Ekonomıkalyq ósimniń kóleńke tusy

Jyl basynan beri ekono­mı­kanyń negizgi salalaryna salyn­ǵan ınvestısııa kólemi 2018 jylmen salystyrǵanda 9,7 paıyz ulǵaıyp, 8,6 trln teńgege jet­ken. Nátıjesinde ekonomıka 4,7 pa­ıyzǵa ósti.

Sonyń ishinde qurylys sala­synda óndirilgen ónim men kór­se­til­gen qyzmet kólemi byltyrǵy jyl­dyń qańtar-qyr­kúıe­gimen salys­tyrǵanda 13,5 pa­ıyzǵa ulǵaı­dy. Bul sońǵy jyldardaǵy eń qarqyndy ósim ekeni belgili. Jyl basynan beri Nur-Sultan qala­synda turǵyn úı salý kóle­mi 30 paıyzǵa azaıǵanyna qara­mas­tan, salanyń qar­qyn­­dy damy­ǵa­ny belgili. Bul birinshi kezek­te aımaqtarda qurylystyń qarqyn alýy­­men baılanysty bolsa kerek.

Tasymal salasy da byltyrǵy qań­tar-qyrkúıek aralyǵymen salys­tyr­ǵanda bıylǵy alǵashqy toǵyz aıda 5,5 paıyzǵa kóbeıip otyr. Sonyń ishinde júk aınaly­my 1,6 paıyzǵa ulǵaısa, jolaýshylar tasymalyndaǵy ósim 4,9 paıyzǵa jetti.

Esesine aýyl sharýa­shy­ly­ǵyn­­daǵy kórsetkishter soń­ǵy bir­­neshe jylda alǵash ret qul­dy­­rady. Statıstıka komıtetiniń má­li­metinshe, aýyl, orman jáne ba­lyq sharýashylyǵy byltyrǵy tıisti kezeńmen salystyrǵanda 0,5 paıyz­ǵa tómendep, 3,7 trln teńgeni qura­dy. Bıyl astyq túsi­mi­niń azdaý bol­ǵanyn eskersek, kór­setkish jyl sońyna deıin taǵy tómendeı túsýi múmkin.

«Syrttan satyp alyp baıý»

Eń qar­qyndy ósken salanyń biri – saýda. Saýda kólemi qańtar-qyrkúıek aralyǵynda byl­tyrǵy alǵashqy toǵyz aımen salystyrǵanda 7,6 paıyzǵa artty. Ol birinshi kezekte kóterme saýda­nyń qarqyn alýymen baılanysty bolyp otyr. Naqtyraq aıtar bolsaq, kóterme saýda kólemi atal­ǵan ýaqyt aralyǵynda 8,6 paıyzǵa ulǵaıdy. Iаǵnı, osy sala­da­ǵy kompanııalar jyl basynan beri 17,6 trln teńgege saýda jasa­ǵan.

Kóterme saýdanyń damyǵany ekono­­mıkalyq kórsetkishke oń áser etke­ni­men, onyń qury­ly­myna kóz júgirter bolsaq, jaǵ­daı onshalyqty máz emes. Olaı deıtinimiz, kóterme saýdanyń ishinde eksport kólemi 4,5 paıyz azaıyp 37,6 mrld AQSh dollaryn qurasa, ımport 13,2 paıyz kóbeıip 24,6 mlrd teńgege jetken. Iаǵnı syrtqa satýymyz aza­ıyp, satyp alýymyz kóbeıip bara jatyr.

Eksporttyń azaıyp, ımport­tyń kóbeıýi birinshi kezekte shı­ki­zat naryǵy men AQSh dol­la­ry­nyń baǵasyna da baılanysty. Byltyr «qara altynnyń» ortasha baǵasy 65 dollardan asqany belgili. Al bıyl kórsetkish 60 dollardan da tómen bolyp tur. Onyń ústine Qashaǵan men Teńiz­de­gi jóndeý jumystary da munaı óndi­risin azaıtyp, osynyń bári syrt­qa satylǵan eksport tabysyn tómendetip otyr.

Jumsaǵan aqsha kóp, alǵan taýar az

Bólshek saýda kóterme saýda sekildi kúrt kóbeımegenimen, byl­tyrǵy 9 aımen salystyrǵanda 5,5 paıyzǵa ulǵaıdy. Sonyń ishinde Almaty qalasy men Nur-Sultan qalala­ryndaǵy qarqyny kúshti. Eki mega­polıstegi bólshek saýda tıi­sinshe 31,2 paıyzǵa jáne 12 pa­ıyzǵa kóbeıdi. Sonymen qatar Qaraǵandy men Shyǵys Qazaqstan oblystary da bólshek saýdany ulǵaıtqan.

Degenmen munda da saýda kóleminiń ósimi ekonomıkanyń ońalǵanyn kórset­peıdi. О́ıtkeni bólshek saýdada eń úlken úles azyq-túlik saýdasyna tıesili. Al jyl basynan beri azyq-túlik 6,2 paıyzǵa qymbattady. Ásirese joǵaryda atalǵan, bólshek saýdany «damytqan» eki megapolıste tamaq baǵasy shamamen 8-10 paıyzǵa deıin sharyqtap ketken edi. Eger jyl basynan beri tamaq baǵasy 6,2 paıyzǵa deıin qymbattady desek, bólshek saýdanyń 5,5 paıyzǵa óskeni shyn máninde saýdanyń ulǵaıǵanyn emes, kerisinshe azaıǵanyn kórse­tedi. Iаǵnı halyq kóp aqsha jum­sa­­­ǵanymen, byltyrǵydan az taýar satyp alǵan.

Az jumys istep, kóp tabys tapty

Ekonomıkanyń eń negizgi jáne eń turaqty salasy – ónerkásip ádettegideı ortasha deńgeıde qaldy. Bul joly óner­­kásiptiń ósimi ekonomıkanyń ortasha ósiminen anaǵurlym tómen. Toǵyz aıda ekonomıka 4,7 paıyz ósken­de, ónerkásip salasy bar bolǵany 3,3 paıyzǵa ulǵaıdy. Sonyń ishinde óńdeý ónerkásibi ken qazý men shıkizat óndi­rý­den asyp ketti.

Jekelegen taýar túrleri boıynsha janarmaı óndirisi 14,7 paıyz kóbeıse, mys kenderi men tazartylǵan mys ón­dirisi tıisinshe 14,5 jáne 11 paıyzǵa ósti. Bular byltyrǵymen salystyrǵanda eń kóp óndirilgen ónimder. Al munaı men gaz kondensaty óndirisi 0,5 paıyz, elektr energııasynyń óndirisi 2 paıyzǵa azaıyp ketipti. Jalpy, ekonomıkanyń ósimi eń aldymen kásiporyndardyń bel­sendiligine baılanysty desek, elektr qýatyn tutyný deńgeıiniń tómen­deýi bıyl «az jumys istelgenin» kór­setedi. Al teńgege shaqqandaǵy kór­set­kishtiń ósýi dollar baǵamynyń qym­battaýymen baılanysty. Bir sózben aıt­qanda, ekonomıkalyq ósimge naqty óndiristiń damyǵanynan emes, baǵanyń qym­battaǵany áser etip otyr.