Qazaqstan • 14 Qazan, 2019

Kúrmeýi kúrdeli kooperatıvterdiń kúni bitti me?

68 retkórsetildi

Alǵash quralǵannan bergi jıyrma jyl­­dan astam ýaqytta «jaýyrdy jaba toqymdap» kelgen PIK-terdiń (páter ıeleri kooperatıvteri) kúni bitip, sońǵy tuıaq serper sáti týǵan sııaqty.

Burnaǵy kúni ót­ken Parlament Senaty­nyń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashy­lyq máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy talqylanyp, birinshi oqylymda maquldandy. Bul zań jobasynyń negizgi túıini – kúrmeýi kúrdeli PIK-terdiń ornyna «bir úı – múliktiń menshik ıeleriniń bir birlestigi» qaǵıdaty bo­ıynsha «múliktiń menshik ıeleriniń birlestigi» (MIB) kommersııalyq emes uıymyn qurý arqyly kondomınıým obektisin basqarýdyń jańa úlgisin jasaý.

Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy tur­ǵyndardyń qalypty ómirin qamtamasyz etetin áleýmettik mańyzy zor, memleket úshin óte jaýapty salalardyń biri bolyp sa­­na­lady. Úkimettiń osy bir kúrdeli salada sońǵy jyldary júrgizgen reformalary esh­­bir tıimdilik bermedi. Oǵan kópqabatty úıler­diń taǵdyry tapsyrylǵan páter ıeleri koo­peratıvteriniń (PIK) jumysyndaǵy be­leń alǵan berekesizdik kesirin tıigizip kel­di. Keńes dáýirinde kópqabatty turǵyn úı qoryn ıeliginde ustap, búkil ınjenerlik-kom­­mýnaldyq qyzmetin qatamasyz etetin «úı basqarmalary» (domo­ýpravlenıe) bo­latyn. Máselen, búginde myńnan astam PIK durys qyzmet kórsete almaı otyr­ǵan Almatynyń búkil turǵyn úı qoryn 56 úı basqarmasy tap-tuınaqtaı ustaıtyn. Keńestik kezeńniń úı basqarmalarynda bi­likti mamandar, myqty materıaldyq baza bolatyn. Sonyń bári qurdymǵa ketti.

Sóıtip jekeshelendirýdi jeleý etken zamanda júz myńdaǵan qazaqstandyq Qajygeldın úkimetiniń turǵyn úı qory sa­lasynda jasaǵan reformalarynyń nátı­jesinde bir sátte menshik ıeleri bolyp shy­ǵa keldi. Kópqabatty turǵyn úılerdiń or­taq ınjenerlik-kommýnaldyq júıelerine táýel­di bul jekemenshik páterlerdi qa­lypty jaǵdaıda ustaýdyń problemalary týyndady. Shańyraǵy ortasyna tús­ken úı basqarmalarynyń ornyn basatyn qurylym qajet boldy. Aqyry ótken ǵa­syrdyń 90-jyldarynyń ortasynda qalalarda kóp­qabatty úılerge kommýnaldyq ınjenerlik qyzmet kórsetetin kooperatıvter – PIK-ter quryldy. Bul kooperatıvterdi paıda tabýdyń kózi dep túsingen pysyqaılar balǵa úımelegen shybyndarsha PIK-terdi tóńirektedi. PIK-terdiń jańadan saılanǵan tóraǵalarynyń joǵary ınjenerlik bilimi, tym bolmaǵanda kommýnaldyq ınjenerlik júıeni jetik biletin mamandar bolýy kerek edi. О́ıtkeni sol kezeńniń ózinde Keńes ókimetinen muraǵa qalǵan kópqabatty turǵyn úılerdiń búkil ınjenerlik-kommýnaldyq júıesi jóndeýge suranyp-aq turǵan bolatyn. О́kinishke qaraı, is júzinde bári kerisin­she bolyp shyqty.

Máselen, búginde Nur-Sultan qalasynda 2500-den astam kópqabatty turǵyn úı qory bar. Mine, osy turǵyn úı keshenderine 430-dan astam PIK qyzmet kórsetedi. Qazaq­stan Respýblıkasynyń «Turǵyn úı qatynastary týraly» zańyna sáıkes PIK – kondomınıým nysanynyń ortaq men­shigin birlesip basqarý úshin qurylǵan páter ıeleriniń kommer­sııa­lyq emes uıymy bolatyn. О́kinishke qaraı, «Turǵyn úı qatynastary týraly» zań boıynsha 1993-1996 jyldary elimizde júrgizilgen turǵyn úı qoryn jekeshelendirý reformasy jartykesh kúıde is júzine asyryldy. Reforma boıynsha kópqabatty turǵyn úılerdiń tek páterleri ǵana jekemenshikke berilgen. Al­ kópqabatty úılerdiń shatyrlary, jer­tó­leleri, kireberisteri jáne jalpy úı mańyn­daǵy aýmaǵy, kommýnıkasııalar júıesi, bıik úılerdiń lıftileri ortaq men­shik kúıinde qalǵan. Ortaq ıgiliktiń qalaı talan-tarajǵa salynǵanyn kózimen kórgen biz­diń turǵyndar úshin «ortaq menshik uǵy­my» ıesiz, suraýsyz múlik uǵymymen astasady.

«Daýdyń basy Daırabaıdyń kók sıy­ry» demekshi, 20 jyldan beri bir bátýaǵa kelmegen turǵyndar men PIK-terdiń ara­syndaǵy bitispes daýdyń basy da osy ıesiz qalǵan «ortaq menshik» múlkinen týyndap keldi. Sebebi zań júzinde PIK-ter eshteńege jaýap bermeıdi. Turǵyndardan tólenetin qarjydan quralatyn mıllıondaǵan aqsha aınalymyn basqaratyn PIK-ter «Turǵyn úı qatynastary týraly» zańǵa sáıkes arnaıy móri, bankte esepshoty bar qoǵamdyq uıym ǵana bolyp sanalady. Onyń turǵyndar aldynda, tekserý organdary aldynda da, kommýnaldyq qyzmettiń tabıǵı monopolısteri aldynda da jaýap beretin eshqandaı jarǵylyq kapıtaly, jarǵylyq múlki joq.

Mine, kesh te bolsa, osy keleńsizdikterdi túzetý maqsatynda jańa zań qabyldanǵaly otyr.

Sońǵy jańalyqtar

Jańa úlgidegi kólikter

Qoǵam • Keshe

Oqyrmanmen oı bólisti

Rýhanııat • Keshe

Qııanatqa qarsy turǵan gazet

Rýhanııat • Keshe

Jemqorlyq jerge qaratady

Qoǵam • Keshe

«Bir synaǵan jamandy...»

Aımaqtar • Keshe

Erli-zaıyptylardyń erligi

Aımaqtar • Keshe

El ıgiligin eselegen jan

Rýhanııat • Keshe

Teńgeniń tegeýrini

Qarjy • Keshe

Senim kapıtaly

Ekonomıka • Keshe

Shymkenttiń úlgili otbasylary anyqtaldy

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Almatyda páter balldyq júıemen beriledi

Aımaqtar • 14 Qarasha, 2019

Uqsas jańalyqtar