– Márııa Ábýtálipqyzy, «Aına» gazeti aldaǵy jyly 90 jasqa tolady eken. «Aına» dese – aına, aýdan ómiriniń aınasy bolyp otyr. Tarıhynyń aınasy qalaı?
– Gazettiń Keńes Odaǵy jyldaryndaǵy tarıhyn qoıa turaıyn, onyń basqalardan ereksheligi joq. 90-jyldardaǵy jumysymyzdy qysqasha aıtaıyn. Bizdiń aýdandyq «Delo ı lıýdı» gazeti 1996 jyly bir kásipkerge zańsyz tıyn-tebenge satylyp ketti. Shyǵarmashylyq qyzmetkerler túgelimen redaksııadan kettik. Gazettiń ıesi ony oqyrman, halyq úshin emes, óziniń bıznesi úshin paıdalandy. Biraq prokýratýranyń tekserýimen bir jarym jyldan keıin qaıtardy. Jumyssyz qalǵan, kúnkórispen árqaısymyz ár jerde júrgen ujym qaıta bas qostyq. Kásipker bizge gazettiń ózin ǵana ustatty, materıaldyq jabdyǵynan jurdaı etti, tipti bir ústel bergen joq. Sonymen bárin qaıta bastadyq. Ol kezde barter degen bar bolatyn, sharýashylyqtardan jazǵan maqala, jarnama jáne gazetke jazylǵany úshin bıdaı, arpa, jem alyp, ony qaqaǵan aıazda bazarda, kóshede turyp, qaptap, shelektep satyp aqsha jasadyq. Bárimizge ortaq bir kompıýter satyp aldyq. Ujymnyń judyryqtaı jumylýynyń arqasynda jaǵdaıymyz birte-birte jaqsaryp, aıaǵymyzdan turdyq. 2002 jyly gazetti «Aına» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi etip tirkedik. Aptasyna bir ret 16 bet bolyp shyǵyp keledi. Búgin redaksııada 10 kompıýter, kólik, stýdııa bar, 12 adam qyzmet etedi.
– Gazettiń aty ǵana emes, zaty da ózgerýi úshin qandaı máselelerdi aldymen sheshtińizder?
– Bizge eń aldymen kómektesken ujymnyń birligi der edim. Biz áp degennen oqyrman múddesin bárinen joǵary qoıdyq. О́tkir taqyryptardy taısalmaı ashyq jazdyq. Ásirese, áleýmettik taqyryptar oqyrman kóńilindegini dóp basty. «Aına» úshin eshqashan taqyryptyń úlken-kishisi bolǵan emes, áńgime ony qalaı kórsete bilýde. Biz gazet betin toltyrý úshin ne bolsa sony jaza salmaımyz. Gazet betiniń ár santımetri esepte. Sol ustanymnan ajyraǵan emespiz.
– Búginde qaı deńgeıdegi basylym úshin de gazettiń oqyrmanyna ýaqtyly jetýi úlken másele bolyp tabylady. Sizder muny qalaı uıymdastyryp otyrsyzdar?
– Gazetti qalyń oqyrmanǵa jetkizý óz kúshimizben júzege asyp keledi. Gazetti oqyrmanǵa jetkizý úshin barlyq jaǵdaıdy paıdalanamyz. Alystaý aýyldarǵa óz kóligimizben jetkizemiz, jaqyndaý aýyldarǵa taksısterden, gazettiń janashyrlary arqyly berip jiberemiz. Árıne, taksıstermen kelisim bar. Al barlyq aýyldardaǵy bizdiń jeke poshtashylarymyz gazetti kútip alady da, úı-úıge tegis taratyp beredi. Gazet baspahanadan shyqqan kúni oqyrmannyń qolyna tıedi. Hat tasýshymyz jyl boıy gazet jazylymyna da jumys isteıdi. Bizdiń gazetke adamdar kóp jazylǵan saıyn, sol aýyldaǵy hat tasýshymyzdyń jalaqysy kóbeıedi. Eshkimdi zorlap jazdyrý joq.
– Siz Amerıkaǵa baryp, gazet jumysyn uıymdastyrýdy úırendińiz ǵoı?
– 2004 jyly Qostanaıda uıymdastyrylǵan, AQSh-tyń memlekettik departamenti qarjylandyrǵan joba arqyly amerıkalyq jýrnalısterdiń ótkizgen trenıngi boıynsha arnaıy konkýrstan ótip barǵan edim. Jobanyń ózi «Shynaıy jańalyqtar jáne tabysty menedjment» dep ataldy. Biz Qazaqstannan barǵan segiz jýrnalıst Nıý-Iorktegi, Vashıngtondaǵy jáne 8 shtattaǵy baspahanalarmen, basylym redaksııalarymen tanystyq. Men Vermont shtatyndaǵy Glover degen shaǵyn qalada bir aı boldym. Sondaǵy gazet redaksııasynda tájirıbeden óttim. Shaǵyn qaladaǵy «Hronıka» dep atalatyn gazet redaksııasynyń jumysy da bizdiń «Aınaǵa» qatty uqsaıtynyn bilgende tańǵaldym jáne durys jolda ekenimizge sendim. Gazetti oqyrmanǵa jetkizý, satý, jumys kestesi sııaqty jumystardy Amerıkaǵa barmaı turyp-aq, ozyq tásilmen júrgizippiz. Qazir aýdanda gazettiń tırajy 3600, onyń 800 danasy aýdandaǵy azyq-túlik dúkenderi arqyly satylady. Iá, jalpy muhıttyń arǵy betinde gazet jumysy týraly úırengenim az emes.
– Jýrnalıster izdenisi týraly ashyńqyrap aıtsańyz.
– Aýdandyq gazet 12 adamǵa jumys berip otyr dedim ǵoı. Muny kóp jerden kezdestire bere almaısyz. Osy 12 adamnyń barlyǵy birdeı redaksııanyń súıegi, onyń bireýi kem bolsa jumys aqsaıdy. Gazet shyǵarýǵa qatysatyndardyń barlyǵy, onyń ishinde jýrnalıster de kompıýterdiń qulaǵynda oınaıdy. Gazetti eki adam bezendiredi. Jarnamalyq menedjer jarnamany tabý men ony gazet betine ornalastyrǵanǵa deıingi jumystyń barlyǵyn ózi atqarady. Al sonyń ishinde 3 jýrnalıst redaksııanyń bel omyrtqasy der edim. Bizdegi ujym kúni-túni izdenis ústinde júredi. Oqıǵa qashan bolar eken, aýdandyq ákimshilik ne ótkizer eken dep qarap otyrmaımyz, taqyrypty tintip júrip, ózimiz tabamyz. Jýrnalısterdiń oqyp, tájirıbesin kóterýine óte mán beremin. Marııa Shılo Polshaǵa eki ret baryp, tájirıbesin ushtap keldi, Tatıana Makarova Shvesııada bolyp, biliktiligin kóterdi. Jýrnalıster Igor Sverkovıchti, Dınara Ýteshovany jáne bezendirýshi Álibek Baıtyqovty da semınarlardan qaldyrmaımyz. Sosyn irgedegi Reseıdiń Chelıabi oblysyndaǵy áriptestermen tyǵyz baılanystamyz. Olarda jyl saıyn jýrnalıster festıvali ótedi, jýrnalıstıkanyń, merzimdi basylymnyń problemalarynan ne aıtylmaıdy deısiz. Sankt-Peterbýrgten, Máskeýden spıkerler, trenerler shaqyrady. Biz odan qalmaımyz. Sochıde Reseıden 3000 jýrnalıst jınaǵan basqosý bolyp turady. Oǵan da shaqyrtýlar alyp turamyz. Redaksııada shyǵarmashylyq top úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Kólikten bastap, kerektiniń bári tabylady. Aılyq jalaqylaryna rıza, barlyǵy da gazet jumysyna erekshe yntamen atsalysady, gazet – báriniń de súıgen jumysy. Aıtpaqshy, memlekettik tapsyrystyń qarjysy redaksııanyń barlyq shyǵynynyń 25 paıyzyn ǵana jabady. Qalǵan qarjynyń barlyǵyn tabý óz moıynymyzda.
– Gazettiń janynda «Lýchık dobra ı nadejdy» degen qaıyrymdylyq qory aýdan emes, oblysqa belgili bolyp qaldy. Bul gazetke ne beredi?
– Qordyń jumys istegenine 14 jyl boldy. Biz aýrý balalarǵa kómek berýdi maqsat tutqanbyz. Bıyl ǵana aq qan aýrýyna shaldyqqan balany Túrkııaǵa jiberý úshin aýdan turǵyndarynan bir táýlikke jetpeıtin ýaqytta 1 mıllıon 200 myń teńge jınap berip, balany aparýǵa volonter dárigerdi jiberýdi, oǵan aýylda turatyn anasynyń barýyn uıymdastyrdyq. Munan basqa bizde túrli jobalar da bar. Ekojoba boıynsha da jumys isteımiz. Mysaly, kóshege bireý qoqys tastap ketipti. Bizdiń jýrnalıster sol bir qalta qoqysqa jýrnalıstik zertteý júrgizdi. Onyń ishindegi tamaq qaldyqtary qaı dúkennen, ony kim alǵanyn, kim tastaǵanyna deıin anyqtap, sony gazetke jazdyq. Mundaı materıaldar oqyrmandy tartyp ǵana qoımaıdy, tárbıeleıdi. Mysaly, biz bir aýrý nemese jetim qalǵan bala, taǵdyr tálkegine ushyraǵan otbasy jóninde jazǵan saıyn oǵan qandaı kómek kerektigin oqyrmandar suraı bastaıdy. Biz oqyrmandar quqyǵyn qorǵaımyz. Olar bizge senedi.
– Jergilikti atqarýshy bılikpen qalaı jumys isteısizder?
– Bizdiń gazet jaýapkershiligi shekteýli seriktestik bolǵannan keıin, ony jekemenshik, gazet basshylyǵynyń bıznesi dep, tipti jalań túsinetinder bar. Qazir merzimdi basylymdardyń barlyǵy da aksıonerlik qoǵam nemese jaýapkershiligi shekteýli seriktestik bolyp tirkelgen. Bul olardyń tek zańdyq mártebesi ǵana. Quryltaıshy bizdiń ujym bolyp sanalady. Gazet aýdandyq jergilikti atqarýshy bılikpen jumys isteıdi, sonyń atqaryp otyrǵan jumysyn, memlekettiń saıasatyn jurtshylyqqa jetkizedi. Biz syn maqalalar jazamyz. Bul syn bireýlerge unamasa, biz olarǵa barynsha túsindiremiz, biraq óz ustanymymyzda qalamyz. Al qazir oqyrmandar asa saýatty. Syn maqalada aıtylǵan másele jergilikti jerde sheshimin tappasa, oqyrman oblysqa shyǵady, odan Prezıdentke jazady. Al biz jazǵan syn maqala máseleni ýshyqtyrmaı, múmkindiginshe jergilikti jerde sheshimin tabýyna dáneker bolady.
– Áleýmettik jeli gazetke kómektese me, álde kedergi me?
– Áleýmettik jeli – ýaqyttyń, damýdyń kórinisi. Odan bas tarta almaımyz, tek sonyń yńǵaıyna bara otyryp, oqyrmandy ózimizge tartýymyz kerek. Bizdiń redaksııanyń qazir beınestýdııasy bar. Jýrnalıster men gazet bezendirýshi mańyzdy aqparat jóninde sıýjet jasap áleýmettik jelige salady. Jedel jańalyqtar redaksııa saıtyna ýaqtyly salynyp otyrady. Bul kóshten qalmaýdyń tásili. Oqyrman áleýmettik jelige emes, bizdiń gazetke senýi tıis. О́ıtkeni jelideı emes, gazet tasqa basylǵan, mańyzdy nysan, oqıǵa týraly jelide dál gazettegideı jazylmaıdy, oqyrman ony jeliden kórgenmen, anyq-qanyǵyna kóz jetkizýi úshin ony gazetten izdeýi tıis.
Qarabalyq aýdanynda da ishki-syrtqy kóshi-qon toqtaǵan joq, turǵyndar 2 ese azaıdy. Qazir turǵyndar sany 27 myńǵa tústi. Sol úshin gazet endigi jerde ár oqyrman úshin kúresetin bolady. Ǵalamtor zamanynda oqyrmannyń nazaryn aýdarý, qyzyqtyrý ońaı sharýa emes. Ony gazettiń mehnatty jumysynan kún de keziktiremiz.
Áńgimelesken Názıra JÁRIMBET,
Qostanaı oblysy,
Qarabalyq aýdany
