Qazaqstan • 14 Qazan, 2019

Elbasy Nursultan NAZARBAEV: «Eldiń qoldaǵanyna, jiger bergenine rızamyn!»

84 retkórsetildi

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev osy jyldyń 11 qazan kúni «Habar» telearnasyna suhbat berdi. Búkpesiz áńgime barysynda Elbasy óz ókilettigin toqtatqannan keıingi ómiri, jańa jumys kestesi jáne eldiń damý bolashaǵy týraly saýaldarǵa ashyq jaýap berip, elimizdiń búginge deıin jetken jetistikteri, jańa saılanǵan Prezıdent týraly oıyn aıtty.

Halyq úshin qabyldanǵan durys sheshim

Jýrnalıster suhbatty Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń óz erkimen Memleket basshysy ókilettigin toqtatýy týraly 2019 jylǵy 19 naýryzdaǵy sheshimine qatysty suraqpen bastady. «Sodan beri jarty jyl ótti. Qabyldaǵan sheshimińizge ókinbeısiz be?» degen saýalǵa oraı Elbasy bul sheshimniń ábden oılas­tyrylyp baryp qabyldanǵanyn, oǵan ókinbeıtinin jetkizdi.

– Bul ár qyrynan ábden oılastyrylǵan sheshim bolatyn. El basqarǵanyma 30 jyl, al Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq komıtetiniń hatshysy bolǵanymdy esepke alsaq, 40 jyl tolǵan. Osy ýaqytqa deıin meni saılap kelgen halqyma rahmet. Elimizge ózgerister kerek. Sol úshin jańa adamdar, jańa mamandar qajet. Jańa tulǵanyń ózgeshe kózqarasy, oılary bolatyny anyq. Sondyqtan halyq úshin durys sheshim qabyldadym dep oılaımyn jáne eshqandaı ókinishim joq. Álemdegi kóptegen memleketterdiń basshylary qońyraý shalyp, ókinishterin bildirdi, sonymen birge bılik tranzıtin qantógissiz, beıbit, demokratııalyq jolmen ótkizgenimizge qýanatyndaryn jetkizdi. Muny kóptegen sarapshylar úlgi-ónege retinde usynady. Endigi másele – 30 jyl ishinde jetken orasan zor jetistikterdi tógip-shashyp almaı, molaıtý, – dedi Elbasy.

Jalpy, 30 jyl el basqaryp, ekonomıkany damytý, halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý jolynda aıanbaı eńbek etý kez kelgen tulǵanyń qolynan kele bermeıtin dúnıe. Osy oraıda jýrnalıster Tuńǵysh Prezıdentten tabysty qyzmetiniń syrymen bólisýdi ótindi.

– Bul týraly kóp jazyldy. Bıyl meniń el basqarýymnyń 30 jyldyǵyn qorytyndylaýǵa arnalǵan konferensııada tanymal azamattar sóz sóılep, qandaı qıyn-qystaý kezeńderdi eńsergenimizdi, ne istegenimizdi jan-jaqty talqylady. Eldiń senimin arqalap, osy jyldar ishinde seriktesterimmen, zamandastarymmen birge ǵasyrǵa tatıtyn sharýany atqardyq. Onyń bári elge málim. Eldiń ál-aýqatyn arttyrý úshin eń bastysy – ekonomıka. Ekonomıka óspese, ekonomıka ónimdi bolmasa, memlekettiń qaltasynda qarjy bolmaıdy. Memlekette qarjy bolmasa, zeınetaqyny da, jalaqyny da tóleı almaıdy. Aıta keteıik, osy jyldar ishinde ekonomıkamyz 20 esege jýyq ósti. 2 myńǵa jýyq aýrýhana-emhana, 1,5 myńnan astam mektep, myńǵa tarta balabaqsha salyndy. Osyndaı qamqorlyqtyń, el tabysynyń ulǵaıýy arqasynda qazaqstandyqtardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 67 jastan 73 jasqa deıin artty. Buıyrtsa, odan da joǵarylap, 80 jasqa deıin jetedi. Mundaı bizde qashan boldy? Eshqashan bolǵan emes, – dedi Tuńǵysh Prezıdent.

 Elbasy odan ári halyqtyń sany da, qurylymy da ózgergenin sóz etti.

– Mysaly, 1991 jyly, táýelsizdikti jarııalar kezdegi jaǵdaıǵa qarasaq, Par­lamentte Joǵarǵy Keńes depýtattarynyń ishinde qazaqtardyń úlesi nebári 44 paıyz bolatyn. Qazaqstanda da ultymyzdyń úlesi soǵan shamalas edi. Al búginde Qazaqstanda qazaqtardyń úlesi 70 paıyzǵa jetip qaldy. Bul – úlken tabys. Keńes ókimeti qulap, el abdyrap, basqa ult ókilderi tarıhı otan­daryna údere kóshkende, halqymyzdyń sany 14 mıllıonǵa deıin azaıyp ketti, – dedi Elbasy.

Sonymen birge memleket astanasyn aýystyrý týraly esteligimen de bólisti.

– Elordany Alataýdyń baýraıynan Arqanyń tósine alyp kelý de ońaı sharýa bolǵan joq. Osy suhbat aldynda Mońǵolııa premer-mınıstri Ýhnaagıın Húrelsúhpen kezdestim, olar da Ulan-Batyrdyń túbinde qala salaıyn dep jatyr. Bul rette bizdiń tájirıbeni úırengisi keledi. Bizde kezinde astanany kóshirýge qarsy adamdar boldy. Sebebi – senbedi. Jaǵdaı qıyn, Úkimette aqsha joq. «Bul qalany qalaı salasyń, sý shyqty ma Almatydan?» degendeı kóp áńgimeni estidim. Biraq bul geosaıasattyń sharýasy bolatyn. Ony túsine alatyn adam ǵana túsinedi. Bul jaqta qazaq qalmaı bara jatqany ańǵaryldy. Al qazir Qazaqstannyń eń qazaqy shahary – Nur-Sultan qalasy bolyp otyr. Ońtústiktegi qalyń jurtty kóshirip, úlken sharýa atqardyq. Men keıde qarap otyryp, atqarylǵan jumysty kóre otyryp, ózime-ózim tańǵalamyn. «О́z kózime ózim senbeımin» degen sóz bar ǵoı. Bul qalaı qoldan keldi?! Bizdiń býynnyń atqarǵan sharýasy edi bul! Eldiń qoldaýyna, osylaı jiger bergenine rızamyn! – dedi Tuńǵysh Prezıdent.

Odan keıin jýrnalıst memlekette qos bıliktiń ornaǵany týraly pikirlerdiń qylań berip qalatynyn aıtyp, osy taqyryptaǵy alyp-qashpa áńgimelerge núkte qoıýyn su­rady. Nursultan Nazarbaev bul týraly ha­ba­ry baryn, aragidik estip qalatynyn aıt­ty.

– Bul, árıne jalǵan sóz. Ondaı qaýe­set­ti Qazaqstanda turaqtylyq bolýyn qa­lamaıtyn adamdar ádeıi taratady. Ha­lyqtyń berekesin qashyrýǵa nıetti­lerdiń áreketi. Sheteldegi qashqyn urylar, Otandy satqandar sóz taratyp, halyq­tyń tynyshtyǵyn buzýdy qalaıdy. Bul baı­lamdardyń esh negizi joq. О́ıtkeni Qazaqstan prezıdenttik bılik nysanyndaǵy ýnıtarly memleket. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevty halyq saılady. Ol – Memleket basshysy. Al ózime kelsek, zańǵa sáıkes, ishki jáne syrtqy saıasat máselelerin sheshetin, kadrlardy kelisimnen ótkizetin Qaýipsizdik Keńesiniń Tóraǵasymyn. Bul alqaly organ, oǵan eldiń barlyq basshy tulǵalary kiredi. Qatelikke jol bermeý úshin olarmen aqyldasyp, ujymdyq sheshim qabyldaımyz, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Ol, sondaı-aq Elbasy retinde Nur Otan partııasyna, Qazaqstan halqy Assam­bleıasyna basshylyq etetinin jetkizdi.

Tuńǵysh Prezıdent Memleket basshysy Q.Toqaevtyń ózimen keńesetinin, ondaı jaǵdaıda kópjyldyq mol tájirıbesine júginip, elge ıgilik ákelerdeı aqyl-oı qosýǵa tyrysatynyn aıtty. Biraq ol aqyrǵy sheshimdi báribir Prezıdenttiń ózi qabyldaıtynyna ekpin túsirdi. Elbasy, sonymen birge Qasym-Jomart Toqaev­tyń qazaqstandyq saıasattyń sabaqtas­tyǵy saqtalatynyn jarııalaǵanyn, sabaqtas­tyqtyń úzilmeýin qoldaıtynyn da jetkizdi.

 Aldymyzda aýqymdy mindetter tur

Suhbat alýshynyń kóp azamattardyń, sonyń ishinde sheteldik sarapshylardyń Prezıdent saılaýyna deıin Q.Toqaevtyń jeńiske jetetinin boljaǵanyn aıta kelip, «Nege sizdiń tańdaýyńyz Q.Toqaevqa tústi? О́zge kandıdatýralar qarastyryldy ma?» – degen saýalyna jaýap qatqan Nursultan Nazarbaev ártúrli úmitkerler qarastyrylǵanyn jetkizdi.

– Árıne tóńiregimde kóptegen jaqsy azamattar boldy, ósip-jetildi, ony ózderińiz kórip-bilip júrsizder. Shynymdy aıtsam, birneshe adamnyń kandıdatýrasyn qaradym. Solardyń ishinde saı keletini – Qasym-Jomart Toqaev degen toqtamǵa keldim. Birinshiden, ol – meniń janymda shırek ǵasyrdan beri kele jatqan adam. Ony bilemin. Ol da meniń jumysymnyń syr-sıpatyn jaqsy biledi. Ekinshiden, Toqaev – qazaqtyń birden-bir saýatty azamaty. Úshinshiden, ol dıplomatııalyq qyzmette júrip, shetelge tanymal boldy. Memleketter basshylary da tanıdy. Meniń usynysymmen BUU Bas hatshysynyń orynbasary laýazymynda Jenevada jumys istedi. Onshaqty jyl Senatty da basqardy. Iаǵnı, zań shyǵarý salasyn meńgergen. Esterińizde bolsa, kezinde ony Úkimet basshysy etip taǵaıyndaǵanmyn, 2 jyldan artyq jumys istedi. El basqarý ońaı nárse emes. El basqara alamyn dep árkim-aq oılaıdy. Biraq bul istiń barlyq synaǵynan óziń ótýiń kerek. Qasym-Jomart Kemeluly solardyń birazynan ótti dep sanaımyn. Nur Otan partııasynyń, meniń usynýymmen saılaýǵa tústi, halyq ony Prezıdent retinde saılady. Endi bar iste osy Prezıdentimizdi bárimiz qoldaýymyz kerek. Elge sol kerek, – dedi Elbasy.

Osy rette Tóle bıdiń birlik týraly tolǵaýyn eske alǵan Tuńǵysh Prezıdent: «Kókirek qaqqan handarym Laýazymǵa talasyp, Byt-shyt qyldy elimdi. ...Bul qazaqtyń dalasy Teginde neni kermegen. Neshe bir jaısań balasy Sheshen de bolyp sóılegen. Kósem de bolǵan oımenen. Biraq sonyń bári de Ydyrap jatqan qazaqtyń Qosa almady bastaryn. Beıbit jatqan elimdi Jaýlap alyp qor qyldy, Kók atty kelip kóldeneń» degen Tóle bı», – dedi.

Sonymen qatar Elbasy aldymyzda aýqymdy mindetter turǵanyn, qol jetkizilgen tabystarǵa toqmeıilsýge bolmaıtynyn atap kórsetti.

– Zamanynda dúnıe júzindegi eń uly ımperııa bolǵan Rımniń fılosoftary: «Glýpye molodye oratory ýnıchtojılı moıý respýblıký» dep aıtqany bar. Bizdiń halqymyz dana. Úlkeni-kishisi biraýyzdy bolyp, tentekti jolǵa salyp, elimizdi alǵa bastyrýymyz qajet. Aldymyzda tolyp jatqan máseleler bar. Dúnıe qym-qýyt, shym-shytyryq. Alyp memleketterdiń ózi bir-birimen kelise almaı, saýda jaǵynan, sanksııa jaǵynan teketiresip jatyr. Qazaqstan úlken derjavalar ortasynda ornalasqan memleket. Biz ár ýaqytta óte muqııat bolǵanymyz abzal. Eldegi tynyshtyq arqyly ǵana órkendep, óse alamyz. Biz ázirge jetetin jerimizge jetken joqpyz. Osyndaı qarqynmen qozǵalǵan Ońtústik Koreıa búgingi deńgeıine tek 54 jyl ishinde ǵana jetti. Basqalary 40-50 jyldan keıin baryp aıaǵynan tik turyp, qazirgi jaǵdaıyna keldi. Barlyǵyn jasap aldyq dep toqmeıilsýge bolmaıdy. Alda el úshin, halyq úshin isteıtin talaı jumys bar. Sol jumysqa keler urpaq daıyn bolýy qajet. Meniń býynym ózine júktelgen mindetti abyroımen atqardy. Endi jańa býyn bizden jaqsyraq istesin. Ony da kórelik, – dedi Nursultan Nazarbaev.

Elbasy suhbat kezinde ótkenge sholý jasap, óziniń prezıdenttik qyzmetin qorytyndylaı ketti.

– Eger oılana, sarapqa sala kele, osy jyldary oń nátıje shyǵarmaǵanymdy túsinsem, múmkin, prezıdenttik qyzmetten ketpes te edim. Prezıdenttik ókilettigim 2020 jyldyń aıaǵyna deıin bolǵany málim. Biraq oǵan qaraǵanym joq. Elimizde de, syrtqy sarapshylar tarapynan da Qazaqstannyń osy jyldardaǵy ósip-órkendeýine oń baǵa berildi. Biz burynǵy Keńes Odaǵynyń quramynda bolǵan res­pýblıkalar arasynda reformalardy eń jyldam iske asyrdyq. Ekonomıkamyz da tez ósti. Bul – atqarylǵan jumystyń nátıjesi. Biz dúnıejúzilik tájirıbeni paıdalanyp, strategııalyq baǵdarlamalar jasadyq. «Qazaqstan – 2030» strategııasyn ýaqytynan buryn oryndap tastadyq. Qazir 2050 jylǵa deıingi damý baǵdarlamasy boıynsha jumys istep jatyrmyz. Sonyń aıasynda «100 naqty qadam» Ult jospary, «Rýhanı jańǵyrý», ındýstrııalyq damý jáne basqalary el ıgiligi úshin júzege asyrylyp jatyr. Negizgi maqsat – órkendep-ósken, aldyńǵy qatarly 30 eldiń qataryna qosylý. Sonda elimizdiń jaǵdaıy sol elderdegideı bolady. Atqarylǵan jumystarǵa oń baǵa beremin. Aıta bersek, atqarylǵan sharýa kóp. Endigi kezekte qarqyndy toqtatpaı, jumysty ári qaraı jalǵastyra berý kerek, – dedi Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti.

Sonymen qatar Elbasy tarıhymyzdy da umytpaı, búgingi tabystarǵa jetý jolyndaǵy qıynshylyqtardy da jastarǵa jıi aıtyp otyrý keregin eskertti.

– Qazaqstandyq jas urpaq táýelsizdik jyldaryndaǵy qıynshylyqtardy bile bermeıdi. 90-jyldary ne bolǵanyn qaıtalap aıtyp otyrý kerek. Páterlerge jylý berilmeı, jurt sýyq úılerde turdy. Elektr qýaty aptasyna bir-aq ret beriletin. Jalaqy, zeınetaqy, basqasyn tóleýge aqsha jetpedi. Dúken sóreleri bosap qaldy. «Sender memleket bola almaısyńdar! Senderde eshqashan memleket bolmaǵan» degendi men talaı estidim. Áıtkenmen memleketimiz quryldy, memlekettiligimizdi dúnıe júzi moıyndady. Qazaqstanda shegendelgen shekara da bolmaǵan. 14,5 myń shaqyrym shekaramyzdyń barlyǵyn kelissóz arqyly bekitip, qujattap, BUU-ǵa tapsyrdyq. Eger shekaranyń 1-2 shaqyrymyna qatysty daýy sheshilmese, ol úlken soǵysqa bastaıdy. Onyń barlyǵyn sheship, shekarany shegendep, keler urpaq aldynan ondaı problemany alyp tastadym. Bul degen – óte úlken tabys! – dedi N.Nazarbaev.

 Nur Otan partııasy halyqpen birge bolýy kerek

Suhbat barysynda Elbasy qoǵamdaǵy áleýmettik máseleler jóninde de aıtyp, bul oraıda Nur Otan partııasy halyq janynan tabyla biletin basty saıası kúshke aınalý kerek ekenin jetkizdi.

– Qazaqtyń tarıhy men tabıǵatynda bir otbasynyń bala-shaǵasy kóp bolyp, onyń jaǵdaıy qıyndasa aǵaıyn-týys jınalyp qol ushyn sozyp, kómektesedi. Halyqqa túsindirý kerek. Eger de qur surap otyra bermeı, maǵan jumys berińder dese, onda bul Úkimettiń sharýasy. Halyqtyń ál-aýqatyn kóterý úshin memleket jumys oryndaryn ashýǵa mindetti. Mine, osy turǵyda Nur Otan partııasy halyqpen birge bolyp, adamdardyń muń-muqtajyn bılikke jetkize bilýi tıis. Turǵyndardyń birde-bir talabynyń oryndaýsyz qalmaýyn qadaǵalaý qajet. Kez kelgen máseleni júıeli túrde jetkizseń adam onyń baıybyn túsinedi. Al halyqpen tikeleı jumys istemeı, seniki durys emes deseń, budan jaqsy nátıje shyqpaıtyny málim. Mundaı ustanym jaqsylyqqa aparmaıdy. Sondyqtan Nur Otan partııasynyń aldyna osyndaı mindetti qoıyp otyrmyn. Bul partııa sońǵy jıyrma jylda eldegi negizgi saıası kúshke aınaldy. Búkil saılaý naýqandary osy partııa arqyly júzege asty. Búginde jumys jalǵasyp jatyr. Partııa qyzmetin jańǵyrtý – jańa mindetterdi aıqyndap, jańa deńgeıge kóterilýge yqpal etýi tıis, – dedi N.Nazarbaev.

 Megapolıster ómir súrýge yńǵaıly bolǵany jón

Tuńǵysh Prezıdent ýrbanızasııa týraly da oılarymen bólisti. Ol bul úrdisti toqtatý qıynǵa soǵatyndyqtan, ony basqara bilý kerektigin aıtty.

– Álbette adam ómir súrýge yńǵaıly jerge umtylýǵa tyrysady. Úlken qalalarda ǵylym, zaýyttar men kásiporyndar, úzdik mektepter men oqý oryndar, sapaly meıramhanalar shoǵyrlanǵan. Sol sebepti halyqtyń megapolısterge aǵylýy zańdylyq. Ýrbanızasııany toqtata qoıý qıyn. Alaıda bul ony basqarýǵa bolmaıdy degendi bildirmeıdi. Mysaly, astana men Almaty qalasynda osyǵan qatysty problema az emes. Bul úrdis jabaıy mánerde órbimeýi tıis. Qalasaq ta, qalamasaq ta úlken shaharlardyń sany artatyny kúmánsiz. Sarapshylar álemdi mıllıondaǵan turǵyny bar alyp megapolıster basqaratynyn aıtyp, jarysa jazýda. О́ıtkeni halqy kóp qalada jumystyń az bolmaıtyny belgili. Túrli daǵdarystardy da úlken shaharlar ońaı eńsere alady. Nege deseńiz, jumys kúshi kóp jáne óndirilgen ónimdi satyp alatyn adamdar bar. Osylaısha mıllıondyq qalalar ózderin qamtyp, tirshilikke qolaıly jerge aınalady. Almatyda turǵyndardyń sany 2 mln-ǵa taıap qaldy. Astanada qazir 1 mln 200 myń adam turyp jatyr. Shymkent shaharynda halyqtyń sany mıllıonǵa jetkendikten onyń mártebesi respýblıkalyq deńgeıge jetti. Jaqyn bolashaqta bul qatarǵa Qaraǵandy, Aqtóbe syndy jarty mıllıon turǵyny bar qalalar qosylýy ábden múmkin. Biz ýrbanızasııany qoldan jasap jatqan joqpyz. Mundaı baǵdarlama da joq. Ol halyqtyń qozǵalysy. Buǵan kedergi keltirý qıyn, – dedi Elbasy.

Aýylǵa degen qamqorlyq azaımaýy tıis

Tuńǵysh Perzıdent aýyl sharýashylyǵy salasyna qatysty oı-pikirlerimen bólise otyryp, sheteldik tájirıbelerge toqtaldy.

– Dúnıejúzilik tájirıbege keletin bolsaq, alyp memleket AQSh-ta aýyl sharýashylyǵymen aınalysatyn halyqtyń sany 5 paıyz. Bizde halyqtyń 43 paıyzy aýylda turady. Biraq ta sonyń ishinde 20 paıyzy ǵana aýyl sharýashylyǵynda jumys istep júr. Qalǵany qalaǵa kelip-ketip júrgender. Germanııa, Kanadada dál solaı. Nelikten olarda ónimdilik joǵary? Sebebi úlken kólemde jumys isteıtin tehnıka men sharýalar óz isterin jolǵa qoıǵan. Sol arqyly ónimdilik kórsetkishi joǵary. Qazir eshkim aqshany beker shashpaıdy. Tabysty bolý úshin ár tıyndy esepteıdi. Sondyqtan biz aýyl sharýashylyǵyna kóp kóńil bólip kelemiz. Dúnıe júzinde barlyq memleketter aýyl sharýashylyǵyna sýbsıdııa bóledi. О́zderińiz biletindeı, aýyl sharýashylyǵyna birinshi kúnnen bastap kóp kóńil bóldim. Birneshe reforma jasadyq. Qazirgi baǵdarlamalarda sýbsıdııa jaǵy qarastyrylǵanymen ónimdilik tómen. Gektardan 13-14 sentner ónim alsaq soǵan qýanamyz. Kórshi Qytaı elinde ónimdi 25 sentnerden kem almaıdy. Kanadada odan da joǵary. Jerleri bizben birdeı. Nege? Bizde tyńaıtqyshtar jetispeıdi. Tehnıkany áli tolyq alǵan joqpyz. Bul máseleniń eki jaǵy bar. Qazir aýyl sharýashylyǵy mamandarynyń jalaqysyn kóterip, qoldap kelemiz. Bul baǵytta óńdeý ındýstrııasy jolǵa qoıylsa, onda jumys bolady. Mysaly, Soltústik Qazaqstanda oblysyndaǵy «Zenchenko» kompanııasy, elordanyń irgesindegi «Rodına» syndy kompanııany alyp qaraıyq. Sonda barǵan jastar sol jerde qalady. Úı berip, biliktilikterin arttyrady. Aýyl sharýashylyǵynda istep júrgen azamattar, jastarǵa jaǵdaı jasap, salany damytýdy qolǵa alýy tıis. Biz de aýyldan shyqqan balalarmyz, aýyldy ańsaımyz. «Egemen Qazaqstan» gazetinde jýsan týraly úlken maqala shyǵypty. Onda jýsannyń ıisi adamdy sergitedi dep jazylypty. Shynynda da aýylǵa barsań, bir túp jýsandy alyp ıiskeısiń. Iisi ańqyp turady. «Sultan Beıbarys» fılminde jýsandy ıiskep, qaı elden ekenin tanyǵan. Aýyl bárimizdiń besigimiz. Aýylǵa degen qamqorlyqty memleket árdaıym nazarynda ustap, jaǵdaı jasaý kerek. Jańa tehnıkany alyp, tyńaıtqyshtardy kóbeıtý kerek. Az adammen kóp ónim shyǵara alatynda jaǵdaıǵa jetýimiz qajet. Odan qorqýǵa bolmaıdy, – dedi Elbasy.

 Balama ekonomıka – turaqtylyqtyń tyń joly

N.Nazarbaev jahandyq ekonomıkanyń arhıtektýrasyn eskerip, damýdyń tyń joldaryna kóshý kerektigine toqtaldy. Elbasy tabıǵı resýrstar naryǵynyń shatqaıaqtaýy ulttyq ekonomıkanyń modelin qaıta qarastyrýǵa sep bolǵanyn aıtyp, bul rette balama joldy myqtap qolǵa alǵan abzal deıdi.

– Kezeń-kezeń damýymyz qajet. Qazaqstandy órkendetýge arnalǵan 2050 jylǵa deıingi strategııalyq josparymyz bar. Eldegi baǵdarlamalardyń basym bóligi sonyń negizinde ázirlendi. Jer qoınaýyndaǵy resýrstarǵa qarap otyrý qatelik. Mysaly, munaıdyń baǵasy bıyl 70 dollardan joǵary edi. Al qazir 60 dollardan da tómen. Bul degenińiz bıýdjetke úlken shyǵyn. Qalaı onyń ornyn toltyramyz? Ekonomıkasy tabıǵı shıkizatqa negizdelgen memleketter bul jaǵdaıdan ótken. Sondyqtan balama ekonomıkany qurý qajet jáne biz bul jumysty bastadyq. Myńdaǵan kásiporyn ashtyq. Onda qazir 400 myńdaı adam eńbek etedi.

Qytaı bizdi jaýlap jatyr degen áńgimeni jıi estip, oqyp júrmin. Qaıda, kimdi jaýlap jatyr? Qazaqstan jerin vagonǵa tıep, basqa jaqqa alyp kete me? Qytaı bıligimen ýaǵdalastyǵymyz bar. Onda birlesken kásiporyndar qurylǵan jaǵdaıda qansha mamandardyń elge keletini týraly Úkimetpen kelisimge keledi. Qurylys aıaqtalǵan soń barlyq mamandar elderine qaıtady. Sondyqtan mundaı kúdikten arylý kerek. Eshkim kásiporyndy kóshirip alyp kelmeıdi. Biz ózimizge qajetti ozyq kásiporyndardy qurýǵa múddelimiz.

Ulttyń janashyry retinde jastarǵa beretin aqylym, eń aldymen bilim alýǵa umtylý kerek. О́mir degen qıyn. «Eńbek etseń erinbeı, toıady qarnyń tilenbeı!» degen Abaı babamyzdyń sózi bar. Jastardy eńbekke, bilimge baýlýymyz qajet. Bilim alyp, eńbek etseń otbasyńdy asyraısyń jáne eshkimge muqtaj bolmaısyń. Osyny oılaný kerek. Barlyǵymyzdyń oıymyz eldiń amandyǵy, jurttyń tynyshtyǵy jáne Qazaqstannyń Táýelsizdigi máńgi bolýyn oılanýymyz kerek. Sonda ǵana dúnıe júzinde syıly elge aınalamyz, – dep aıtty N. Nazarbaev.

 Túrkistan – Túrki áleminiń rýhanı ortalyǵy

Byltyr N.Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Túrkistan qalasy oblys ortalyǵyna aınaldy. Arnaıy Túrkistan oblysy quryldy... «Dál osyndaı tarıhı sheshimdi qabyldaýǵa ne túrtki boldy?» degen suraqqa oraı áńgimesin sabaqtaǵan Tuńǵysh Prezıdent kezinde elordany Túrkistanǵa kóshirý týraly oı bolǵanyn jasyrmady.

– Elordany tańdaǵan kezde osy shahar oıymda júretin. Kishigirim qala ol kezde. Alaıda astanany bul jaqqa kóshirmeımiz dep sheshtik. Sebebi ol – rýhanı ortalyǵymyz. Tipti Túrki áleminiń rýhanı ortalyǵy. Qoja Ahmet Iаsaýıdiń shyǵarmalary sol jerde shyqqan. 1500 jyldyq tarıhy bar kóne qala. Sol óńirdi jandandyrý máselesi burynnan beri oıymda bolatyn. Elordany salǵannan keıin oǵan kóńil bólýge qarajat tapshy edi. Shymkentti mıllıon turǵyny bar bolǵannan keıin Almaty jáne bas qalamyz sekildi tikeleı ortalyqqa baǵynatyn qala ettik. Sondyqtan Túrkistandy oblys ortalyǵy dep jarııaladym. Barlyq túrkitildes memleketter bul sheshimdi qoldady. Túrli murajaılar boı kóterý ústinde. Onyń ishinde Qoja Ahmet Iаsaýıge, Qazaq tarıhyna, Túrki tarıhyna baılanys­ty nysandar salynyp jatyr.

Túrkistanǵa myńdaǵan týrıst kele­tin. Endi olardyń sany odan  da artady. Qala «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq dáliziniń boıynda ornalas­qan. Kórshi Tashkent qalasymen qarym-qa­tynasy jaqsy. Menińshe, jańa oblysymyz paıda bolǵany qýanyshty jaǵdaı, – dedi N. Nazarbaev.

 Halyqtyń qoldaýy qýat beredi

Suhbattyń sońynda Elbasy ókilettiligin tapsyrǵannan keıingi ómiri jaıly bólisip, burynnan beri júzege asyrǵysy kelip júrgen armandaryn aıtty.

– Qazir eshkimdi de ózime shaqyrtpaımyn. Mindetim konstıtýsııalyq zańmen bekitilgen. Partııanyń, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jumystarymen aınalysamyn. Qaýipsizdik keńesiniń mindetteri de az emes. Túrli halyqaralyq forýmdarǵa shaqyrý boıynsha qatysamyn. Búginde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Qurmetti tóraǵasymyn. Meni Túrkitildes memleketter yntymaqtastyǵy Keńesiniń (Túrki keńesi) de Qurmetti tóraǵasy retinde saılady. Onyń otyrysy aldaǵy apta basynda Bakýde ótedi. Osyndaı forýmdarda Qazaqstanǵa qatysty máseleler de sheshiledi. Iаǵnı, bul laýazymda da men Otanǵa qyzmet jasaýdy jalǵastyrýdamyn. Jeke basyma ýaqyt az qalady. Peızaj salǵandy, tabıǵatty beınelegendi una­ta­myn. Alda mýzeı qurylysy aıaqtalady. Son­da ózim salǵan sýretterdi el nazaryna usynbaqpyn. Kórmege 30 shaqty sýret qajet. Álbette aıtarlyqtaı týyn­dy bolmas, biraq dostarym kórsetýdi suraı­dy. Sondaı-aq buryn oqýǵa ýaqytym jete bermegen saıası kitaptardy, álemdik kór­kem ádebıetti kóp oqımyn. Mende kóp kitap jınalyp qaldy. Balalarmen, neme­relerimmen jıi kórisýdi qalaımyn. Qazirgi balalar basqasha, olardyń tolyp jatqan óz qyzyǵýshylyqtary bar. Jumys kestem osyndaı. Meniń burynǵy ómirimde de, qalǵan ómirimde de barlyq oıym – elimizdiń, Qazaqstannyń tynyshtyǵy men ósip-órkendeýimen baılanysty. Qolymnan kelgenshe, osy jumysty istep kele jatyrmyn, ómirbaqı osy ispen aınalysyp ótemin. Meniń basqa armanym da joq. «Birlik bolmaı, tirlik bolmaıdy». Otyz jylǵy jumysty qalaı baǵalaısyz degende aıtqym kelgeni, meni búkil halyq 6 ret Prezıdent etip saılady. Altaýynda da 80-90 paıyz arasynda saılaýshylar maǵan daýys berip otyrdy. Halyqtyń osy senimi maǵan qýat berdi! Bir bolǵanda tabysty bolamyz, bir bolǵanda barlyq jumysymyz jemisti bolady. Elimiz máńgi bolsyn! – dep túıindedi sózin Nursultan Nazarbaev.

Jazyp alǵandar

Jaqsylyq MURATQALI,

Svetlana ǴALYMJANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • Keshe

Oqyrmanmen oı bólisti

Rýhanııat • Keshe

Qııanatqa qarsy turǵan gazet

Rýhanııat • Keshe

Jemqorlyq jerge qaratady

Qoǵam • Keshe

«Bir synaǵan jamandy...»

Aımaqtar • Keshe

Erli-zaıyptylardyń erligi

Aımaqtar • Keshe

El ıgiligin eselegen jan

Rýhanııat • Keshe

Teńgeniń tegeýrini

Qarjy • Keshe

Senim kapıtaly

Ekonomıka • Keshe

Shymkenttiń úlgili otbasylary anyqtaldy

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Almatyda páter balldyq júıemen beriledi

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar