Tehnologııa • 08 Qazan, 2019

Qazaqstannyń IT salasy jastardyń qolynda

39 retkórsetildi

Belgili jas IT-maman, 18 jasynda «Júz jańa esim» jobasyna enip, otandyq, halyqaralyq jarystardyń jeńimpazy atanyp úlgergen Ivan Krepak búginde Astanada jańa ashylǵan IT ýnıversıtetiniń kıberqaýipsizdik mamandyǵy boıynsha kásibı biliktiligin arttyryp júr.

I.Krepaktyń robot tehnı­kasyna, mobıl­di qosym­sha­lardy baǵdarlama­laýǵa degen qyzyǵý­­shylyǵy mektep­te oqyp júrgen kezinde artqan. Alǵashqy jo­balarynyń biri «Aqyl­dy qu­lyp» 2016 jy­ly AQSh-tyń Krem­nıı al­qa­bynda ótken baı­qaýda úz­dik bız­nes-ıdeıa atanyp, óner­tap­qyshqa 20 myń AQSh dollary kóleminde ın­ves­tısııa ákelgen. Keıingi ju­mys­tary da respýblıkalyq ın­nova­sııa­lyq jobalar baı­qaýynda úzdikter qatarynan ta­byldy. Ol «Júz jańa esim» jo­ba­synyń jeńimpazy retinde Nursultan Nazarbaevpen kez­desýge múmkindik alǵan. Al ekinshi ret Elbasynyń qaty­sýymen ótken Jastar jy­lynyń saltanatty ashylý rásiminde sóz sóılep, elimizdegi jastardyń IT salasyndaǵy jetis­tikterimen bólisken edi. Ol kezde I.Krepak Alma­ty­­daǵy Nazarbaev zııatker­lik mektebiniń oqýshysy bol­sa, búgin ol – Astanada jańa­dan ashyl­ǵan IT ýnıver­sıte­tiniń kı­ber­qaýipsizdik maman­dyǵynyń 1-kýrs stýdenti. О́zi aıtqandaı, elimizdegi úz­­dik mektepte bilim alyp, el­or­dadaǵy jańadan esigin ash­­qan IT ýnıversıtetinde kásibı bi­liktiligin shyńdap, ın­no­va­­­sııalyq jobalar ar­qyly Qazaqstannyń IT salasynyń damýyna úles qos­qysy keledi.

I.Krepaktyń osyǵan deıin naqty qansha joba jasaǵany esinde joq, alaıda eleýli de­gen jumystarynyń sany on­nan asady. «bLock» dep ata­latyn «aqyldy qulyby» – onyń IT salasynda tanylýy­na sebep bolǵan alǵashqy jo­basy. Atalǵan jobamen ol 2016 jyly Nur Otan par­­tııasy uıymdastyrǵan Nurintech ınnovasııalyq joba­lar baı­qaýyna qatysyp, oqý­shy­lar­ǵa arnalǵan atalymda júl­­degerler qatarynan ta­byl­­ǵan. Ol usynǵan aqyldy qu­lyp sheteldik balamalarynan áldeqaıda arzan, smartfon arqyly basqarylyp, bir bý­ma kiltti almastyra alady. Osylaısha ónertapqysh jeke múlik pen aqparatty qo­r­ǵaýdyń tıimdi jolyn usyn­ǵan. Ol úshin smartfonda arnaıy mobıldi qosymshany júk­tep, aqyldy qulypty sa­typ alý jetkilikti. Al joba­nyń basty ereksheligi – onyń 30 m qashyqtyqta jumys is­teýi, ózge elderde jasalǵan balamalary qurylǵynyń sıg­­na­lyn 10 m qashyqtyqta qa­byl­daıdy eken. Sondaı-aq I.Krepak usynǵan joba, dálirek aıtqanda, 14 ese arzan. Dál osy jumysy Kalı­fornııa shtatynda ótken «О́z bıznesińniń bastaýy» baı­qaýynda «Úzdik bıznes-ıdeıa» atanyp, aqshalaı syılyq utyp alǵan. Sondaı-aq «Jas ál-Farabı» ǵylymı jobalar jarysynda ekinshi atanyp, Astanada ótken ulttyq ınno­vasııalyq jobalar olımpıadasynda altyn medalǵa qol jet­kizgen.

Osylaısha alǵashqy iri jobasy sátti shyqqan I.Krepak Nurintech baıqaýynan jeńip al­ǵan noýtbýgynda kezekti jo­basyn jasaýǵa kirisedi. Nátı­jesinde ózi sekildi olımpıa­dalar men jarystarǵa jıi qatysatyn dostaryna arnap «Jarys» mobıldi qosym­shasyn usynady. Qosymshada aldaǵy ýaqytta túrli sala bo­ıyn­sha ótetin baıqaýlardyń habarlandyrýy men paıdaly aqparat bar. Bul jobany synaý úshin ónertapqysh Nurintech baıqaýynyń kelesi jylǵy irikteýine qatysady. Baıqaýda sońǵy kezeńge deıin jetip, «Áleýmettik mańyzdy jo­balar» atalymynda ekinshi orynǵa ıe bolyp, 500 myń teń­ge qarjylaı syılyq utyp alady. Ivan IT salasy­na jasaǵan sátti qadamyn osy baı­qaýmen tyǵyz baılanys­tyrady. Onyń aıtýynsha, par­tııa Tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen uıymdastyrylǵan joba ol úshin sátti boldy.

«Elbasynyń jastarǵa, onyń ishinde jastardyń ın­novasııalyq bastamalaryna úlken mán berýi men sekildi oqýshylardyń ıdeıalaryn álem­dik arenaǵa shyǵaryp, óz salasynda tanylýyna kómek­testi», deıdi jas ónertapqysh.

Árdaıym jobalarynyń qoǵam­ǵa paıda ákelýin kózdeı­tin jas daryn múmkindigi shek­teýli jandarǵa arnap «Voice-Komek» mobıldi qo­symshasyn jazyp shyqqan. Jo­banyń kómegimen estý jáne sóıleý qabileti nashar jan­dar bir-birimen erkin túsi­nisýge múmkindik alady. Qo­symsha dybystyq sıgnaldardy mátinge jáne kerisinshe mátindi dybysqa aınaldyra alady. Avtordyń aıtýynsha, qazir qurylǵy jeti tildi tú­sinedi, onyń ishinde qazaq tili de bar.

I.Krepak ózi oqyp júrgen bilim ordasy týraly erekshe tebirenispen aıtady. Sebebi sheteldik jáne otandyq úzdik joǵary oqý oryndarynan sha­qyrtýy bola tura, ol Astana IT University-ge qabyldanǵan tuńǵysh stýdentter men tú­lek­ter qatarynda bolýdy tań­daǵan. Ol bul tańdaýyn eń al­dymen EKSPO aýmaǵynda or­nalasqan ýnıversıtettiń baı ınfraqurylymymen jáne oqý baǵdarlamasynyń tájirıbege kóbirek kóńil bóletindigimen baı­lanystyrady.

«Bir salaǵa qyzyǵýshylyq tanytatyn ortaǵa túskenime qýanamyn. Stýdentter men oqytýshylar – bir toppyz. Endigi armanym – oqý or­ny­nyń ınnovasııa sa­­­­la­syndaǵy kez kelgen maq­sa­tyń­dy jú­zege asy­ra alatyn orta ekenin dá­lel­deý», deıdi ol.

Onyń aıtýynsha, IT sala­synyń kıberqaýipsizdik, baǵ­­­dar­lamalaý jáne ózge de maman­­­dyq­tarynda bilim alý­ǵa kelgen qyzdardyń kóp­­ti­gi ony tań­ǵaldyrǵan. Mu­nyń keremet qubylys eke­nin aıtady. Qa­zir ol baǵ­darlamalaý, ınfor­ma­tıka, tarıh, aǵylshyn tili, mate­matıkalyq analız pán­derin tereń meńgerip júr. Aq­­pa­rat­tyq qaýipsizdik ma­man­­dyǵynda baǵdarlamalaý men tarıh pánderi erekshe ról at­qa­rady, deıdi jas óner­tap­qysh.

«Kompıýterlik baǵdar­lama­lardyń álsiz tusyn tabý – ol baǵdarlamalaý kodymen ǵana emes, adamdarmen de jumys isteýden turady. Baǵ­darlamalaý sabaqtary kom­pıýter jáne jelimen ju­mystyń qyr-syryn, aq­paratqa qol jetkizý men saq­taý jolyn túsindiredi. Al qu­pııa aqparattyń jarııa bolýy sekildi máseleler ádet­te adamdardyń áreketinen týyn­daıdy. Sondyqtan qo­sym­­sha tarıh, psıhologııa negiz­derin bilý maman retinde shyńdalýyma kómektesedi», deıdi ol.

I.Krepak – elimizdiń IT sala­sy­nyń damýyna úle­sin qosqysy keletin jas da­ryndardyń bir mysaly ǵana. Qazaqstannyń ár túk­pirinde ınnovasııalyq joba­lardy júzege asyratyn, bola­shaq­­ta memleketimizdiń teh­no­logııa salasyndaǵy áleýe­tin kó­teretin myńdaǵan qara­do­malaq bilim alyp júr. So­­lar­­dyń darynyn kishken­taıynan baıqap, durys joldy kór­setip, jetekshilik etetin tálimgerler tabylsa ıgi. Son­da úkimet tarapynan osy salada jasalyp jatqan ıgi bas­tamalardy jalǵaıtyn urpaq erteń-aq daıyn turady.

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar