Álem • 11 Qazan, 2019

«Beıbitshilik qaınary» Túrkııa terrorısterge qarsy áskerı operasııa bastady

252 retkórsetildi

Túrkııa Sırııanyń soltústik-shyǵysynda áskerı operasııa bastady. «Beıbitshilik qaınary» degen ataý berilgen operasııa sársenbi kúni Túrkııa saǵatymen 16.00-de bastaldy. Sırııadaǵy Evfrat ózeniniń shyǵys jaǵalaýyna baǵyttalǵan operasııaǵa avıasııa men qurlyq áskeriniń túrli bólimsheleri qatysyp jatyr. Operasııa Sırııanyń soltústigindegi terrorıstik jáne separatıstik pıǵyldaǵy qarýly toptardy joıyp, qaýipsiz beldeý qurýdy, sóıtip Túrkııanyń ońtústiginen tónetin qaýip-qaterdi seıiltý maqsatyn kózdeıdi.

Áskerı operasııa Evfrat ózeniniń shyǵys jaǵalaýyndaǵy Rasýlaın eldi mekeni tóńiregindegi nysandardy atqylaýdan bastaldy. Aldymen Túrkııa qarýly kúshteriniń F-16 ushaqtary Sırııa aýmaǵyna 30 shaqyrymǵa deıin enip, terrorısterdiń bekinisteri men qoımalaryn bombalady. Odan soń Qurlyq áskerleri Alepponyń mańyndaǵy Tel Abııad jáne Rasýlaın eldi mekenderine qaraı 4 baǵytta operasııa bastaǵan. Beısenbiniń tańyna deıin túrikter 181 nysandy aýyr artıllerııadan atqylap, ushaqtarmen bombalaǵan. Túrkııa ulttyq qorǵanys mınıstri Hýlısı Akar «Bizdiń maqsatymyz – Evfrattyń shyǵysyndaǵy DAISh pen PKK/KCK/PYD-YPG toptaryn joıý, shekaramyz ben halqymyzdyń qaýipsizdigin saqtaý, beıbitshilik dálizin jasap, elimizdegi sırııalyq baýyrlarymyzdyń tez arada týǵan ólkelerine, úılerine oralýy­na múmkindik berý» degen edi. Mınıstr óz sózinde «Tek elimiz ben halqymyzdyń ǵana emes, osynaý aımaqta ómir súretin kúrdter, arabtar men assırııalyqtar, hrıstıandar men ezıdter tárizdi ózge de dinı jáne etnostyq toptardyń qaýipsizdigine aıryqsha mán berip otyrmyz», dedi. Sóıtip Túrkııa 911 shaqyrymǵa sozylatyn Sırııamen shekarada elge qaýip tóndiretin qarýly toptardyń kózin joıýdy myqtap qolǵa alǵan jaıy bar. Budan buryn túrik áskerleri Sırııa jerinde «Evfrat qalqany», «Záıtún butaǵy» atty operasııalar uıymdastyrǵan bolatyn. Túrikter bir ǵana «Evfrat qalqany» operasııasy kezinde 3 myńnan astam DAISh terrorısterin joıǵan edi.

 «Osymen sóz bitti»

Bul – Túrkııa prezıdenti Rejep Taıyp Erdoǵannyń sózi. Túrkııa basshysy qazan aıynyń 5-i kúni «Osymen sóz bitti. Bul operasııany júrgizýge májbúrmiz. Josparymyzdy qurdyq, qajet tapsyrmalar berildi. Ol aımaqty beıbitshilik bulaǵymen sýaramyz. Bálkim erteń, bálkim erteńnen de jaqyn», degen edi. Sarapshylar Túrkııa prezıdentiniń bul sózin áskerı operasııany bastaý týraly buıryqtyń berilgeni retinde qabyldaǵan ári resmı Ankaranyń endi AQSh-pen aqyldasyp otyrýǵa ýaqyty joq ekeni de baıqalǵan. Árıne áskerı operasııa arqyly beıbitshilik ornatý qıyndaý is ekeni aıqyn. О́ıtkeni soǵys bolǵan soń ólim-jitim de kezdesedi. Degenmen, Evfrattyń shyǵys bóligine ásker kirgizý arqyly Túrkııa aımaqtaǵy terrorlyq toptardy álsiretip qana qoımaı, óz ishindegi áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy sál de bolsa túzep alýdy kózdeıtin sııaqty. О́ıtkeni Sırııanyń soltústiginde «qaýipsiz aımaq» qurý arqyly Túrkııaǵa eń aldymen sırııalyq bosqyndardy elderine qaıtarýǵa múmkindik týady. «Biz Evfrattyń shyǵys jaǵalaýyn beıbitshilik qaınarymen sýaryp, sol aımaqqa 2 mln adamdy ornalastyrýdy josparlap otyrmyz. Josparymyz ázir. BUU-ǵa da bul josparymyzdy tanystyrdyq. Túrkııa óz irgesinde terrorlyq uıymdardyń saıran salyp júrgenine kóz jumyp otyra almaıtynyn talaı ret dúnıege jar sala aıtqan edi. Sabyrly da boldyq. Qurlyq patrýli, áýe patrýli... Munyń bári ertegi ekenin kórdik. Sizder PKK/YPG-ni terrorıstik uıym dep tanısyzdar ma, joq pa sony ashyq aıtyńyzdar. Sózdiń bitken jerinde turmyz. Bizdi aldaýsyratqandarǵa da osyny aıtamyz» degen edi Erdoǵan ári operasııanyń áýede de, jerde de júrgiziletinin atap ótken bolatyn. Osylaısha resmı Ankara PKK-ny terrorıstik top dep moıyndaǵanymen, sol uıymnyń sırııalyq qanaty sanalatyn YPG-ny terrorıster qataryna qospaıtyn AQSh pen EO-ǵa «sálem» joldaǵan jaıy bar.

 Majarlardyń tartýy

Túrkııanyń Sırııada áskerı operasııa bastaǵanyna baılanysty álemdegi alpaýyt kúshter óz kózqarastaryn bildirip jatyr. Álbette birqatar el túrikterdi qoldaı qoımaıtynyn baıqatqan. Degenmen, túrik mass-medıasynyń habarlaýyna qaraǵanda Majarstannyń áreketi qalyń jurtty eleń etkizgen.

«Seısenbi kúni 28 múshesi bar Eýropalyq odaq Túrkııanyń Sırııa jerinde operasııa uıymdastyrý nıetine baılanysty arnaıy qarar daıarlaǵan. Odaq bul qarardy sársenbide jarııalaýy tıis edi. Biraq Eýropa elderiniń bul qararyna Majarstan qol qoıýdan bas tartyp, veto qoıypty. Majarlar «ár memleket óz shekarasyn qorǵaı alady» degen ýáj aıtypty», dep jazyp jatyr túrik basylymdary. Alaıda, EO operasııaǵa qatysty sársenbi kúni arnaıy málimdeme jasady. Biraq onda «qatty ketken» eshteńe joq. Ádettegi dıplomatııalyq ustanym ǵana. Aıyptaý, qoldamaý sııaqty lebizder.

Árıne, resmı túrde «ár memleket óz shekarasyn qorǵaı alady» deýge bolady. Alaıda, mundaı halyqaralyq mańyzy zor oqıǵalar kezinde belgili bir ustanymda qalý ońaı is emes. Eýropalyq odaqtyń Túrkııany jyldar boıy múshelikke almaı, myńdaǵan syltaý aıtyp kele jatqanyn eskersek, Brıýsselden «Beıbitshilik qaınaryn» madaqtaıtyn sóz estý neǵaıbyl edi. Biraq sol odaqtyń ózinde túrikterdi jaqtaǵan ustanym baıqaldy.

Majarstan – Túrki keńesine baqylaýshy retinde qosylǵan memleket. Kelesi aptada Bakýde Túrki keńesi memleket basshylarynyń kezekti sammıti ótedi. Demek, majar premeri Vıktor Orban sol jıynda túrki basshylarynyń aldyna júzi jarqyn kúıi kelýdi kózdegen bolýy múmkin. Odan bólek majar dıplomattary Túrkııa «qaýipsiz aımaq» quryp, oǵan bosqyn sırııalyqtardy ornalastyra alsa, Eýropaǵa jetken sırııalyqtardy da qaıtarýǵa múmkindik týatynyn eskergen bolýy ǵajap emes. Qalaı bolǵanda da resmı Býdapesht túrikterdiń áskerı áreketin aıyptaǵan joq.

Túrkııanyń áskerı operasııasyn NATO ashyq aıyptaǵan joq. Tek alańdaýshylyq bildirdi. EO da operasııany toqtatýǵa shaqyryp, Túrkııanyń «qaýipsiz aımaq» qurý ıdeıasyna qarsylyq tanytty. Eger ondaı aımaq qurylsa, EO materıaldyq kómek bere almaıdy eken. BUU bolsa beıbit turǵyndardyń zardap shekpeýine nazar aýdarý kerek ekenin málimdedi. Saýd Arabııasy da operasııany qup kórmeıtinin málimdepti. Bul el kezinde Tramptyń ótinishi boıynsha YPG tobyna 100 mln dollar aýdarǵan edi.

 Tyǵyryqqa tirelgen Tramp

Túrkııanyń Sırııa jerinde áskerı opera­sııa jasaý nıetine áý basta AQSh qar­sy bolǵan. Biraq Ankara aıtqanynan qaıt­pa­dy. Sol sebepten be, joq álde basqa jaǵ­daı qalyptasty ma AQSh «qaýipsiz aımaq» qurylatyn óńirden áskerlerin shegin­diretinin málimdegen edi. Ári PKK/YPG top­taryn da qoldamaıtynyn aıtqan. Amerı­kalyqtardyń aıaq asty «oıynnan shyǵa qa­lýy» ejelgi qarsylas Reseıdi de tańǵal­dyrǵan. Kremldiń baspasóz hatshysy D.Peskov AQSh Máskeýge mundaı sheshim­ge qatysty qandaı da bir habar bermegenin aıtqan-dy. Al ózderiniń Túrkııa josparlaǵan operasııadan azdy-kópti habary bar ekenin tuspaldaǵan. Bálkim sodan ba, joq álde soń­ǵy kezderi V.Pýtın men R.Erdoǵannyń or­taq ustanymdarynyń mol bolýynan ba, teriskeıdegi kórshiniń syrtqy saıasat mekeme­sinen ótkir málimdeme shyǵa qoıǵan joq.

Al Tramptyń «Prezıdent Erdoǵan kúrdterdi joıýǵa tyryssa, men de olardyń ekonomıkasyn joq qylamyn» dep jazǵany bar. Iаǵnı, Túrkııaǵa sanksııa salatynyn jetkizgen-di. Biraq «Túrkııa bolmasa mıllıondaǵan sırııalyqtar bosqyn bolyp álemge tarap keter edi. Erdoǵan da biz sııaqty Sırııadan kóshken bosqyndardyń óz elderine qaıta oralǵanyn qalaıdy. Muny maǵan ózi aıtty» degeni taǵy bar. Sonymen qatar ol Barak Obama bıliginiń PKK terrorısterimen ymyraǵa kelgenin de aıyptaǵan bolatyn. Al AQSh senatorlary birden Túrkııaǵa sanksııa salý máselesin kóterip jatyr. Respýblıkashyl senator Lındseı Greham men demokrat Krıs Van Hollen AQSh Senatyna osyndaı usynys engizgen.

Qysqasy, AQSh basshysy men saıasa­tyndaǵy «shortandardyń» Sırııa­da­ǵy áskerı operasııaǵa qatysty usta­nym­dary ekige jarylǵan syńaıly. Tramp túrikterdiń erkin áreket jasaýyn jaqtaǵanymen, Kongress pen Senatta Anka­rany tuqyrtýdy kózdeıtinder az bol­maı tur. Sodan da shyǵar Tramptyń pikiri san qıly shyǵady.

Túıin

1974 jyly Túrkııa Kıprdegi qandastaryn qorǵaý úshin aralǵa desant túsirip, qýatty áskerı operasııa júrgizgeni bar. «Beıbitshilik qaınary» operasııasyn 1974 jylǵy «Kıprde beıbitshilik ornatý operasııasynan» keıingi Túrkııanyń eń iri áskerı qımyly retinde ba­ǵalap jatqandar bar. Áskerı operasııa túrik­terdiń el tutastyǵy úshin jahanǵa maıdan ashýǵa daıar ekenin kórsetip otyr ári NATO-daǵy odaqtastar men jahandyq sýperderjavalar Túrkııany tizerlete almaıtynyn da resmı Ankara jaqsy biledi. Sondyqtan óz múddesin birinshi orynǵa shyǵarǵan jaıy bar. Bizdiń paıymdaýymyzsha «Beıbitshilik qaınary» operasııasy birneshe aıǵa sozylýy múmkin.

 

Sońǵy jańalyqtar

Eń qysqa áńgime. Omarbek Nurdáýlet

Eń qysqa áńgime • Keshe

Kúlki kerýeni № 6

Rýhanııat • Keshe

Eń qysqa áńgime. Aıbek Erejep

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly    

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Ásel Asqarqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Maǵjan Qalymbekuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Edil Anyqbaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Saılaý Tóleý

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Erbol Boranshy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Kúlaına Orazbekqyzy

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanǵazy Jumaǵul

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Qurmanjan Qasymjanuly

Eń qysqa áńgime • Keshe

Eń qysqa áńgime. Nurlan Qabdaı

Eń qysqa áńgime • Keshe

Dáýir belesiniń avtory

Ádebıet • Keshe

Minez jumbaqtyǵy

Ádebıet • Keshe

Áýezovtiń jalǵasy

Ádebıet • Keshe

Ǵasyr epopeıasy

Rýhanııat • Keshe

Til tirligi – tilge muqtajdyqta

Rýhanııat • Keshe

Talastan shyqqan dıplomat

Rýhanııat • Keshe

О́risi keń, óreli

Rýhanııat • Keshe

Hat qorjyn (22.10.2019)

Rýhanııat • Keshe

Uqsas jańalyqtar