Rýhanııat • 08 Qazan, 2019

Kókeıdegi máseleler

18 retkórsetildi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýy qoǵamdyq saladaǵy birsypyra kókeıkesti máselelerdi qozǵady. Saıası turaqtylyq, ekonomıkalyq damý, azamattyq quqyqty jetildirý sekildi ulystyq baǵyt­tar­men qatar áleýmettik, buqaralyq salanyń da qordalan­ǵan túıtkilderin jan-jaqty qamtydy. Onyń ishinde ult­tyq rýhanııat pen mádenıet jolyndaǵy túıini shıelengen másele­lerdi sheshýdiń zamanaýı qareketterin batyl túrde ashyp kórsetýi eldiń ystyq yqylasyna ıe boldy.    

Osylardyń ishindegi asa mańyzdysy memlekettik til mártebesi tóńiregindegi kesimdi pikirler boldy. Qazaq tiliniń qoǵamdaǵy qoldanysy kún sanap ósip keledi. Desek te áleýmettik qyzmettiń basym kópshiligi orys tilinde ekeni kisiden jasyratyn syr bolýdan qalǵan. Sóz joq, bul jaǵdaı óskeleń urpaqqa ıgi áser bermeıdi. Sondyqtan ana tilimizdi áýeli saqtaý, sosyn órkendetý sharalaryn shuǵyl qolǵa alýymyz kerek.

Jalpy bilim men ǵylym ah­ýa­ly da eń ózekti taqyryp. Álem robottehnıkadan ótip, jasandy ıntellekt salasyn óndiriske engizip jatqan kezde bizdiń bilim men ǵylym qaǵazbastylyqpen, ásire fleshmobpen áýez bolyp ketkeni belgili. Zaman kerýeni qazaqtan mektepten bastap ýnı­versıtetke deıingi kásibı bilik­tilikti dáýir talaptaryna saı qaıta túletýdi (qaıta reformalaýdy emes) talap etedi. Qasym-Jomart Kemeluly bul saladaǵy maqsattardyń dańǵyl joldaryn naqty aıtty. Muǵalim bedeli, ustazdar qaýymynyń jalaqysynyń ósirilýi týraly da sóz qozǵaldy. Osylardy qoryta kelgende, Prezıdent Joldaýynyń aǵartý salasyna úlken serpilis ákeletinine senimimiz mol.

Mádenıet – ult ustyny, ult­tyń álem aldyndaǵy dıdary tek onyń mádenıeti arqyly jar­qyn bolatyny belgili. Bul sala­daǵy atqarylyp jatqan ulan­-ǵaıyr jumystardy tizbek­tep aıta berýge bolady. Eger álem órkenıeti qazaq degen eldi tanyp, ultymyzdyń qadir-qasıetin baǵalap jatsa, sol ıgi­liktiń bir mysqal úle­si má­de­nıet salasyndaǵy tulǵa­lar­­dyń jankeshti eńbeginiń ar­qa­synda dep aıta alamyz. Álbet­te, órkenıetke bet alǵan elde tók­ken terge laıyq qurmet te bolsa kerek-ti. Osy máseleni dóp basqan Prezıdent mádenıet sala­syndaǵy qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn kóterýdi usyndy.

Ál-Farabıdyń 1150 jyl­­dy­ǵyn atap ótý, Abaı Qunan­baıulynyń 175 jyldy­ǵyn toılaý jónindegi usynys­tar da kóńil qýantady. «Álem­niń ekinshi ustazy» atanǵan Ábý­nasyr babamyzdyń adamzat­qa ortaq barsha ǵylymnyń negi­zin qalaǵany bizdiń urpaqtyń máń­gilik maqtanyshy bolýy ke­rek. Osy kúni jalpy mýzyka teo­rııasynyń, tańbaly nota júıe­siniń negizin ál-Farabı babamyz jasaǵanyn zııaly orta da eskere bermeıdi. Sondyqtan álem halyqtarynyń mýzykalyq saýat salasyndaǵy jetistikterin ek­­sheı­tindeı úlken ǵylymı qu­ryl­­taı uly dalamyzdyń tórinde bol­sa jarasar edi. Otyrardan shy­ǵyp Urymǵa deıin dańqy shyq­qan babamyzdyń ómiri týraly kórkem fılm túsirý kerek shyǵar.

Abaı Qunanbaıuly mereı­toıy barysynda kórneki ǵyly­mı eńbekter, ensıklope­dııa­lyq ju­mystar, mýzykalyq-anto­lo­gııa­lyq jınaqtar shyǵady dep sene­miz. Eger Abaı murasyn álemge tanystyra alatyndaı kóptildi-keshendi eńbekter josparlanatyn bolsa, utarymyz kóp bolar edi. 

Prezıdentimiz osy shara­lar­dy ótkizý barysynda meı­lin­­she óreli eńbek jasaýǵa, is-sha­­ralardyń ǵylymı taǵy­lym­­dyq  mańyzyna basa mán berýge shaqyrdy. Sonymen qatar asta-tók ysyraptan tyıylýymyz kerek ekenin de  eskertti. Abaı atamyz aıtqandaı «mal shashpaq» maqtannan aýlaq bolyp, bolashaq úshin abyroıly is atqaratyn kez endi keldi.

 Janǵalı JÚZBAI,

kúıshi

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar