«Saryarqa» gaz qubyry elordaǵa jetti

Aýqymdy jobany qarjy­lan­­dyrýǵa «Samuryq-Qa­zy­na» qory belsene atsalysty. Qurylys merdigeri – «Qaz­Qury­lysServıs» MGQK» AQ, operatory – «Astana Gaz QMG».

Saltanatty rásim barysynda A.Esi­mov elordadan tartylǵan qubyr men Jezqazǵan jaqtan kelgen qubyrdy dánekerleý jumysyna daıyndyq barysymen tanysty. Sodan keıin bir-birine bettesip turǵan eki qubyrdy dánekerleýge nusqaý berdi. Barlyq qural-jabdyqtaryn saılap, tek qana nusqaý kútip ázir turǵan eki dánekerleýshi iske kirisip ketti. Budan keıin A.Esimov pen A.Kólginov, osy jobany júzege asyrýǵa qatys­qan basqa da uıymdar basshylary dánekerlengen qubyrǵa eskert­kish qoltańbalaryn qaldyrdy.

A.Esimov qurylysqa oń baǵa berip, eli­mizdiń soltústik jáne ortalyq óńir­lerin tabıǵı gazben úzdiksiz qamtamasyz etý­­diń, jylý berý nysandaryn kómir­den gazǵa kóshirýdiń, sondaı-aq gaz quby­ry ótetin oblystardyń ekologııa­syn jaq­sartýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.

«Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy­nyń Tuń­ǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Bes áleý­met­tik bastamasy aıasynda salyn­ǵan gaz qubyry Ortalyq Qazaq­stan men el astanasyn ortaq gaz tasymaldaý jeli­simen baılanystyrdy. Bul bir jyldan az ýaqyt ishinde salynǵan, táýelsizdik jyldaryndaǵy eń iri ınfraqurylymdyq joba», dedi A.Esimov.

Ol jýrnalısterge bergen shaǵyn suhbatynda «Saryarqa» qubyry arqyly jetkiziletin gazdyń tutynýshylar úshin ba­ǵa­sy­ áli tolyq aıqyndal­ma­ǵanyn, tarıftiń jan-jaqty tıimdi bolýy­ qa­rastyrylatynyn atap ótti.

Osy máselege qatysty beril­gen málimetter boıynsha, gaz qubyry paıdalanýǵa tapsy­ryl­ǵan­nan keıin «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ-na jalǵa beriledi. Atalǵan kompanııa gaz tasymaldaýdy iske asyrady. Bul rette­ gaz tarıfin qalyptastyrý ke­zin­de «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ-tyń qubyr jolyn paıdalaný shyǵyndary jáne jaldyq tólemderi eskeriletin bolady. О́z kezeginde tarıfterdi bekitý Ulttyq ekonomıka mınıs­tr­li­giniń Tabıǵı monopolııalardy­ retteý, básekelestikti jáne tu­ty­nýshylardyń quqyq­taryn qor­ǵaý komıtetiniń quzyretine jatady. Al ishki naryqta taýar gazynyń kóterme saýdadaǵy shekti baǵasyn Energetıka mı­nıs­trligi bekitedi.

Elorda ákimi A.Kólginov gaz qubyryn tartýǵa qatysty úl­ken jumystyń atqarylǵanyn atap ótti. Jergilikti atqarýshy organdardyń mindeti – gazdy qala ishinde taratý. Ákimdiktiń aq­paraty boıynsha elordada gaz­dy bólip taratý jelilerdiń qu­rylysy úsh kezeńge bólingen. Jobanyń birinshi kezeginde 9 iske qosý kesheni qamtylady: Olar – birinshi, ekinshi iske qosý keshenderi boıynsha birinshi, ekinshi, úshinshi JEO-lardyń sý jylytý qazandyqtaryna gaz berý; úshinshi, tórtinshi, besinshi, altynshy iske qosý keshenderi boıynsha «Kóktal-1, 2» turǵyn úı alqaptaryna deıingi gazdy bólip taratý jelilerin salyp, iske qosý; jetinshi, segizin­shi, toǵyzynshy iske qosý keshen­deri boıynsha «Temir jol», «Oń­tústik-Shyǵys» turǵyn úı alaptaryna deıingi gazdy bólip taratý jelilerin salyp, iske qosý.

Jobanyń ekinshi kezeginde 4 iske qosý kesheni qamtylady: Olar – birinshi iske qosý kesheni boıynsha gazdy «Shyǵys» bas­ty gazdy bólip taratý pýnktine (BGTP) jáne «Ońtústik-Shyǵys» BGTP-ge berý; ekinshi iske qosý kesheni boıynsha gaz «Shyǵys» BGTP-dan Internasıonalnyı, Mıchýrın, Kúıgenjar turǵyn aýdandaryna jáne qazandyqtarǵa beriledi; úshinshi iske qosý kesheni boıynsha kógildir otyn «Ońtústik-Shyǵys» BGTP aýdanynan «Telman» shaǵyn aýdanyna tartylady; tórtinshi iske qosý kesheni boıynsha­ gaz «Ońtústik» BGTP men «Prı­gorodnyı» BGTP-dan Prı­go­rodnyı, «Family Village», «Garden village» shaǵyn aýdandaryna, Halyqaralyq áýe­jaıdyń jáne basqa da ny­san­dardyń qazandyqtaryna jiberiledi.

Jobanyń úshinshi keze­gin­de 4 iske qosý kesheni qam­ty­la­dy: Olar – birinshi, ekinshi iske qosý keshenderi boıynsha gaz «Kóktal» BGTP-dan Ilın­ka shaǵyn aýdany men qazan­dyqtaryna beriledi; úshinshi iske qosý kesheni boıyn­sha gaz «Qaraótkel» BGTP-dan­ «Shubar» shaǵyn aýdany men­ qazandyqtarǵa jiberiledi; Tór­tin­shi iske qosý kesheni boıynsha­ kógildir otyn «О́ndiris», «Kir­pish zaýyty» shaǵyn aýdandaryna, «JEO-2» kentine jáne qazandyqtarǵa jiberiledi.

Búginde Nur-Sultan qala­sy­nyń ákimdigi 9 iske qosý ke­sheni qamtylatyn birinshi kezek­tiń jobalyq-smetalyq qujat­ta­masyna memlekettik sarap­ta­manyń oń qorytyndysyn aldy.

Birinshi kezektiń 1-6 iske qosý keshenderi boıynsha merdigerlik uıym anyqtalyp, qurylys-montajdaý jumystary bastalyp ketti. 7-9 iske qosý keshenderi boıynsha qazir konkýrstyq rásimder júrip jatyr. Konkýrs nátıjesi 2019 jyldyń 15 qazanyna qaraı belgili bolady dep kútilýde. Jalpy, ákimdiktiń aqparaty boıynsha qurylystyń birinshi kezeńi 2020 jyldyń sońynda tolyq aıaqtalady.

Aıta ketý kerek, 8 qazan kúni el astanasyn damytý jónindegi keńeste Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elorda­ ákimdiginiń energetıkalyq ın­fra­qurylymdardy gaz qu­by­ryna qosýǵa daıyndaý jónindegi sylbyr jumysyn synǵa alyp, osynyń saldarynan bıylǵa dep bólingen 2,7 mlrd teńge ıgerilmeı qalǵanyn aıtqan edi. Prezıdent eskertýinen keıin qalaǵa gaz berý jumystary shıraı túsýi tıis.

Endi osynaý aıtýly joba­­­nyń qysqasha tarıhyna toq­tala keteıik. Tuńǵysh Prezı­dent N.Á.Nazarbaev óziniń 2018 jylǵy 5 naýryzdaǵy Jol­daýyn­da eli­mizdiń ortalyq jáne sol­tústik óńirlerin gazdandyrý úshin «Saryarqa» magıstraldyq gaz qubyryn salýdy tapsyrǵan edi. Jobanyń birinshi kezeńinde Qyzylorda – Jezqazǵan – Qa­raǵandy – Temirtaý – Nur-Sultan baǵyty boıynsha gaz qu­byrynyń jelilik bóligi salyndy.

«Saryarqa» gaz qubyrynyń jalpy uzyndyǵy – 1061,3 sha­qy­rym, qubyrdyń dıametri – 820 mm. Qazir qubyrdyń je­lilik bóligin salý jumystary aıaqtaldy. Jobanyń 1-shi kezeńin iske asyrý jumystaryn 2019 jyldyń aıaǵyna deıin aıaqtaý josparlanyp otyr.

Magıstraldy salýǵa 2 myń­nan astam adam atsalysty. Bar­lyq qurylys jumystary eń­bekti qorǵaý talaptaryna saı júr­gizildi. 8 aıda birde-bir ón­di­ris­tik jaraqat tirkelgen joq. Búgingi tańda kestege sáıkes, Jez­qazǵan, Qaraǵandy, Temirtaý men­ Nur-Sultan qalalarynda gaz­ ólsheý stansasy men bes gaz­ taratý stansasy salynyp jatyr.

Dánekerleý jumystarynda AQSh-ta jasalǵan CRC Evans kesheni paıdalanyldy. Zamanaýı tehnologııalyq jabdyqty qol­daný táýligine rekord­tyq 6-8 shaqyrym jyl­dam­­dyqpen qubyr salýǵa múm­kindik berdi. Budan basqa, qurylysqa 700 birlik arnaıy tehnıka paıdalanyldy. Osynyń barlyǵy birige kele gaz qubyrynyń jelilik bóligin iske asyrýdy rekordty 8 aıda (2019 jylǵy naýryz-qazan) aıaqtaýǵa múmkindik berdi. Al álemdik tájirıbede osyndaı jobalardy iske asyrý merzimi ortasha eseppen alǵanda 36 aıǵa sozylady eken.

«Saryarqa» gaz qubyryn salýdyń eldiń ortalyq bóli­gin­degi óńirlerdiń halqy úshin áleýmettik-ekonomıkalyq áseri zor. Birinshiden, shamamen eki mıllıondaı halyqty tabıǵı gazben qamtamasyz etýge, jylytý obektilerin kómirden gazǵa kóshirýge, gaz qubyry óte­­tin óńirlerdiń ekologııasyn jaq­sartýǵa múmkindik beredi. So­nymen qatar birqatar oblys­ta shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna ıgi áseri bolady, jańa jumys oryndary ashyla­dy. «Saryarqa» gaz qubyrynyń boıyn­daǵy óńirlerdegi ón­diristi da­mytýǵa, ınvestısııa tartýǵa janama áserin tıgizetini sózsiz.

Gaz qubyry 192 jeke já­ne 48 shaǵyn kommýnaldyq qazandyqty, 22 myń jekemenshik úı men JEO-1, 2-ni, al bola­shaq­ta salynyp jatqan JEO-3 sý qa­zan­dyqtaryn gazǵa kóshirýge múm­kindik­ beredi. Nátıjesinde, osy sha­ralar astananyń ekolo­gııalyq jaǵ­daıyn jaqsartýy tıis. Gaz­dan­dyrý nátıjesinde taskómir tutyný kólemi el boıynsha jylyna 650 myń tonnaǵa tómendeýi tıis. Sonyń ishinde Nur-Sultan qalasynda atmosferaǵa tastalatyn zııandy zattar jylyna 35 myń tonnaǵa azaımaq.