Bıliktiń bedelin qalaı kóterýge bolady?

Basshy laýazym ıeleri óz boılarynda meıirimdilik qalyptastyrsa, halqyn jyly júregimen, shynaıy sezimmen aıalaı bilse, qoǵam ońalady, halyq alańsyz ómir súredi. Qoǵamdyq ómirge qatysty alypqashpa ósek-aıań azaıady. Áldekimder qańqý sóz órbitkisi kelgenimen, oǵan qulaq asatyn pende tabylmaı qalýy da ǵajap emes. Kerisinshe, árbir azamat, qarapaıym halyq óziniń qamqor memleketimen birge bolyp, oǵan baǵyt berip otyrǵan saıası kúshke barynsha senip, onyń aınalasyna toptasady. Bar kúsh-jigerin el ekonomıkasyn órge bastyrýǵa arnaıdy.

Bılik basyndaǵylardyń meıirimi qarapaıym halyqqa arnalyp, esigin aıqara ashsa, qabat-qabat kúzetterdi alyp tastasa, halqyn kez kelgen ýaqytta jyly shyraımen qabyldasa, qoıǵan máselesine qulaq asyp, ótinish tilegin múmkindigi kelgeninshe oryndap otyrsa, halqy memleketine qarsy shyqqandy qoıyp, kerisinshe «qoń etin» kesip berip otyrmaı ma. Halyqqa qamqorlyq jasaý, meıirim tanytý da sonshalyqty qıyn sharýa bolyp pa?

Biz meıirimdilik tanytýdyń ornyna qatygezdikke boı aldyryp aldyq. Qaı salada bolmasyn basshylar arasynda bıýrokrattyq, tóreminezdilik basym bolyp bara jatqany – ómir shyndyǵy. Osydan kelip halyq pen memlekettiń arasy alshaqtap bara jatqany sońǵy kezde aıqyn sezile bastady. Basshylyqqa baılanysty aıtylatyn ártúrli qaýeset halyqtyń memleketke degen senimin azaıt­ty. Tipti qarsylyq beleń aldy. Bul qa­teliktiń túp-tamyry qaıda jatqa­nyn bilýimiz kerek. Qarapaıym ǵana oılap kórelik, jekelegen adam óz basy­nyń problemasymen nemese qoǵamǵa qatysty usynys-pikirin jetkizý úshin Prezıdentke, Premer-Mınıstrge, Se­nat, Májilis spıkerlerine, olardyń oryn­basarlaryna, tipti kómekshilerine de kire almaıdy... Halyqpen birge bolýǵa tıisti mınıstrlikterdiń búgingi tirligin kóz aldyńyzdan ótkizińiz. Qabat-qabat esik, qaz-qatar tekserýshi, memlekettik kúzet uıymynyń qatań baqylaýy, taǵy basqalar attap bastyrmaıdy. Al mınıstrler men olardyń orynbasarlary kes­te boıynsha qara halyqty qabyldaýǵa aıyna bir-aq ret, nebári eki saǵat ýaqyt bólgen. Keste zańnan da pármendi. Al aza­mat­tyq https://egemen.kz/ alyp úlgermegen qandastar úshin ózine berilgen jalǵyz zańdy qu­jat yqtııarhat arqyly olarǵa múldem kire al­maıdy. Joǵarydaǵy uıymdarǵa qa­py­syn taýyp kire qalǵanǵa, kóbi nem­quraı­dylyqpen qaraıdy. Mine, osyndaı kedergilerdi rettemese, onymen qosa ıdeologııalyq úgit-nasıhat jumysyn jandandyrmasa, «baıaǵy jartas – sol jar­tas» kúıinde qala beredi.

Prezıdent Q.Toqaevtyń jańa bas­tamalary árıne kóńil qýantady. Biraq buny halyqtyń sanasyna quıý úshin nasıhat kerek. Memlekettiń jalǵyz ǵana maqsaty – turǵyndardyń tir­shilik jaǵdaıyn jaqsartý, halqyna meıi­rimin aıamaý. Dál osy maqsatty júze­ge asyrýdyń alǵashqy qadamdaryn Prezı­dent Q.Toqaev jasaı bastaǵanyn halqy túsine bastady. Endi osy meıirim aıasyn­da qatynasýdyń úlgisin jasap, ony eli­miz boıynsha iske asyrý arqyly meıi­rimdi qoǵam qalyptastyrýymyz qajet. Alǵa damýdyń budan ózge joly da joq.

Shetelderden oralǵan qandastardyń basyn qosatyn «Tarıhı atajurt» qoǵam­dyq birlestigi Qazaq eline  meıirimdilik ıdeıa­syn qalyptastyrý jóninde tujy­rym­dama jasap, usynys engizgeli eki jyldyń júzi boldy. «Nur-Sultan qa­lasyn álemdegi eń meıirimdi qalaǵa aınaldyrý» tujyrymdamasyn jasap, qala ákimdigine tapsyrdyq. Alaıda ol memleketten qoldaý tappaı otyr.

Fılosofııa turǵysynan kelgende «Meıirim, ol – Alladan adam balasyna berilgen sarqylmaıtyn, taýsylmaıtyn asyl qazyna, tepe-teńdikti ustap turatyn, urpaqty jalǵastyratyn, tirliktiń kózin ashatyn, dán dáýletin molaıtatyn, adamzat ómirin kemeline keltiretin, bereke-birlikke uıytatyn qasıet. Ol – adamǵa kúsh-qýat syılaıtyn, birin birine biriktiretin, birtutastyqty nyǵaıtatyn tylsym kúsh. О́mirdegi adamdardyń bir-birine degen óshpendiligin, alaýyzdyǵyn aýyzdyqtaıtyn, tek qana jaqsylyq pen izgilikti qalyptastyratyn faktor». Dál osy meıirimdilik barlyq adam balasynyń rýhyna qalyptassa, qoǵam tynysh, alańsyz ómir súre alady. Meıirim adamzat balasynyń baqytty ómirine barlyq joldy ashady, al tıgizer ıneniń jasýyndaı da jamandyǵy, zııany joq.

Bizdiń mınıstrlikter apparattarynan bastap, barlyq satyly memlekettik organdar halyqqa esigin aıqara ashsyn, kelgen adamdy shynaıy sezim, ystyq yqylaspen tyńdap, meıirimin tóksin, máselesin sheshýge erekshe mán beretin, adamdyq turǵyda qaraıtyn bolsyn degen usynysymyz bar. Osylaı bolǵanda ǵana basshylardyń bedeli artyp, halyqtan qoldaý tabary sózsiz. Burynǵydaı júre tyńdap, júre jaýap berip, basshylyqta qalyptasqan qatań «standart» boıynsha «Bul másele aldyn ala qarastyrylmaǵan, jobalanbaǵan, zańǵa sáıkes emes, bizdiń quzyrymyzǵa jatpaıdy» degen sııaqty «shablonmen» jaýap qaıtarmaı, zańda kórsetilse, zań boıynsha, kórsetilmese basqadaı jolyn qarastyrý arqyly, qalaı bolǵanda da kelgen adamdy rıza etip qaıtarý basty ustanym bolýy shart. О́ıtkeni adamdar basshylyqqa erikkennen, orynsyz talap qoıý úshin barmaıdy. Qandaı bir qıynshylyqqa tap bolsa, basshylyqtan bir qaıyr bolar, qol ushyn berer degen úmitpen barady. Sondyqtan laýazym ıesi ultymyzdyń qanyna sińgen, ata-babamyzdyń dástúrli jolmen aldyna kelgenge barynsha kómektesip, oryndap, oryndaý múmkin bolmaǵannyń ózinde «tilegińizdi oryndaýǵa kúsh salaıyq, ózgeden surastyraıyq, qysylmańyz, elmiz-jurtpyz, sheshimi tabylar» degen sııaqty lebizin bildirip, meıirimdilik jasaı bilse, ótinish ıesiniń júregine memleketke degen senim uıalaıdy. Basshylyqtyń basty ustanar qaǵıdasy qatyp qalǵan zań aıasynda emes, ómir zańdylyǵy aıasynda bolsa, kóp nárseniń sheshiletinin esten shyǵarmaǵan jón. Dál osylaı etken jaǵdaıda halyq pen memlekettiń baılanysy nyǵaıady, halyqtyń da kóńili ósedi. Sonda barlyq is meıirim zańdylyǵy a­ıasynda órbip, eshbir qıyndyqsyz óz-ózinen she­­shimin tabady, basshylyqtyń bedeli ósip, már­te­besi bıikteıdi. Basshylyq jó­nin­degi qa­lyptasqan jaǵymsyz túsinik­ten aryl­ǵan halyq ósek-aıańǵa senbeıtin bolady.

Munyń nátıjesi qoǵamnyń tynyshtalýyna, árkimniń adal eńbek etýine, ekonomıkamyzdy damytýǵa, ha­lyq­tyń ál-áýqatyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Jo­ǵaryda aıtqanymyzdaı, «Tarıhı atajurt» qoǵamdyq birlestigi de meıirimdi qoǵam qalyptastyrýǵa baıla­nysty usynys, joba, tujyrym­da­malaryn júzege asyrý arqyly elimizdiń órken­deýine septigin tıgizetin bolady. Bul oıymyzdy halyq ta, Prezıdentimiz Q.Toqaev ta qýana quptaıtynyna seni­mimiz zor.

Úzben QURMANBAIULY,

qoǵam qaıratkeri, «Tarıhı atajurt» qoǵamdyq birlestiginiń dırektory