Tazalyqtan aldyna jan salmaıtyn jurt

– Áı, qaıtesiń ony, laqtyra sal!.. – Qarlyǵyńqy shyqqan áıel daýsy oıymdy bólip jiberip, jalt qaratty.

Shamamen 4-5 jasar qyz bala bal­muz­daq pa, shokolad pa, áıteýir jep tur­ǵan táttisiniń qaǵazyn jerge tas­taı saldy. Ony jel kóterip áketti de, júıtkip bara jatqan kóliktiń esigine jabystyra saldy.

– Júr, endi úıge!

Kúzdiń jaımashýaq kúnderiniń bi­rinde osyndaı oqıǵanyń kýási bol­dyq. Osy sátte qoǵamda daý týdyr­ǵan másele – oqýshylardyń mektepte eden jýýyna qatysty jaǵdaı oıǵa orala ketti.

Búgingi balalardy qaıdam, áıte­ýir ózimiz synypta eden jýdyq. Kezek­pen. Sabaq aıaqtalǵan soń, shelekpen sý ákelip, synyp ishin aınadaı jar­qy­ratpasaq ta, edendi dymqyl etip súrtip shashylǵan qaǵazdardy jınap qoıatynbyz. Odan jaman bolǵan bala joq shyǵar, sirá, osy kúni. Qosh.

Osylaısha, áleýmettik jelide bireýi jaqtap, endi bireýi dattaǵan bul taqyryp jabylǵandaı bolǵan-dy.

Eden jýý demekshi, ózimiz jıi úlgi tutatyn Japonııa halqy mundaıǵa asa mán berip, bas aýyrtpaıtyn tá­riz­di. Nege deseńiz, onda oqýshylar 12 jyl boıy synypty tazalaıdy. Buǵan etteri úırengen. Quddy paryz sekildi qaraıdy. Osy arqyly balalar taza­lyqqa úırenip, qorshaǵan ortany lastamaýdy boılaryna sińiretin kórinedi.

Ol elde qoqys tastaıtyn jáshikter men aýla sypyrýshylar joqqa tán.

Barlyq qoqysty japondar suryp­tap tórt túrge – shyny, janatyn, qaıta óńdeýge jaraıtyn, janbaıtyndar dep bólip, arnaıy ydystarǵa salady. Osyǵan ábden úırengen.

Japonııaǵa barǵan adamnyń mem­le­kettiń muntazdaı tazalyǵyna tań­daı qaǵatyny sondyqtan bolsa kerek.

 Jýyrda VVS «Japonııa qalaısha erekshe taza memleketke aınaldy?» dep jazypty. Avtordyń aıtýynsha, mem­lekettiń tazalyǵyn azamattar saq­tap turǵan kórinedi.

«Mektepte 12 jylda tazalyq jumystary kúndelikti tártip sanalady, dep jazady avtor. – Otbasynda ár ata-ana balalardy tazalyqqa úı­re­­tip, qorshaǵan ortany tazalyqta ustaý kerektigin boıyna sińiredi. Bul qoǵam­dyq sananyń elementin mektep baǵdarlamasyna engizip, balalardy qorshaǵan ortany aıalaýǵa baýlıdy. О́zderi tazalaýy kerek mektep aınalasyn kim shashsyn?».

Osyndaıda eske túsedi, 2014 jyly japon fýtbol jankúıerleri Brazı­lııadaǵy, 2018 jylǵy Reseıdegi Álem chempıonatynda ózderiniń taza­lyq­súıer áreketterimen álemdi tańdan­dyr­ǵan edi. Mundaı ssenarıı mýzyka festıvalderinde de baıqalady eken.

VVS avtorynyń jazýynsha, Japo­nııa­da keńse qyzmetkerleri kúnde tańerteń jumys oryndarynyń aına­lasyn jınasa, balalar da aı saıyn mek­tep aýmaǵyn tazalaıdy. Maqala avtory budan ári japondardyń ne sebepti tazalyqqa qumar ekenin anyq­taý­ǵa tyrysyp kóripti.

«1600 jyly Ýıll Adams Japo­nııa­ǵa barǵan alǵashqy aǵylshyn bo­­l­dy. Ol óz bıografııasynda japondar aınalasyn taza ustaıtynyn jáne óziniń osyndaı tazalyqqa tańǵal­ǵa­nyn japondar túsinbegenin jazǵan. Tazalyqqa qumarlyq praktıkalyq problemalardan paıda bolýy múm­kin. Japonııadaǵydaı ystyq jáne ylǵaldy ortada taǵam tez buzylady, bakterııa jyldam taraıdy. Iаǵnı jaqsy gıgıena jaqsy densaýlyq kepili bolady» deı kele avtor Japo­nııaǵa barǵan kez kelgen adam taza­lyq­qa tez úırenetinin, al eline oralǵan soń burynǵy tirshilikti qabyldaı almaıtynyn jazǵan.

Aıtpaqshy, japondyqtar únemi tamaq týraly áńgime aıtqandy jón kóredi eken. Ásirese, tamaqtanýǵa otyrǵan kezde ózderine astyń qalaı una­ǵanyn únemi ortaǵa salatyn kóri­­nedi. Keshki asty iship otyryp birne­she ret «óte dámdi» dep aıtpaý má­de­nıet­siz­dik ispetti bolady eken.

Endeshe, joǵaryda jazǵa­ny­myz­daı, Japonııadan aınalamyzdy lastamaýdy, tazalyq saqtaýdy, qorshaǵan orta­ǵa zııan tıgizbeýdi de úırene bersek, biz úshin «mádenıetsizdik» bolmas edi.