Álem • 07 Qazan, 2019

Jańa qurylym Sırııa daǵdarysyn eńsere ala ma?

62 retkórsetildi

Halyqaralyq qoǵamdastyqty 8 jyldan beri alańdatyp kele jatqan Sırııa daǵdarysynyń kúrmeýin sheshý barlyq qatysýshy taraptarǵa ońaı tıip jatqan joq. Eldegi aýyr jaǵdaıdy jeńildetýge, turaqtylyqty qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan túrli kelissózder júrgizilip, sırııalyqtardyń úmitin oıatqan birqatar ıgi qadamdar jasalsa da Sırııanyń aspany qara bulttan arylar emes.

«Astana prosesi», Jeneva kelis­­sózderi, kepilger memleketter basshylarynyń ortaq keli­sim­­ge umtylysy, osy túıt­kil­ge ti­­ke­­leı qatysty basqa da saıası bas­­­tamalar Sırııa daǵdarysynyń ek­­pinin birshama tómendetti. Desek te, áli de bul baǵytta aýqym­­­dy sharalardyń qolǵa alynýy asa qajet ekenin ýaqyttyń ózi kór­­setip otyr. Osy oraıda «Sırııa kı­kil­jińin sheshý isinde al­daǵy kezeńde álemdik qoǵam­das­tyq, onyń ishinde Sırııa úkim­e­ti men eldegi oppozısııalyq kúsh­­ter, qa­tysýshy memleketter men halyq­­aralyq uıymdar tara­py­nan qandaı saıası júris, izgi­lik­ti qadam jasalmaq?» degen mazmun­daǵy suraq týyndaıtyny sózsiz.

Bul saýalǵa ázirge mardymdy jaýap tabylmaǵanymen, kóńil­ge jylylyq uıalatatyn, or­taq mámilege kelýge barynsha tyrysý nıeti qylań bergendeı. Bul úmit­ke toly izgi nıettiń týyn­daýy­na Sırııanyń jańadan qu­ryl­ǵan Konstıtýsııalyq komı­teti túrtki bolyp otyr.

Atalǵan Konstıtýsııalyq komıtettiń jasaqtalýy Sırııa úki­meti men oppozısııalyq kúsh­ter ókilderinen quralǵan kelis­sóz komıssııasynyń kelisimi nátı­jesinde múmkin boldy. Degenmen qos taraptyń osyndaı ortaq she­shimge kelýine Birikken Ulttar Uıymynyń, qatysýshy elderdiń, «Astana prosesiniń» kepilger memleketteri – Túr­kııa, Reseı, Irannyń qoldaý bildir­genin aıta ketýimiz kerek. Máselen, joǵa­ryda atalǵan úsh memle­ket­tiń dıplomattary Sırııa Kons­tı­týsııalyq komıtetiniń músheli­gine úmitkerlerdi anyqtaý úshin aýqymdy jumystar júrgizgen.

Endi Sırııanyń jańadan qu­ry­lǵan Konstıtýsııalyq komı­teti jóninde az-kem toqtala keteıik.

BUU Qaýipsizdik Keńesiniń osy jyldyń 30 qyrkúıeginde ótken otyrysynda belgili bolǵandaı, sırııalyq Konstıtýsııalyq komıtet aldaǵy 30 qazannan bastap óz jumysyn bastamaq. BUU-nyń Sırııa jónindegi arnaıy ókili Geır Pedersenniń aıtýynsha, Sırııa konstıtýsııasyn ázirleýge arnalǵan bul jańa qurylymǵa eki adam teń tóraǵalyq etedi – biri Sırııa úkimetiniń, ekinshisi oppozısııa ókili. Komıtet quramyna úkimet saılaǵan 50 kandıdat, oppozısııanyń 50 múshesi jáne túrli dinı jáne etnos ókilderinen turatyn taǵy 50 belsendi azamat engen. Komıtet músheleriniń 30 paıyzy áıelder kórinedi.

BUU-nyń ókili Geır Peder­sen Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda Konstıtýsııalyq komıtetti qurý qadamyn el úkimeti men oppo­zısııa arasyndaǵy alǵash­qy ma­ńyzdy saıası oqıǵa dep baǵa­lady. «Bir sátke oılanyp, osy keli­sim­niń mańyzdylyǵyn túsiný­ge tyrysaıyq. Bul – úkimet pen oppozısııa arasyndaǵy alǵash­qy naqty saıası kelisim, bul 2254 qarardyń negizgi tarmaq­taryn – jańa konstıtýsııa jobasyn ázirleý tártibin bekitýge múmkindik beredi», dedi ol. Onyń pikirinshe, bul kelisim Sırııadaǵy saıası proseske jol ashady.

Sondaı-aq BUU ókili G.Peder­sen Sırııanyń syrtqy ister mı­nıstri Ýálıd Mýallemge jáne op­po­zısııalyq Sırııa kelissóz ko­mıs­­sııasynyń jetekshisi Naser Harı­­rıge yntymaqtastyq úshin al­­ǵys bildire kelip: «Men Reseı, Túr­­kııa jáne Iran elderine osy keli­­simdi túzýge kómekteskenderi úshin erekshe alǵys aıtamyn», dedi.

BUU QK otyrysynan tara­ǵan aqparattarǵa qaraǵanda, ko­mıtet­tiń quramynda 45 adamnan turatyn kishi komıtet jumys isteıdi. Úkimet pen oppozısııa­nyń jáne azamattyq qoǵamnyń árqaısysynan 15 adamnan engen bul kishi komıtet konstıtýsııa baptarynyń nusqalaryn daıyndaıdy. Bul nusqalardy qabyldaý úshin Konstıtýsııalyq komıtet músheleriniń 75 paıyzy qoldap daýys berýi qajet.

G.Pedersen QK otyrysynda Sırııanyń bolashaq konstı­týsııasynyń jobasyn syrtqy oıynshylardyń qatysýynsyz tek sırııalyqtar ázirleýi kerek ekenin, buǵan BUU barlyq múmkindikti jasaıtynyn jetkize kelip, «Sırııanyń bolashaq konstıtýsııasy tek sırııalyqtarǵa ǵana tıesili», dedi.

Otyrysta AQSh-tyń BUU-daǵy elshisi Kellı Kraft AQSh-tan basqa Fransııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, Iordanııa jáne Saýd Arabııasy, sondaı-aq Reseı men Túrkııaǵa, sondaı-aq BUU-nyń Sırııa jónindegi arnaıy ókili G.Pedersenge Konstıtýsııalyq komıtetti qurýǵa kómekteskeni úshin rızashylyǵyn bildirdi. «Komıtettiń qurylýy mańyzdy tarıhı oqıǵa, bul Sırııadaǵy daǵdarysty saıası úderis aıasynda sheshýge baǵyttalǵan alǵashqy qadam», dedi K.Kraft.

AQSh elshisi, sonymen birge Sırııa qaqtyǵysyndaǵy Iran­nyń róline teris baǵa berdi jáne eldegi túıtkildi sheshýge baǵyt­tal­ǵan kúsh-jigerge «izgi nıet» kórsetýden dáıekti túrde bas tartyp otyrǵanyn basa aıtty. «Eger Iran 2254 qararǵa sáıkes saıası proseske shyn nıetpen úles qosqysy kelse, onda ol Sırııany tastap, sodyrlary men olarǵa qosylǵandardyń barlyǵyn elden dereý shyǵaryp jiberer edi», dedi.

Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysynda sóılegen Reseı Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Sergeı Vershının: «Biz sırııalyq daǵdarysty ádiletti retteý jolynda alǵa jyljý úshin naqty jaǵdaılar jasaldy dep qana­ǵat ete alamyz», dedi. S.Vershının Kons­tıtýsııalyq komı­tettiń qu­ry­­lýyn búkil halyq­aralyq qo­ǵam­dastyq úshin úlken jetistik dep atady. Ol bul bastamany ıgi istiń sońy emes, basy ǵana eke­nin jetkize otyryp, «Reseı Kons­tı­týsııalyq komıtettiń sátti iske q­o­sylýyna jáne turaqty qyz­metine yqpal etý úshin qoldan kel­­­gen­niń bárin jasaıdy. Túrkııa men Irannyń qurmetti ókilderinen tıis­ti kepil­demeler alyndy», dedi.

Reseılik dıplomat, sony­men birge AQSh elshisiniń Iran týraly pikirine jaýap berdi. «Maǵan bul sózderdiń jalpy osy zalda aıtqany birtúrli bolyp kórinedi. Iran «Astana prosesiniń» kepil­ger memleketteriniń biri retinde Sırııadaǵy terrorızmdi jeńý úshin kóp jumys istedi. «Shaǵyn top» dep atalatyn keıbir Batys qa­­ty­sýshylary saıası prosesti bas­­taý jáne oǵan jaǵdaı jasaý úshin ne istegenderin eske túsirý qıyn».

Qoryta aıtqanda, Sırııa­nyń jańadan qurylǵan Konstıtý­sııalyq komıteti 30 qazannan bastap óz qyzmetine kirispek. Alaı­da Konstıtýsııalyq komı­tet­tiń qurylýy Sırııanyń bar­lyq máseleleri sheshildi degen­di bildirmeıtinin, onyń eldegi jan­jaldyń rettelýine tolyq ke­pildik bermeıtinin eskerýi­miz kerek. Degenmen onyń júıe­li jumys istep, Sırııada turaq­ty­lyq, kelisim, beıbitshilik ornatýǵa negiz qalaıtyn bastamalar kóterip, eldiń jańa konstıtýsııasyn qa­lyp­tastyrý jolynda qandaı nátı­jege qol jetkizedi degen senim bar. Biraq bárine ýaqyt degen alyp tórelik jasaıtyny belgili.

Ázirge Sırııada zorlyq-zom­by­­lyq azaıǵan joq, terrorıs­tik top­tar óz is-áreketterin jalǵas­ty­ryp jatyr. Idlıbtegi jaǵdaı aýyr.

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Atyraýlyq sarbazdar áskerge attandy

Aımaqtar • Búgin, 17:27

Almatyda taǵy da jylý qubyry jaryldy

Qoǵam • Búgin, 16:20

Jambylda aǵash kóshetteri otyrǵyzyldy

Aımaqtar • Búgin, 16:02

Taldyqorǵanda tekstıl shyǵarylady

Aımaqtar • Búgin, 15:42

Eń qysqa áńgime. Qanat Ábilqaıyr

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:33

Eń qysqa áńgime. Arman Álmenbet

Eń qysqa áńgime • Búgin, 11:26

Kúlki kerýeni № 2

Rýhanııat • Búgin, 10:27

Qylqalamnyń ushynda – Qaraǵandy

Rýhanııat • Búgin, 09:48

«Qoıanqasqa» tulpar top jardy

Rýhanııat • Búgin, 09:11

Qazan meshitiniń úlgisin tańdapty

Rýhanııat • Búgin, 09:09

Qazaq dastarqanynan dám tatty

Aımaqtar • Búgin, 09:03

Baqyt Bókebaev: Bekzat óner belesteri

Rýhanııat • Búgin, 08:59

Aqyn qalamyndaǵy akademık beınesi

Rýhanııat • Búgin, 08:56

Baıanǵalı týraly baıan

Rýhanııat • Búgin, 08:52

Joldyń jaıy qalaı: Mamandar jetispeıdi

Aımaqtar • Búgin, 08:50

Semizdik túrli syrqatqa sebepshi

Qoǵam • Búgin, 08:39

«Nurly kósh» kúnin belgilesek...

Qoǵam • Búgin, 08:35

Jańa aıaldamaǵa jany qas

Aımaqtar • Búgin, 08:31

Jańaózende jańa joba bastaldy

Aımaqtar • Búgin, 08:24

Taǵzym men taǵylym toǵysqan toı

Rýhanııat • Búgin, 08:19

Bizdiń belsendiligimiz de mańyzdy

Qoǵam • Búgin, 08:16

Ekonomıkada turaqty ósim bar

Ekonomıka • Búgin, 08:06

Kraýdfandıng qazaqqa da jat emes

Qazaqstan • Búgin, 08:00

Elbasy Qyrǵyzstan basshysymen kezdesti

Saıasat • Búgin, 07:56

Uqsas jańalyqtar