Rýhanııat • 11 Qazan, 2019

Tárbıe tal besikten bastalady

16 retkórsetildi

Biz tárbıelep jatqan urpaqtyń boıynan ózin, óz otbasyn, Otanymyz Qazaqstandy súıip, onyń bolashaqta Máńgilik elge aınalýyn armandap, soǵan laıyqty óziniń úlesin qosa biletin tulǵany kórgimiz kelse, Otandy súıý – ımannan ekenin esten shyǵarmaǵanymyz abzal.

Bir ókinishtisi, statıstıkalyq má­limetter de búginde elimizde alań­datar ahýaldyń ekendiginen habar beredi. Bizdiń eldiń tek sýısıdtiń ózinen álem elderi arasynda aldyńǵy tórtinshi oryndy ıelenip turýy eshkimdi beıjaı qaldyrmasa kerek. 2016 jylǵy má­limetke júginsek, tek bir jylda 1756 óz-ózine qol salý jaǵdaılary oryn alǵan. Sonyń ishinde tek 700-den as­­tam dáıektiń ǵana naqty sebepteri anyq­talǵan. Olardyń basym kópshiligi jalǵyzdyqtan, ózin kereksiz sezinýden, turmystyq aýyrtpashylyqqa shydamaýdan, ata-analarymen, týystarymen til tabysa almaý sııaqty jaǵdaılardan óz-ózine qol jumsaýǵa barǵan. Al qyz­darymyzdyń kámelet jasyna jetpeı júk­ti bolyp qalýy jaǵynan Batys Eýropa elderiniń ózin eki-úsh ese artqa tas­tapty. Taǵy da statıstıkalyq derekterge júginer bolsaq, tek sońǵy bes jyldyń ishinde 33 051 osyndaı júktilik jaıly dáıekter tirkelgen, sonyń ishinde mektep qabyrǵasynda júrgen 15-18 jas aralyǵyndaǵy 9 906 qyzdarymyz jasandy túsik jasatqan. Osyndaı jaǵymsyz jaǵdaıattardyń oryn alý sebebi nede?

Elbasymyzdyń «Bolashaqqa baǵ­dar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda atap ótken «ultymyzdyń rýhanı jań­ǵyrýyndaǵy qoǵamdyq uıymdardyń róli­niń de asa mańyzdy ekenin» eskere kele, 1992 jyly qurylǵan «Jibek joly» qaıyrymdylyq mekemeler qaýym­dastyǵynyń atqaryp jatqan qyzmeti jaıynda birer aýyz sóz qozǵa­maqpyz.

Búgingi tańda «Jibek joly» qaıyrym­dylyq mekemeler qaýymdastyǵyna kiretin elimizdiń barlyq óńirlerinde taral­ǵan qaıyrymdylyq mekemeler sa­ny alpys­tan asty. Qarjylandyrý kózi otandyq demeýshilerimizdiń qar­jylaı jáne múliktik járdemi bolyp tabylady. Qaıyrymdylyq mekemeler búgingi kúni mektep jasyndaǵy bala­larǵa, orta deńgeıli oqý oryndary men joǵary oqý oryndarynyń stý­dent­terine durys baǵyt-baǵdar kór­se­tip, ata-babalarymyzdyń joly, salt-dástúrlerine saı tárbıe jumy­sy­men aınalysady. Osy maqsatta negi­zinen Nur-Sultan, Almaty sııaqty úl­ken qalalardaǵy, oblys, aýdan orta­lyqtaryndaǵy aldyńǵy qatarly mektepterde, lıseıler men gımnazııalarda, orta jáne joǵary oqý oryndarynda alys, shalǵaı aýyl balalarynyń kelip bilim alýyna múmkindik týǵyzady. Sol úshin halyqtyń tyǵyz ornalasqan úlken qalalarda olarǵa turaqty jatatyn ornymen, kúndelikti as-aýqatyn aıyryp otyratyn osyndaı qaıyrymdylyq mekemeler qyzmetteri uıymdastyrylǵan. Kópshiliktiń qajettiligine saı qyz­met jasap jatqan qaıyrymdylyq mekeme­ler­diń qalyptasyp, aıaǵynan turyp ketýine qarjylaı da, qol járdemimen de kómek berip, janashyr bolyp júrgen el azamattary kóptep sanalady. Sonymen qatar kúndelikti qajettilikterimizdi óteý­de qarapaıym turǵyndardyń, jeke ká­sip­kerlerdiń, saýda núktelerindegi, ba­zarlardaǵy bólshek saýdamen aınalysyp júrgen kópshiliktiń kórsetken kómekteri orasan zor.

Jaqsyny kórmekke degendeı, bizdiń mekemelerdiń tárbıelenýshilerimen kezdesýge kelip, qurmetti qonaqtary bolyp ketken memleket qaıratkerlerimen, laýazymdy tulǵadaǵy el azamattarynyń birqataryn, sonyń ishinde Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «Abaı» qa­ıy­rymdylyq mekemesinde qonaq­ta bolyp, tárbıelenýshi shákirtte­rimizben birge estelik sýretke túskenin atap ótý biz úshin úlken abyroı. Zııa­ly qaýym ókilderiniń sanıtarlyq talap­­tarǵa saı keń, jaryq ári jaıly jataq­hana­lardy aralap, tálim alýshy jastary­myzben jaqyn tanysqany olardyń el bolashaǵyna degen shynaıy jana­shyr­lyǵynyń belgisi. Al kún­delikti oqý-tárbıe jumystary barysyna kelsek, mekemedegi synyptar zama­naýı talap­tarǵa saı elektrondy quraldarmen qam­tamasyz etilgen, shá­kirt­terimizdiń oqý úlgerimderiniń je­tis­tikteri kún saıyn, toqsandyq qory­tyndylary synaq tapsyrý arqyly jiti qadaǵalanýda. Toqsan qorytyndysy bo­­ıynsha jetken je­tistikterimizben­ ketken kemshilikterimizdi sarap­tap, aldaǵy merzimge qajetti is-sha­ra­lar­dy josparlap oń nátıjege jetý­diń joldaryn qarastyramyz. Múm­kin­diginshe úshtildilik saıasatty júzege asy­rý úshin aǵylshyn, orys til­derin tereń meńgerýge, bolashaqta ǵy­lym­­­men shuǵyldanýǵa yntalandyrý maq­satynda matematıka, fızıka sııaqty kúr­deli pánderden qosymsha repetıtorlarmen jumys isteýge jaǵdaı týǵyzýdamyz. Mekemelerdiń shtattyq kestesinde tárbıe jumysyna jaýapty arnaıy pedagogıkalyq bilimdi ustaz laýazymdary jáne tárbıelenýshilerdiń den­saýlyǵyn qadaǵalap alǵashqy medı­sınalyq kómek kórsetýge jáne sanı­tarlyq normalardyń talaptarynyń oryn­dalýyn qadaǵalaýǵa tıisti orta dáre­jeli medısına qyzmetkeri laýazymdary qarastyrylǵan.

Tárbıe jumystaryn júrgizýde mem­lekettik jáne kásibı merekelerde, basqa da arnaýly datalarǵa baılanys­ty ótki­ziletin mádenı-sporttyq is-sharalar jos­parlary bekitilip, soǵan sáıkes úne­mi baqylaýda ustalynady. Sonyń nátı­jesi mektep shákirtteri de, stýdent jas­tar da óz ortalarynda bilim jaǵynan da, qoǵamdyq belsendiligi jaǵynan da kóz­ge túsip, dúbirli dodalarda júldeli oryn­darǵa ıe bolýda. Júıeli túrde be­ri­lip otyrǵan rýhanı tanymdyq jáne ıman­dylyq, patrıottyq tárbıemen sýsyndaǵan túlekterimiz ártúrli salada qyzmetterin adal atqaryp, otbasylyq qundylyqtarǵa asa mán beretin jarasymdy otbasy quryp, elimizdiń ártúrli óndiris oshaqtarynyń tirekterine aınaldy. Atap óter bolsaq, búginde shamamen, bilim salasynda 340, mádenıet salasynda 100, dinı birlestikterde jáne din salasynda 265, zań salasynda 93, densaýlyq saqtaý salasynda 162, qurylys salasynda 433, kólik jáne kommýnıkasııa salasynda 165, kommýnaldyq qyzmette 111, baılanys salasynda 69, aýylsharýashylyq salasynda 300, jıhaz jasaý kásibinde 136, jeke kásipkerlik salasynda 956-dan asa túlegimiz eńbek etip, el ekonomıkasynyń damýyna belsendi aralasýda. Bizden tárbıe alyp shyqqan túlekterdiń birshamasy top jaryp shy­ǵyp, jahandyq básekelestikte de óz bi­lim­derimen biliktilikterin jetildirýi arqyly aldyńǵy qatarly birqatar elde, AQSh, Eýropa, Ońtústik Azııa elderinde, Reseı Federasııasynda el abyroıyn arttyryp eńbek etýde.

Beriletin tálim-tárbıeniń negizgi te­mirqazyǵy bolyp tabylatyn árekettiń bastapqy qadamy, ol, álbette áýeli olardy ımandylyqqa baýlýdan bastalady. Sol sebepti biz tárbıelenýshilerimizge ne­gizgi sabaqtarynan tys ýaqytta bir mez­gil ata-baba murasymen jalǵasyp kele jat­qan súnnet joly, Matrýdı aqı­dasymen, Hanafı mazhabymen ush­tasqan rýha­nı-ımandylyq negiz­derin úırenýlerine qolaıly jaǵdaı týǵyzamyz. Oqytylatyn pánderdiń, oqý­lyqtar men ádebıetter tizi­mi Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstr­liginiń arnaıy qurǵan komıssııasynda tek­­se­rilip, Qazaqstan musylmandary di­nı basqarmasynyń saraptaýynan ót­kizilip maquldanǵan. Sonyń nátıjesi tájirıbemizde baıqaǵanymyzdaı, qoǵam tarapynan bizdiń mekemelerdiń qyz­metine degen suranystyń jyldan-jylǵa ar­typ kele jatqandyǵy. Oǵan sebep, birin­shiden, balalarynyń bolashaǵyn bizge ama­nat­taǵan ata-analardyń biz­diń mekeme­lerdiń qyzmetine degen senim­deriniń artýy. Ekinshiden, bizderdiń áleý­mettik áljýaz toptardyń arasynda udaıy ótkize­tin qaıyrymdylyq sharalarymyz. Úshin­shiden, shet jerden elge oralyp jatqan aǵaıyndardyń balalarynyń bizdiń mekemelerden ótetin beıimdelý sharalary, ıaǵnı olardyń oryssha til, kırıllısa árpimen jazý zańdylyqtaryn úırenýleri.

Osy ýaqytqa deıingi málimetterge súıe­ner bolsaq, «Jibek joly» qaıyrym­dylyq mekemeler qaýymdastyǵy qura­my­na kiretin qaıyrymdylyq mekemeler­den tárbıe alyp shyqqan túlekter bir­lik pen beıbitshilikti dáripteıtin, sabyr­lyq saqtap qarapaıym halyqpen etene aralasatyn, toleranttylyq pen turaq­tylyq tuǵyrynyń nyǵaıýyna belsene atsalysyp azamattyq pozısııasyn nyq us­tanatyn eljandy top ókilderiniń qata­rynda kóptep sanalady.

Bizdiń mekemelerdiń jınaqtaǵan ońdy tájirıbesin eldiń ıgiligi úshin áleýmettik mańyzy zor júk arqalaǵan joba retinde usyna otyryp, qoǵamdyq kelisim aıasynda júrgiziletin is-sharalarda bolashaq­qa paıdasy tıetin óskeleń urpaq tár­bıe­leýdegi qyzmetterimizdi odan ári da­my­týǵa zań aıasynda bolyp jatqan óz­geristerge saı birigip aqyldasyp áre­ket ja­saýǵa shaqyrý. Birligimizdi ny­ǵaıtyp, berekemizdi arttyratyn bola­shaǵymyz­dyń baǵdarshamy retinde ózi­mizge tán ulttyq erekshelikterimizdi ulyq­tap, atadan balaǵa mıras bolyp jetken baǵa jetpes qundylyqtarymyzdy dáripteı bilsek, aýyzbirshiliktiń almaıtyn qamaly joq, tórteý túgel bolsa, tóbedegi keledi. Aldy­myzda kezdesetin qandaı da bir kedergi­lerden qınalmaı, eńsere ótýge nıettensek, keńesip pishken ton kelte bolmas degendeı, tatýlyqtyń tátti dámin tattyratyn, ári rýhanııattyń shyńyna shyǵaryp, aqı­qattyń aq jolyna jetkizetin árekettiń tek osylaı bolmaq ekendigine esh kúmán joq.

Ahmetjan OMAROV

«Jibek joly» qaıyrymdylyq mekemeler qaýymdastyǵy zańdy tulǵalar birlestiginiń tóraǵasy

 

Banner
Sońǵy jańalyqtar

Elıtaly kezeńge joldama aldy

Sport • Búgin, 09:58

Eki qola medal enshiledi

Boks • Búgin, 09:57

«Barystyń» qarqyny qatty

Hokkeı • Búgin, 09:52

Kıprdi de jeńe almadyq...

Fýtbol • Búgin, 09:51

Galbadrah bolmasa qaıter edik?!

Sport • Búgin, 09:49

«Qara altyndy» qapysyz aǵyzǵan

Qazaqstan • Búgin, 09:44

Qyz áýlıe

Rýhanııat • Búgin, 09:34

Qaıtalanbas qymyz dámi

Qazaqstan • Búgin, 09:33

Rýhanı jańǵyrǵan aýyl

Rýhanııat • Búgin, 09:28

Ekijaqty kelisimge qol qoıyldy

Qazaqstan • Búgin, 09:26

Tálim men tájirıbe ushtasqan uıa

Qazaqstan • Búgin, 09:10

Jambyldyqtardyń jarqyn jobasy

Aımaqtar • Búgin, 08:36

Joshy ulysynyń joǵalǵan shaharlary

Rýhanııat • Búgin, 08:31

Úılestirý keńesiniń kezekti basqosýy

Qazaqstan • Búgin, 08:27

Túgel túrkini túgendegen

Álem • Búgin, 08:20

Katonqaraǵaıdy qalaı saqtap qalamyz?

Qazaqstan • Búgin, 08:12

«Dostastyq vızasyn» engizýdi usyndy

Prezıdent • Búgin, 08:03

Taldyqorǵanda 5 myń aǵash otyrǵyzyldy

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Keı óńirlerde aýa-raıy ózgeredi

Aımaqtar • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Iesiz zyndan. Dıdar AMANTAI

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Eń qysqa áńgime. Islam Qabyluly

Rýhanııat • 12 Qazan, 2019

Senatorlar senbilikke shyqty

Qazaqstan • 12 Qazan, 2019

Uqsas jańalyqtar