Qoǵam • 04 Qazan, 2019

Muǵalim – qoǵamnyń altyn qory

48 retkórsetildi

Muǵalimder kúni ustazdardyń ǵana emes, kópshilik qaýymnyń da ortaq merekesi. О́ıtkeni muǵalimniń aldyn kórmegen, dárisin tyńdamaǵan, ulaǵatty ósıetimen sýsyndamaǵan adam kemde-kem. Sondyqtan árbir azamat anasyna qalaı boryshtar bolsa, ustazyna da sondaı qaryzdar.

Ustaz jas urpaqqa bilim nárin seýip qana qoımaı, ómirden óz ornyn tabýyna, tulǵa bolyp qalyptasýyna, parasatty azamat bolyp ósýlerine baǵyt beredi, yqpal etedi. Adamzat balasynyń boıyna barlyq jaqsylyqty darytatyn qudiretti kúsh – ustaz desek, ony ardaqtamaıtyn adam joqtyń qasy. Uly aǵartýshy Ybyraı Altynsarın: «Men úshin jaqsy muǵalim bárinen de artyq, óıtkeni jaqsy muǵalim – mekteptiń júregi» dese, hakim Abaı: «Aqyryn júrip anyq bas, eńbegiń ketpes dalaǵa, ustazdyq etken ja­lyqpas úıretýden balaǵa» degen eken.

Elbasy 2018 jylǵy qazanda joldaǵan «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqa­tynyń ósýi: tabys pen turmys sapa­syn arttyrý» Jol­da­ýynda «Kelesi jyly «Pedagog már­tebesi týraly» Zańdy ázirlep, qabyl­daý qajet dep sanaımyn. Bul qujat mu­ǵa­limder men mektepke deıingi mekemeler qyzmetkerleri úshin barlyq ıgi­lik­ti qa­ras­tyryp, júktemeni azaıtýǵa, jónsiz tek­serister men mindetten tys fýnk­sııa­lar­dan arashalaýǵa tıis», degen bolatyn. Mine, bıyl Parlament Máji­li­siniń qa­ra­ýyna usynylǵan jańa zań joba­synyń bastaýynda Elbasynyń turǵa­nyn jáne onyń muǵalimderge degen qamqorlyǵyn osydan-aq baıqaımyz. Sóz oraıy kelgende «Pedagog mártebesi týraly» Zań jobasynyń alǵashqy nusqasyn ýnıver­sı­tetimizdiń ustaz-ǵalymdary daıyn­da­ǵa­nyn atap ótkenim artyq bolmas.

Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaev bıyl Nur-Sultan qalasynda ótken muǵa­lim­derdiń tamyz konferensııasynda: «Ult­tyq qundylyqqa qanyǵyp ósken óren­niń tanymy tereń, dili berik bolady. Ata-babalar amanat etken ulan-ǵaıyr dalany aman saqtaý, eń aldymen, jas býynǵa artylatyn zor úmit. Keıingi urpaq Táýel­sizdigimizdiń týyn árqashan bıik usta­ýy tıis... Sondyqtan bilimi tereń, oıy ozyq urpaqty tárbıeleıtin muǵalimder qaýymyna zor jaýapkershilik júkteledi», degen edi. Sondaı-aq Memleket basshysy búginde IT men bıotehnologııa sala­syn­daǵy revolıýsııalar adamzat ómirin tez ózgertip jatqandyqtan, bilim berý júıe­si jańa ómirge jedel beıimdelýi qajet­ti­gin basa aıtqan bolatyn. Álemdegi jetek­shi mektepter balalardyń kreatıvti áleýe­tin damytýmen aınalysady, sıfrly tehnologııalar men naqty ǵylymdarǵa úıre­te­di. Bul – eń aldymen muǵalimderdiń bilik­tiligine, oqýlyqtardyń sapasyna, zaman talabyna saı ınfraqurylym men materıaldyq qorǵa baılanysty máse­le­ler.

Prezıdent Q.Toqaevtyń qyrkúıek aıyn­daǵy «Syndarly qoǵamdyq dıalog – Qa­zaq­stannyń turaqtylyǵy men órken­de­ýiniń negizi» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda da bilim salasyna arnaıy toqtaldy. Munda da ol bilim sapasyn jaqsartý, oqýshylarǵa qabiletterine qaraı kásibı baǵyt-baǵdar berý, qala men aýyl mektepteri arasyndaǵy alshaqtyqty joıý, aýyldaǵy pedagog kadr­lardyń tapshylyǵyna baılanysty «Dıp­lom­men – aýylǵa!» baǵdarlamasynyń aıasyn keńeıtý, daryndy balalarǵa qoldaý kórsetý, pedagogtardyń biliktiligi men márt­­e­besin kóterý sııaqty kókeıkesti máse­le­lerge toqtaldy. Mine, osynyń ózi-aq mem­leketimizdiń muǵalimderge degen zor qam­qorlyǵynyń naqty kórinisi.

Elimizde 1928 jyly ashylǵan tuńǵysh ýnıversıtet alǵashqy kúnnen bastap muǵalim daıarlaýǵa erekshe kóńil bólip keledi. Ataqty QazPI-de eń aldymen pedagogıka fakýlteti qurylyp, qazaq tili men ádebıeti, tarıh muǵalimderi daıarlana bastasa, kele-kele fakýltetter men mamandyqtar kóbeıip, oqý orny naǵyz muǵa­lim daıyndaýdyń ustahanasyna aı­nal­dy. Alǵashqy jyldary Oraz Jan­do­sov, Sanjar Asfendııarov, Ahmet Baıtursynuly, Sáken Seıfýllın, Halel Dosmuhamedov, Ilııas Qabylov, Báımen Almanov, Temirbek Júrgenov sııaqty ult qaıratkerleri dáris oqyǵan qarashańyraq 90 jylda Qazaqstan mektepteri úshin 170 myńnan astam muǵalim, ǵylymı mekemeler men joǵary oqý oryndary úshin kóptegen ǵylymı kadr daıarlap, elimizdegi peda­go­­gıkalyq joǵary oqý oryndarynyń kósh­bas­shysyna aınaldy.

Bir ǵasyrǵa jýyq ýaqytta ýnı­ver­sı­tetimizdi bitirgen túlekterimizdiń ishi­nen belgili memleket jáne qoǵam qaı­rat­kerleri de, jazýshylar men aqyndar da, ǵalymdar da, ataqty muǵalimder de kóp shyqty. Alaıda bizdiń sala boıynsha ataq-abyroıy búkil elimizge jaıylǵan So­sıalıstik Eńbek Eri, ustaz Qudys Ábsemetov, Halyq muǵalimi Qumash Nurǵalıev, «Qurmet» ordeniniń ıegeri, daryndy matematık О́tesh Májıtti erekshe maqtan etemiz.

Ýnıversıtetimiz elimizdegi peda­go­gıka­lyq joǵary oqý oryndarynyń kósh­bas­shysy sanalady. Biz álemdegi QS World University Ranking-2020 reıtıngisinde 561-oryn, al elimizdegi pedagogıkalyq joǵary oqý oryndary arasynda 1-oryn alyp otyrǵanymyz – osy sózimizdiń dáleli. Eń bastysy, jańa ǵasyrǵa, jańa zamanǵa laıyq jańa muǵalim daıyndaýmen aınalysamyz. Búgingi tańda ýnıversıtette atqa­rylyp jatqan jumystyń bári osy maq­satpen tikeleı baılanysty.

Jańa zamannyń jańa muǵalimderin daıarlaýda bilim baǵdarlamalaryn ja­ńar­­typ otyrýdyń mańyzy zor. Ýnı­ver­­sıtette bakalavrıattyń, ma­gıstra­tý­ranyń jáne PhD dok­to­ran­tý­ranyń 295 ınnovasııalyq bilim baǵ­dar­la­masy júzege asyrylýda. Onyń ishinde Major+minor boıynsha 82 baǵdarlama ázirlendi. Bul elimizdegi sha­ǵyn jınaqty mektepter úshin ­­mu­­ǵa­limder daıyndaýǵa baǵyttalǵan. Mysaly, hımııa baǵytynda oqıtyn stýdentter qosymsha bıologııa mamandyǵyn alyp shyǵady.

Bolashaq sapaly pedagogtar daıar­laý­da oqý-ádistemelik jumystyń ma­ńy­zy zor. Orta mektepterge arnal­ǵan oqýlyqtar men oqý quraldary jańar­tyl­ǵan bilim mazmuny boıynsha da­ıyndalýda. О́tken oqý jylynda ǵana osyndaı 243 oqýlyq pen oqý quraldaryn shyǵardyq.

«Pedagogıkalyq ólshem», «Adap­­ta­sııa­lanǵan ınklıýzıvti bilim berý orta­ly­ǵyn qurý», «Community Service», «Bilim berýdegi menedjment» ta­qy­ryp­tarynda jańa oqý kýrsy baǵ­dar­la­­malary engizildi. «Informatıka», «Fızıka», «Hımııa», «Bıologııa», «Hımııa-bıo­lo­gııa», «Mektepke deıingi oqytý men tárbıeleý», «Fızıka-ınformatıka» pán­derin aǵylshyn tilinde oqytatyn mu­ǵa­limder daıarlaýdy jolǵa qoıyp otyrmyz. STEM-bilim berý, GLIL tehnologııasy boıynsha til men pándi shoǵyrlandyryp oqytý, sabaq berýdiń ınteraktıvti tehnologııasy, SMART-maqsat qoıý ádistemesi, kollaboratıvti ortada dıalogty oqytý jóninde bilim berý tehnologııasynyń jańa ádis­te­me­le­ri engizildi.

Stýdentterdiń zertteýshilik, kon­­­s­­trýk­­tor­lyq, tehnıkalyq-shy­ǵar­­­­mashylyq, robo­ttehnıka men mehatronıkalyq ju­mys­tarmen aına­ly­sýyna múmkindik tý­ǵy­zý maqsatymen ashy­lyp otyrǵan STEM-parkimiz de ýaqyt talabynan týyndap otyrǵan qajet­tilik. Búginde STEM-parkte stýdent­te­rimiz mehatronıka men ólsheýish júıe­­leri, nysandardy kompıýterlik model­­deý, 3D-baspasy, mehanıkalyq júıelerdi baǵalaý boıynsha elektrondy teh­nologııalardy keńinen ıgerýde.

Biz jańa sapadaǵy pedagogtar daıyndaý úshin ýnıversıtettegi peda­gogıkalyq bilim berýdi únemi jetil­di­rip, jańartyp otyrýymyz kerek. Jańalyq ómirge birden ene salmaıdy. Ony engizý jáne ıgerý úshin aldymen teorııalyq máseleleri ábden zerttelip, taldanyp, dáleldenýi qajet. Osy maqsatpen uıymdastyrǵan «Pedagogıkalyq profıldegi bilim berý baǵ­darlamalaryndaǵy jańar­tylǵan orta bilim mazmunyn ıntegrasııalaý», «О́z­ger­meli álem jaǵ­daıyn­daǵy bilim berý uıymdaryn basqarý», «Pedagogıkalyq jo­ǵary oqý oryndaryndaǵy bilim berýdi jańartý» taqyryptary boıynsha ótkizil­gen semınarlarymyz ben dóńgelek ústel­de­rimiz óz jemisin berýde. «Bilim berý alıansy» konsorsıýmyn qurýdaǵy maq­sa­tymyz da osy pedagogıkalyq bilimdi moder­nızasııalaýǵa óz úlesimizdi qosý bola­tyn.

Oqý orny qyzmetinde halyqaralyq yntymaqtastyq mańyzdy oryn alady. Búgingi tańda Abaı atyndaǵy ýnıversıtet 11 halyqaralyq uıymdarǵa, assosıasııalarǵa múshe. Álemniń 32 memleketindegi sheteldik ýnıversıtettermen birlesken jumystar boıynsha 160 kelisimshart boıynsha jumys istep otyrmyz.

Magıstratýranyń 11 qosdıplomdy baǵdarlamasy júzege asyrylýda. Onyń ishinde Fransııanyń Sorbonna-Parıj-Sıte, INALKO, Parıj Dıdro-7 ýnıversıteti, Pýate ýnıversıteti, Eks-Marsel ýnıversıteti, Polshanyń Slýpsk qalasyndaǵy Pomor akademııasy, Máskeýdiń qalalyq pedagogıkalyq ýnıversıteti bar.

Biz álemdik jáne otandyq reıtın­gi­ler­de laıyqty ornymyzdy alyp otyrsaq, bul bilimdi de bilikti pedagogtar daıarlaý úshin ter tógip júrgen ýnıversıtet ustazdarynyń eren eńbeginiń jemisi.

Takır BALYQBAEV,
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq
pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń
rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar