Aýǵanstandaǵy turaqtylyq – jahandyq másele

Alqaly jıynda Aýǵan­stan­nyń ekonomıkasyn kórshiles el­dermen, sonymen birge Orta­lyq Azııa memleketterimen ınte­grasııalaýdyń mańyzy, Aýǵanstan Islam Respýblıkasyndaǵy turaqtylyq pen beıbitshilik má­selesi talqylandy. Pikirtalasta sóz alǵan Syrtqy ister mınıstri Muhtar Tileýberdi táýelsizdik alǵaly Qazaqstan tarıhy men mádenıeti ortaq eldermen tyǵyz baılanys ornatý úshin tyń bas­tamalardy qolǵa alyp kelgeni týraly sóz etti. «Qazirgi tańda bizdiń kóshbasshylar ortaq múdde úshin jumys istep jatyr. Máselen, 2018 jyldyń tamyzynda Ortalyq Azııa elderiniń basshylary Túrikmenstanda kezdesip, Aral teńizin qutqarý sharalaryn talqylady. Alaıda búgingi jáne erteńgi kún úshin de kúrdeli máselelerdiń biri – Aýǵanstandaǵy turaqtylyq ekeni barshaǵa aıan», dedi mınıstr.

Sonymen qatar Qazaqstan aı­maqtyq yntymaqtastyqtyń jaq­taýshysy retinde qatysýshy elder arasyndaǵy ózara túsinistikke jetý úshin kúsh biriktirýdi kóz­deıtinin, Aýǵanstannyń Qa­zaqstan saıasaty úshin qashanda ba­symdyqqa ıe bolatynyn aıtty.

«Eki apta buryn Qasym-Jo­mart Toqaev Nıý-Iorktegi BUU Bas Assambleıasynyń 74-shi sessııasynda elimizdiń Aýǵan­stanǵa kómek kórsetýdi jalǵas­ty­rýǵa daıyn ekenin bildirgen bolatyn. Memleket basshysy myqty yntymaqtastyq, uzaq merzimdi ın­vestısııa, aımaqtyq kelisim eldegi tabys pen beıbit proses­terge qol jetkizýdiń sheshýshi faktory ekenin atap ótti», dedi M.Tileýberdi.

Jıynǵa qatysqan Aýǵanstan Islam Respýblıkasynyń qaýip­sizdik jáne shekaralyq ister má­se­leleri boıynsha yntymaqtastyq departamentiniń dırektory Mo­hammad Hassan Faızı terrorızmge qarsy kúres ujymdyq sıpatqa ıe bolýy keregin aıtyp ótti.

«Jyldar boıy Aýǵanstan terrorızmniń qurbany bolyp keledi. Bizdiń el – munymen kúres kezinde basqalaryna qaraǵanda kóp zardap shekken memleket. Biz terrorızmge qarsy kúres ujymdyq sıpatqa ıe bolý kerek dep esepteımiz. «Talıban» – Aýǵanstan aýmaǵynda júrgen she­teldik qarýly toptardyń serik­tesi. Qarýly toptar ártúrli ulttar­dan turady. Sondyqtan olar tek Aýǵanstanǵa emes, búkil álemge úlken qaýip tóndirip tur. О́ki­nishke qaraı, «Talıban» Aýǵan­stannan bólek ózimen seriktes toptarǵa qarý, adam beredi, esirtki satyp paıda tabady. Tabystyń turaqty túsip turýy olarǵa krımınaldyq sındıkattarmen baılanys ustap otyrýǵa jol ashady. Esirtki– talıbter úshin tabys kózi», dedi sheteldik sarapshy.

Aımaqtaǵy máselelerden bó­lek, Qazaqstannyń Aýǵanstanǵa gýmanıtarlyq kómek kórsetýi de talqylandy. Mınıstrdiń aıtýynsha, ekijaqty kelissózder ná­tıjesinde elimiz gýmanıtarlyq jáne tehnıkalyq járdemdi jalǵas­tyrmaq. «Naqty aıtar bol­saq, elimiz osy kúnge deıin 80 mln AQSh dollary kólemin­de qarjylaı kómek kórsetti. Onyń 3,5 mıllıony Aýǵanstan­nyń alys-jaqyn aýdandaryn­daǵy medısına, bilim oshaqtary­nyń qurylysyna, joldar men kó­pirlerdiń rekonstrýksııasy­na jumsaldy. Oǵan qosa, 3 jyl buryn Aýǵanstan Ulttyq qorǵa­nys kúshterine 2 mln AQSh dolla­ry kóleminde qarjy bólindi. Memlekettiń bilimdi jastarsyz turaqtylyqqa qol jetkizbeıtini anyq, sondyqtan Tuńǵysh Pre­zıdent N.Nazarbaevtyń bastama­symen aýǵanstandyq jastardy oqytý baǵdarlamasy qolǵa alyndy. Osylaısha, 1000 stýdent eli­mizdiń úzdik ýnıversıtetterinde bi­lim alýǵa múmkindik aldy. Atal­ǵan sharalardyń barlyǵy Eýropa odaǵy, EQYU sııaqty halyqaralyq uıymdardan qoldaý kórip, joǵary baǵalandy», dedi Muhtar Tileýberdi.

Osy oraıda Aýǵanstannyń ókili Mohammad Hassan Faızı Qazaqstanda bilim alǵan jas­tar­dyń birazy oqýyn támamdap, eline oralǵanyn málimdedi. «Bi­limdi jastarymyz búginde bilim berý, medısına salalaryn­da eńbek etip júr. Sý resýrsta­ryna qatysty mamandarymyz da Qazaqstanda oqyǵanyn aıtqym keledi. Bolashaq – jastardyń qolynda, sondyqtan jarqyn bolashaqqa dańǵyl jol salǵan Qazaqstan memleketine alǵysymyzdy bildiremiz», dedi M.Faızı.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Vena qalasyndaǵy halyqaralyq uıymdardyń turaqty ókili, Qa­zaq­stannyń Aýstrııa men Slove­nııadaǵy Tótenshe jáne ókilet­ti elshisi Qaırat Sarybaı Aýǵan­stan­daǵy turaqsyzdyq tek Qazaq­stan emes barlyq Ortalyq Azııa elderin tolǵandyryp otyrǵan másele ekenin aıtty. «Búgingi shara osyndaı jahandyq máselege nazar aýdarýǵa jaǵdaı jasap otyr. Aýǵanstandaǵy turaqtylyq úshin barlyq halyqaralyq qa­ýymdastyqtar kúsh biriktirýi kerek. BUU Qaýipsizdik keńesindegi tóraǵalyǵymyz da Aýǵanstan máselesin kóterýge múmkindik berdi. Buǵan beıjaı qaraý basqa da «qara nıetti» toptardyń sol elge shoǵyrlanýyna alyp kelmek. Sondyqtan aýǵanstandyqtardyń beıbit ómiri úshin eń aldymen turaqtylyq ornatý kerek. Barlyǵymyz birigip jumys istesek, másele sheshim tabatynyna senimdimin», dedi Q.Sarybaı. Sonymen qatar elshi Aýǵanstan jastaryn oqytý basqa elderge jaqsy ónege bolǵanyn, onyń búginde halyqaralyq jobaǵa aınalǵanyn habarlady.

Odan bólek, jıyn barysynda «Jýsan» operasııasy jalǵasyn tabatyny málim boldy. Syrtqy ister mınıstri M.Tileýberdi aldaǵy ýaqytta Irak elinen 14 balanyń elge oralatynyn habarlady. Mınıstrlik ókilderi balalardyń eń úlkeni 10 jasta ekenin, al olardyń analary abaqtyda jazasyn ótep jatqanyn málimdedi. Búginde dıplomattar balalardyń ata-analaryn da Iraktan qaıtarý máselesin qaras­tyryp jatyr.