Ekonomıka • 08 Qazan, 2019

Et ımportyna táýeldi el Eýrazııany asyraı ala ma?

133 retkórsetildi

Bizdiń halyq jylqynyń eti men qy­my­­zy boıǵa – qýat, oıǵa – shýaq bere­ti­nin aıtyp shalqyp sóıleýge qumar. Das­tar­qan basynda ettiń paıdasy týraly eki saǵat dáris oqıtyndar da bar. Jalpy, qazaqtyń etqumarlyǵy týraly ázil-shyny aralas áńgime, maqal-mátel kóp qoı. Alaıda qazir eldiń báriniń birdeı qazy kertip jep, saba-saba qymyzdy sapyryp ishýge shamasy jete bermeıtini ta­ǵy ras.

Qarapaıym halyqty aıtpaǵanda, mem­le­kettiń azyq-túlik qaýipsizdigine qatysty saıasatynyń ózinde bir olqylyqtar bar deýge bolady. Sebebi turǵyndardyń et pen et ónimderine degen suranysyn qana­ǵat­tan­dy­rý­ǵa áleýetimiz jetkiliksiz.

Jalpy, qazaqtyń etti kóp jeıtini týraly áńgime tek áńgimede qalǵan sııaqty. Qarap otyrsaq, dúnıe júzi boıynsha etti kóp jeıtin elderdiń tiziminde Lıýksembýrg degen «ergejeıli» memleket kósh bastap tur. Bul eldiń halqy jylyna jan basyna shaqqanda 125 kılo mal etin jeıdi eken. Odan keıingi orynda AQSh – 123 kılo. Úsh­tik­ti 122 kılo kórsetkishpen Aýstralııa túıin­deıdi. Iаǵnı qazaqtardyń «qasqyrdan keıingi ekinshi oryn alatyny» týraly ázil áńgi­meniń shyndyqqa qatysy azdaý. Jańa Zelan­dııanyń tórtinshi oryn alýy zańdylyq, mal sharýashylyǵy jaqsy damyǵan, jeri keń, jaıy­lymy jetkilikti, ımportty jolǵa qoıǵan. Halyq sany 5 mıllıonǵa jetpeıtin elde 40 mıllıonnan astam qoı, 9 mıllıon bastan asatyn sıyr baǵylady eken.

Ispanııa, Kanada, Izraıl, Fransııa syndy memleketter de bizdiń aldymyzda. Onyń ústine bul memleketter mal etinen bólek qus etin, teńiz ónimderin eń kóp tuty­na­tyndardyń tiziminde ekenin aıta keteıik. Qazaqstan halqy etshil elderdiń alǵashqy ondyǵyna enedi. Statıstıka komıtetiniń habar­laýynsha, bizdiń halyq jylyna jan basyna shaqqanda orta eseppen 78 kılo mal eti men et ónimderin tutynady. Bul Lıýk­sembýrg, AQSh, Jańa Zelandııadaǵy kór­set­kish­ten eki esedeı tómen sıfr.

Jaryqtyq Abaıdyń ózi: «Ash qaryn jubana ma maıly et jemeı, toq tura almas dámdiden dámdi izdemeı. «Bir toıǵan – shala baılyq» degen qazaq, et kórinse qaıtedi kúıseı bermeı» depti. Et jeýden qazaqtar tar­tynbaıdy ǵoı. Másele birinshi kezekte onyń baǵasynyń qymbattyǵyna baılanysty sııaqty. Ashanada eń kóp tutynatyn jáne baǵasy da qoljetimdi sanalatyn sıyr eti sońǵy 1 jylda 15 paıyzǵa qymbattapty. Byltyr sıyr etiniń kılosy 1 520 teńgeniń tóńi­reginde bolsa, bıyl 175 teńgege qym­bat­taǵan. Jylqy eti byltyrǵy 1800 teńge­den 2 myń teńgege kóterilgen. Qoıdyń eti de 1450 teńgeden 1680 teńgege jetken. Eń aıaǵy taýyqtyń sıraǵy da 1 jylda 18,6 paıyz qymbattap, 900 teńgege jetip qalypty. Shu­jyq ónimderi de kóterile túsken. Biz bul jerde Statıstıka komıtetiniń sońǵy derekterin tilge tıek etip otyrmyz.

Baǵa kóterilgen saıyn, et jeıtinder de azaıa túsken kórinedi. Aıtalyq bıylǵy jyl­dyń sońǵy toqsanynda jan basyna shaq­qan­da jelingen ettiń kólemi 2 paıyzǵa jýyq qul­dyrapty. Eń kóp et jeıtinderdiń kóshin Qara­ǵandy oblysy bastasa, odan keıingi oryn­darda Almaty men Atyraý oblystary tur.

Mal sharýashylyǵy – atakásibimiz sanal­ǵa­nymen, sońǵy 10 jyl bederinde qurym, jún ónimderi, et pen et ónimderi syndy tórt túlik maldan alynatyn ónimdi she­telden ımporttaý kúsheıip barady. Bas­qa­syn aıtpaǵanda, sońǵy 3 jylda shetelden ákelinetin jylqy etiniń kólemi de kóbeıip keledi.

2018 jyly Ýkraına, Paragvaı jáne Bela­rýs elderinen – 12 myń tonna sıyr eti, Ar­gentına men Ýrýgvaıdan – 17 myń tonna jylqy eti, Reseı men AQSh-tan 132 myń ton­na taýyq eti tasylypty. Reseı men Moń­ǵolııadan 8 myń tonnaǵa jýyq qoı etin satyp aldyq. Sórede samsap turǵan shujyq pen et ónimderiniń 30 myń tonnasy Reseı men Belarýsten keledi.

Kezinde Qazaqstannyń Keńes qura­myn­da­ǵy odaqtas respýblıkalarǵa astyqpen qosa et eksporttaǵany belgili. Qoıdyń sany 36 mıllıonnan asqan kezeń men qazirgi kórsetkishtiń arasy jer men kókteı. Qazir Qazaqstandaǵy qoı-eshkiniń jalpy sany 20 mıllıonǵa jetpeıdi. 8 mıllıon 200 myń sıyr bar. Eti erekshe baǵalanatyn jylqynyń sany 3 mıl­lıonǵa da jetpeıdi. Mal basy kóbeımeı turyp, eldi etke qalaı qaryq qylmaqpyz?! Táýel­­sizdik alǵannan bergi 30 jylǵa jet­peı­tin ýaqytta 18 mınıstr aýysyp, neshe túr­li agrarlyq baǵdarlamalar qabyldanǵan salanyń áleýeti eldi ózimizdiń etpen qamtýǵa jetpeı tur.

Qazaq eli agroónerkásip keshenin damytý arqyly bolashaqta Eýrazııa qurlyǵynyń azyq-túlik sebetine aınalýdy josparlap otyr. Alaıda et eksporty emes, ımporty ulǵaıyp bara jatqanyn eskersek, bul mejeni baǵyndyrý ázir múmkin emes sııaqty.

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar