Qoǵam • 09 Qazan, 2019

Dert kóp, densaýlyq qymbat

33 retkórsetildi

Qazirgi tańda ómir súrý saltymyzǵa tikeleı baılanysty derttiń qatarynda asqazan men ishektiń qabynýlary da bar. Bul dertke shaldyǵýǵa genetıkalyq beıimdilik qana emes, asyǵys-úsigis, júre tamaqtaný, temeki shegý, antıbıotıkterdi baqylaýsyz qabyldaý syndy sebepter túrtki bolyp tur.

Mamandar oıyq jaraly kolıt jáne Kron aýrýy kez kelgen jasta kezdese beretinin, qazir álemde asqazan, ishek joldary aýrýlaryna tepse temir úzetin jastaǵylar men balalar da jıi shaldyǵa bastaǵanyn alǵa tartyp otyr. Mamandardyń aıtýynsha, búginde as qorytý joldarynyń keseli múgedektik pen ólim-jitimge bastaıtyn aýrýlardyń alǵashqy bestigine kiredi.

2019 jyldyń 9 aıyndaǵy málimet boıynsha Qazaqstanda sozylmaly S gepatıti bar 27,645 myń naýqas, sozylmaly V gepatıti bar 19,333 myń naýqas (delta-agenttersiz) jáne sozylmaly D gepatıti bar 1,290 myń naýqas (delta-agentpen HGV) esepte tur. 2018-2019 jyldary 13 405 naýqas vırýsqa qarsy terapııa alǵan. Bıyl S vırýsty gepatıtimen aýyratyn 11 myń naýqasqa jáne V gepatıtimen aýyratyn barlyq muqtaj naý­qastarǵa jańa rejimdermen vı­rýsqa qarsy terapııa ótkizý jos­parlanýda.

Osy máselelerge oraı Alma­tyda VI halyqaralyq «Ortalyq Azııa gastro­enterologııalyq apta – 2019» kongresi (OAGA) ótti. Kongreske qatysý úshin Almaty qalasyna 500-den astam delegat, sonyń ishinde alys jáne jaqyn shetelderden 75 lektor, gastroenterologtar, terapevter, ınfeksıonıs­ter, jalpy tájirıbelik dárigerler, pedıatr­lar, onkologtar, zerthanalyq já­ne fýnksıonaldyq dıagnostı­ka salasynyń mamandary keldi. 

Kongreske qatysýshylar asqa­zan-ishek joly aýrýlaryn anyq­taý men onyń aldyn alý máse­lelerin, aýrý kórsetkishin tómen­detý joldaryn, AIJ kese­lin qaterli isikke jetkizbeı emdeý, gastroenterologııa salasynda zaqymy az hırýrgııalyq kómek kórsetý, sonyń ishinde baýyr transplantasııa­sy máselelerin talqylady. Sondaı-aq aımaq klınıkalaryndaǵy ozyq emdeý tásilderi men ony engizý týraly aq­parat­tarmen bólisti. Sondaı-aq gastroente­rologııalyq apta aıasynda vırýsty ge­patıtpen kúresý máselesi de qosa talqylandy. О́ıtkeni jýyrda Dúnıe­júzilik densaýlyq saq­taý uıymy vırýsty gepa­tıtpen kúresý qajettiligin túsine oty­ryp, 2016-2021 jyldarǵa vırýs­tyq gepatıt jóninde densaýlyq saqtaý sektorynyń Jahandyq strategııasyn qabyldady.

Strategııa maqsaty – 2030 jylǵa qaraı halyq densaýlyǵyna qaýip tóndiretin aýyr dert retinde vırýstyq gepatıtti joıý. DDSU strategııasyna oraı, kóptegen memleketter ózderiniń ulttyq josparlaryn qabyldady, budan elimiz de shet qalǵan joq.

– Aǵymdaǵy jaǵdaıdy baǵalaı otyryp, Jol kartasynda aıtylǵan mindetter belgilengen merzimde sheshiledi degen qorytyndy jasaýǵa bolady. Taıaý kúnderi DDSU konferensııasy ótti. Biz alǵashqylardyń qatarynda 2017 jyly Jol kartasyn jasadyq, soǵan sáıkes 18,588 myń naýqasty emdeý josparlanyp otyr. Olardyń 12 myńy búginde vırýsqa qarsy terapııany aıaqtady, osylaısha terapııanyń tıimdiligi 99 paıyzdan astamdy quraıdy. Bizdi alda SVG kúresý boıynsha aýqymdy jumys kútip tur, – deıdi Baýyrdy zertteý jónindegi Qazaq qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Aleksandr Nersesov.

– Álemniń ár aımaǵynda ishektiń qabynýy aýrýyna shaldyǵý kórsetkishi  ártúrli. Qazirgi tirkelgen jaǵdaılarǵa qarap otyrsaq, jyl ótken saıyn bul syrqatqa az shaldyǵatyn Japonııa, Ońtústik Koreıa, Reseı elderinde de ósim baıqalady. Qazaqstanda dıspanserlik naýqastardyń elektrondyq tizilimine sáıkes, 2018 jyly Kron aýrýy bar 555 naýqas jáne jara kolıti bar 2218 naýqas tirkeldi. Alaıda, bul tolyq statıstıka emes. О́ıtkeni naýqastardyń kópshiligi ambýlatorııalyq kezeńde qarala bermeıdi. Sondyqtan IQA jaǵdaıynda medısınalyq kómekke ýaqtyly júginbeýdiń saldary týraly naýqastardyń jetkilikti túrde habardar bolmaýy máselesin sheshý qajet. Bul óz kezeginde aqparattyq is-sharalardy turaqty ótkizýge, qoljetimdi kómektiń kólemi týraly aqparattandyrýdy, ambýlatorııalyq dári-dármekpen qamtamasyz etýdi jaqsartýǵa kómektesedi, – deıdi S.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ gastroenterologııa kafedrasynyń dosenti, Ishekti zertteý jónindegi Qazaq ǵylymı qoǵamynyń prezıdenti Jamıla Qaıbýllaeva.

Izraıldegi Tel-Avıv medısınalyq ortalyǵynyń Gastroenterologııa jáne gepatologııa bólimshesiniń aǵa gastroenterology Iýlııa Ronnyń aıtýynsha, 2005 jyldan beri álemde IQA emdeý úshin bıologııalyq terapııany keńinen qoldanady. Sonyń nátıjesinde operatıvtik aralasýlar sanyn aıtarlyqtaı tómendetýge qol jetkizildi, bul pasıentterdiń ómir súrý sapasyna oń áser etti.

Bizdiń mamandar Qazaqstanda bıologııalyq terapııa 2010 jyly Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýty bazasynda bastalǵanyn alǵa tartty. Al 2013 jyldan beri bıologııalyq terapııany qosa alǵanda, ishektiń qabyný aýrýlary bar naýqastardyń emin memleket óteıdi. Jaqynda ǵana terapııanyń teri asty tásilin ambýlatorııalyq qamtamasyz etýge kóshýge sheshim qabyldanǵan.

– Búginde qazaqstandyq dárigerler arsenalynda birneshe bıologııalyq preparattar bar, olardyń árqaısysy óziniń ereksheligi bar jáne qandaı da bir quraldy tańdaý boıynsha usynystar naqty jaǵdaıǵa baılanysty. Álemdik farmasevtıkalyq ındýstrııa IQA bıologııalyq terapııasyna arnalǵan jańa, neǵurlym tıimdi preparattardy únemi ázirleıdi. Al mamandandyrylǵan zertteýler dáriger-praktıkterge dárilerdiń durys tańdaýyn jáne emdeý strategııasyn anyqtaýǵa kómektesedi, – deıdi Nur-Sultan №1 qalalyq aýrýhanasynyń koloproktologııa jáne hırýrgııalyq ınfeksııa ortalyǵynyń hırýrg-koloproktology Asyltaı Naýryzbaeva.

Sonymen Qazaqstanda bıologııalyq preparattardyń qoljetimdiliginiń jaǵdaıy qandaı degen saýalǵa mamandar tómendegideı jaýap berdi.

– Tutastaı alǵanda, IQA-ǵa shaldyqqan naýqastardy dári-dármekpen qamtamasyz etý tizbesi jyl saıyn keńeıip keledi. Ádilin aıtqanda, Qazaqstan postkeńestik keńistikte bul emdi tolyq júrgizip otyrǵan birden-bir el ekenin moıyndaý kerek. Bizdiń dárigerlerimizdiń terapevtik arsenalynda 2013 jyldaǵydaı bir ǵana emes, 6 bıologııalyq preparat bar jáne olardyń árqaısysynda IQA terapııasynda ózindik orny bar. Ýaqytpen tekserilgen «eski» molekýlalardyń tıimdiligi jáne jańa preparattardyń biregeıligi dárigerlerimizge osyndaı qaýipti aýrýlardy baqylaýdy qamtamasyz etýge jáne IQA bar naýqastardyń ómir súrý sapasyn arttyrýǵa kómektesip otyr, – deıdi Jamıla Qaıbýllaeva.

Qysqasy, 2013 jyldan bastap, bıologııalyq terapııany qosa alǵanda, IQA-ǵa shaldyqqan naýqastardyń emin memleket tóleıdi jáne qazirgi ýaqytta is júzinde barlyq óńirlerde naýqastardyń osy sanatyna kómek kórsetý úshin jaǵdaıdyń bári jasalǵan. Dese de birqatar máseleler sheshilmegen, áli ózekti kúıinde qalyp otyr.

– Bizdiń naýqastarǵa kómek kórsetý máselelerinde hırýrgııalyq qyzmetti damytý – áli de egjeı-tegjeıli pysyqtaýdy talap etedi. О́ıtkeni, konservatıvti terapııadan basqa, naýqastarǵa hırýrgııalyq kómek te qajet. Múgedektikke shaldyqtyrmaı, der kezinde jasalyp, ómirdi qutqaratyn ota – OJK jáne KA bar naýqastardy emdeý standarty bolyp sanalady. Sondyqtan bizdiń maqsatymyz – jumysymyzdyń tıimdiligi men nátıjelerin kórsetý, árbir óńirde IQA ortalyqtaryn qurýǵa yqpal etý, – deıdi hırýrg-koloproktolog Asyltaı Naýryzbaeva.

Birneshe jyl boıy Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qoldaýymen Qazaqstannyń ár aımaǵynda kásibı komanda sabaqtastyǵy men pánaralyq ózara is-qımyly negizinde IQA-men aýyratyn naýqastarǵa kómek kórsetý bóliginde qyzmetti ońtaılandyrý úshin normatıvtik-quqyqtyq negizderi pysyqtalǵan. Endigi jerde IQA menedjmentine tartylǵan barlyq mamandar gastroenterolog, Hırýrg-koloproktolog, pedıatr (múmkin psıholog, endoskopıst, sáýleli dıagnostıka mamany, morfolog jáne taǵy basqalary) komandasyna birigýi qajet.

 

ALMATY

 

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar