Taǵdyry tańdalǵan patshaıym

Taqqa taǵdyry tańdal­ǵan tulǵalar otyrady. Kez­deı­soqtyq bolmaıdy. Bi­raq kópshiligi onyń sebe­bin bos talqylaıdy. Ol mór sııaq­ty. Tańbalanady. Buıryq shy­ǵady. Belgiler beriledi. Qu­pııasy oqylady. Tilin ta­nysań.

Tomırıs patshaıymnyń taǵ­dyry taqqa tańdalǵan. Biz tarıhty naqty fılmniń oqıǵasynyń jelisimen ǵana paıymdaımyz. Tarıhı jadydan kóp nárse óshirilgen bolýy da múmkin. Fılmde saıa­sı astarmen kóp kórkemdik shyndyq qosylýy da múmkin. Qalaı bolǵan kúnde de fılm­nen bir-aq faktini alǵa tartamyz. Bul, meniń qaǵıdamdaǵy «Áıel otbasyndaǵy otanasy ornynda otyryp-aq álemdi basqara alady» degen paıymym. Bul aqıqat. Tomırısteı áıel zaty óz dáýirinde osyny dáleldep shyqqan.

Ol ójet. Ol sezimtal. Ol­ ustanymdaryna berik. Onyń túısigi ony aldaǵy úl­ken mıssııalaryna qaraı baǵyt­tap otyrdy. Ol qalaǵan joq. Ol maqsat etken joq. Bar kózdegeni ákesiniń kegin qaıtarý boldy. Ol óziniń úlken mártebeli taqqa taǵdyrymen tańdalǵanyn ýaqyt óte tylsym belgilermen ǵana túsindi.

Sheshimder. Batyl sheshim­der kóp túıindi sheshedi. Onyń utymdy tusy da sol boldy. Tomırıs mańyzdy sheshimder qabyldaı bildi. Eldik, tap­tyq, halyqtyq múddelerdi qor­ǵaýdyń jaýapkershiligin se­zindi. О́mirindegi mańyzdy she­shimderiniń bastamasy – onyń ózine laıyqty jar tańdaýy boldy. Áıeldiń tabıǵaty – er-azamatqa táýeldi. Erkektiń erligi men jaýjúrektiligine teńeser báribir eshnárse joq. Tomırıs er-azamattardyń kúsh-jigerin óz maqsatyna ju­myldyra bildi. Onyń dana­lyǵy da osynda. Taqty da, jerdi de osy sheshimimen us­tap turdy.

Áıel – ana. Tomırıs ba­qytty ana. Taq urpaqpen baı­­lanysty. Ákesinen mu­ra­gerlikke qalǵan qoǵam­dy­ basqarýdyń jaýapker­shi­ligimen qosa, óziniń jar retinde teńin taýyp, áıel-ana retinde bala súıip tabıǵatyna saı úılesimde ómir súrgen úlgili tulǵa.

Tarıhta tańǵalys týdyr­ǵan oqıǵalar bolsa, onyń biri jáne biregeıi osy – Tomırıs. Álemdik saıasatta eldi áıel bas­qarǵan oqıǵalar joq emes. Az bolsa da tarıhta ma­­­ńyzdy qadamdar jasaǵan rý­­hy myqty áıel tulǵalar bol­ǵan. Olardyń beınesin, bol­mysyn, tabıǵatyn, túı­siginiń tilin zertteý, túsiný, qo­rytyndyǵa kelý qashanda qyzyq. Olardyń basty mıs­sııaǵa qaraı júrgen jolyn­daǵy túısiginiń tabıǵatyn túsiný mańyzdy. Ne sebepten?! Kim úshin?! Ne úshin?! Bul suraqtar qashanda ózek­ti. «Tomırıs» tarıhı fılmi­nen bul suraqtardyń jaýa­byn tabýǵa boldy jáne bul fılm Qazaqstannyń kı­no­óndirisinde mańyzdy ta­­qyryptardy ashýdaǵy she­shýshi qadam.

Gúlzat KО́BEK,
kınotanýshy,
ónertaný PhD doktory