatysqan top ókilderi Ta­bı­­ǵı monopolııalardy retteý jáne bá­se­kelestikti qorǵaý komıtetiniń oblys boıynsha departamentimen osy máselelerdi talqylap, zań normalaryn qarastyrdy. Nátıjesinde, Ákimshilik kodeks aıasynda belgili baptarǵa sáıkes ákimshilik shara qoldaný týraly sheshim qabyldandy.

Al bıylǵy jylý maýsymy qandaı bolmaq?..

Turǵyndar Tabıǵı monopolııalar­dy retteý jáne básekelestikti qor­ǵaý komıtetiniń oblys boıynsha de­par­tamenti qys kezinde jylý jet­peıdi degen aryz-shaǵymdarǵa saı jumys júrgizetinderine, qysta páter­le­rinde tońbaıtyndaryna senimdi. Basqarmanyń málimetinshe, aldaǵy jylytý maýsymyna 428 myń tonna kómir jetkilikti. Qazir 19,9 myń tonna kómir qory bar. Bir tonna kómirdiń baǵasy jetkizýmen qosa eseptegende 6 800-16 500 teńge. Turǵyndar «Maıkóbe» JShS, «Bogatyr kómir» JShS, «Qarajyra LTD» JShS kómirlerin satyp alady. Bólshek saýda naryǵynda kómir jetkizýdi 300-den astam jeke kəsipker júzege asyrýda.

 Kómir satyp alý boıynsha barlyq tenderlik is-sharalar ótkizilip, kómir tasymaldaýshylarymen kelisimshart jasal­ǵan. Barlyq áleýmettik nysan­dar­ǵa kómir qory jetkizildi. Basqarma mamandary aýyldardy aralap, mekeme­ler­diń daıyndyǵyn tekserdi.

Sonymen birge óńirdegi 575 mektep, 333 densaýlyq saqtaý, 285 má­denıet jáne sport nysandary jy­ly­­tý maýsymyna tolyqtaı daıyn. Barlyq nysandardyń jylytý júıe­leri tekseristen ótkizilipti. Dese de aýyldaǵy mektepter salqyn. Aqsý, Baıanaýyl, Sharbaqty, Tereńkól, Maı aýdan­daryndaǵy mektepterde qazan­dyqtardyń aqaýlyǵynan, tempe­ratýralyq rejimniń buzylǵany úshin jylýǵa jaýapty qyzmetkerler ákim­shi­lik jaýapkershilikke tartylyp, eskertý alǵan.

Al jýyrdaǵy sońǵy gıdravlıkalyq synaqtar kezinde oblys ortalyǵyndaǵy jylý jelilerinen aqaý shyqqan. Qazir kommýnaldyq sala mamandary aqaýlardy qalpyna keltirýde.

Jylý magıstraldarynyń əbden tozyǵy jetkenin aýystyrý jyl saıyn jalǵasyp kele jatqan məsele ekeni tańsyq emes. 2016 jyldary júrgizilgen quny qymbat ınvestısııalyq joba­lar­dyń da nátıjesiz qalǵany ókinishti. Oblys ákimdigi 15 qyrkúıekte jylý beriledi degenmen, oblys orta­ly­ǵyn­da­ǵy 1276 turǵyn úıdiń bárine birdeı jylý berile qoıǵan joq. Jáne de 15 qazanǵa belgilengen ýaqyt mólsheri bar.

– Oblys ortalyǵynyń kóshelerinde jylý jelilerine jóndeý jumystary júrgizilýde. Jóndeý jumystaryna oraı turǵyn úıler de qazan aıynda kezeń-kezeńimen jylýǵa qosylady, – deıdi kommýnaldyq sharýashylyq mamandary.

Pavlodar oblysy